Σε όλο το Ιόνιο κατά την Ελληνική Επανάσταση καταστράφηκαν και βυθίστηκαν πάμπολλα πλοία και από τις δυο πλευρές, αν και οι οθωμανικές δυνάμεις (τουρκοαιγυπτιακά, αλγερινά, τριπολίτικα κλπ. πολεμικά πλοία και κουρσάρικα) ενώ μετρούσαν εξαιρετικά μεγαλύτερους αριθμούς, υπέστησαν και συντριπτικές απώλειες.
30 Απριλίου 1825
Καταστροφή συνολικά 12-20 τουρκικών πλοίων (Ναυμαχία της Μεθώνης)
Στις αρχές του 1825 ο Ιμπραήμ Πασά μετέφερε από την Κρήτη και αποβίβασε περίπου 11.000 στρατιώτες και 1.000 ιππείς στην περιοχή της Μεθώνης που βρισκόταν ακόμα σε τουρκικά χέρια. Στον ομώνυμο Κόλπο ναυλοχούσε ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος αποτελούμενος από 28 πλοία (16 πολεμικά και 12 φορτηγά). Εκεί στις 30 Απριλίου 1825, μοίρα του ελληνικού στόλου αποτελούμενη από 12 Υδραίικα πλοία και 6 πυρπολικά υπό τον ναύαρχο Μιαούλη επιτέθηκε και τότε έλαβε χώρα η μεγαλύτερη και πλέον επιτυχής επίθεση πυρπολικών κατά την Ελληνική Επανάσταση. Πρώτα εξέδραμαν τα πυρπολικά με κυβερνήτες τους Ανδρέας Πιπίνος, Γεώργιος Πολίτης, Αντώνιος Μπίκος, Μαρίνης Σπαχής, Δημήτριος Τσάπελης και Αναγνώστης Δημαράς. Τα πυρπολικά του Πολίτη και του Πιπίνου έκαψαν την μεγάλη φρεγάτα «Ασία» (δίκροτο 54 κανονιών), τέσσερεις άλλοι πυρπολητές κατέστρεψαν 2 κορβέτες (εκ των οποίων η “Svezia” των 36 πυροβόλων), άλλα 3 πλοία (μπρίκια, γολέτες) και 5 μεταγωγικά (η φωτιά μεταφέρθηκε σε γειτονικά πλοία), ένα άλλο πυρπολικό έκαψε ένα μικρότερο πλοίο. Συνολικά καταστράφηκαν τουλάχιστον 12 πλοία και ίσως έως 20. (πηγές: mixanitouxronou.gr, armyvoice.gr, wikipedia.org, https://eleftheriaonline.gr/…/94247-i-navmaxia-tis…)
16 Ιουνίου 1825
Καταστροφή από πυρκαγιά, πυρπολικού με κυβερνήτη τον Ιωάννη Ματρώζο, στο Ακρ. Ταίναρο
Στις 16 Ιουνίου 1825 στην προσπάθεια να εμποδιστεί η διακίνηση εφεδρειών και εφοδίων προς τον Ιμπραήμ Πασά στην Πελοπόννησο, οι αντίπαλοι στόλοι συναντήθηκαν ανοιχτά του Ακρωτηρίου Ταίναρο. Την αρχή έκανε ο Μιχάλης Μπουντούρης όταν με το πυρπολικό του κινήθηκε εναντίον εχθρικής κορβέτας, χωρίς όμως επιτυχία. Στη συνέχεια ο Ματρώζος επιτέθηκε εναντίον ενός τουρκικού μπρικιού, καθώς όμως το πυρπολικό είχε σχεδόν φθάσει στον στόχο του και ο μπουρλοτιέρης ετοιμαζόταν να του βάλει φωτιά, χτυπήθηκε στο μέτωπο από σφαίρα και πέθανε ακαριαία. Ο δαυλός του έπεσε μέσα στο πυρπολικό, το οποίο ανεφλέγη χωρίς να φθάσει τελικά στο στόχο του και κάηκε, ενώ τραυματίσθηκαν και άλλα δύο άτομα από το πλήρωμά του. (πηγή: www.mixanitouxronou.gr)
21, 25 Νοεμβρίου 1825
Βύθιση αιγυπτιακού πλοίου στον Αστακό (Ναυμαχία του Δραγαμέστου και Ναυμαχία της Γλαρέντζας)
Από τον Απρίλιο του 1825 το Μεσολόγγι τελούσε υπό πολιορκία, και ο ναύαρχος Μιαούλης έσπαγε συνεχώς τον κλοιό των τουρκικών πλοίων ώστε να ανεφοδιάζει την πολιορκημένη πόλη. Από τον Οκτώβριο του 1825 είχαν καταφθάσει και τα πλοία των Αιγυπτίων και ο κλοιός έσφιξε ακόμη περισσότερο. Στις 20 Νοεμβρίου ο ελληνικός στόλος καταπονημένος ελλιμενίστηκε στη νήσο Πεταλάς, με πλοία να φυλούν τα στενά μεταξύ των νήσων Εχινάδων. Τα ξημερώματα της 21ης Νοεμβρίου αιγυπτιακά πολεμικά κατεδίωξαν ελληνικά σκάφη προς τον Κόλπο του Αστακού (τότε ονομαζόταν «Δραγαμέστος»). Οι Αιγύπτιοι επιτέθηκαν σε ένα ελληνικό πυρπολικό αλλά αυτό ξέφυγε με επιδέξιους ελιγμούς. Στην συνέχεια τα ελληνικά πλοία επιτέθηκαν στο μεγαλύτερο εχθρικό και κατάφεραν να ανάψουν φωτιά στο κατάστρωμα του. Οι Αιγύπτιοι ναύτες έντρομοι το εγκατέλειψαν ακυβέρνητο και τα ελληνικά πλοιάρια το αποτέλειωσαν στις ακτές μιας νησίδας, ενώ τα υπόλοιπα εχθρικά πλοία εκδιώχθηκαν. Η ναυμαχία διήρκεσε πέντε ώρες και σε αυτήν σκοτώθηκαν δύο αντίπαλοι πλοίαρχοι και τραυματίστηκαν αρκετοί Έλληνες ναύτες. (πηγή: agriniopress.gr)
Στις 6 Νοεμβρίου 1825 ένας τεράστιος τουρκοαιγυπτιακός στόλος κατευθύνθηκε προς το Μεσολόγγι προερχόμενος από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αποτελούμενος από 75 φρεγάτες και μπρίκια (κατά τον Γεώργιο Σαχτούρη, κατ’ άλλες πηγές 31 πολεμικά τουρκικά πλοία, 25 αιγυπτιακά, 5 αλγερινά, 4 από την Τρίπολη, 12 αιγυπτιακά κουρσάρικα, 10 αιγυπτιακά πυρπολικά, 42 μεταγωγικά). Από την άλλη η Υδραίικη Μοίρα διέθετε 2 τρικάταρτες κορβέτες και 25 δικάταρτα μπρίκια και γολέτες. Μέχρι τις 24 Νοεμβρίου έλαβαν χώρα πολλές αψιμαχίες μεταξύ των δύο στόλων χωρίς να υπάρξει αποφασιστική αναμέτρηση. Στις 24 Νοεμβρίου οι δύο αντίπαλοι στόλοι ανέμεναν έτοιμοι να ναυμαχήσουν, μεταξύ του Κάβο-Πάπα και της Γλαρέντζας (έτσι λεγόταν η Κυλλήνη). Το απόγευμα τα ελληνικά πλοία με ούριο άνεμο όρμησαν κατά του εχθρού, και η δεξιά του πτέρυγα ετράπη σε φυγή. Η αριστερή του πτέρυγα επιχείρησε να κυκλώσει τον ελληνικό στόλο, αλλά όταν και το εχθρικό κέντρο όπου ήταν συγκεντρωμένα τα μεγάλα πλοία έσπασε, όλος ο εχθρικός σχηματισμός άρχισε να εγκαταλείπει την μάχη γύρω στις 3 η ώρα την νύχτα, κατευθυνόμενος προς τον Πατραϊκό. (πηγή: www.antroni.gr)
5 Ιανουαρίου 1826
Ναυάγιο πυρπολικού σκάφους με κυβερνήτη τον Ανδρέα Πιπίνο, στην Ζάκυνθο
Στις 5 Ιανουαρίου 1826, το πυρπολικό που κυβερνούσε ο Ανδρέας Πιπίνος όταν αυτός έλαβε μέρος στη δεύτερη εκστρατεία για τον ανεφοδιασμό του πολιορκούμενου Μεσολογγίου, ναυάγησε εξαιτίας θαλασσοταραχής, κοντά στην Ζάκυνθο. Στις 7 Ιουνίου 1822 υπό την κάλυψη της νύχτας, ο Πιπίνος είχε κατορθώσει μαζί με τον Κανάρη να εισέλθουν στο στενό μεταξύ Χίου και Τσεσμέ όπου βρισκόταν αγκυροβολημένος ο οθωμανικός στόλος, και ο μεν Κανάρης πυρπόλησε το δίκροτο 84 πυροβόλων (την τουρκική ναυαρχίδα), ο δε Πιπίνος προσκόλλησε το πυρπολικό του σε ένα δεύτερο πλοίο (υποναυαρχίδα) και σύμφωνα με την αναφορά των υπολοίπων κυβερνητών το κατέστρεψε. (πηγή: www.mixanitouxronou.gr)
17 Σεπτεμβρίου 1827
Βύθιση 8 τουρκικών πλοίων στην Ιτέα (Ναυμαχία της Ιτέας ή Αγκάλης)
Στις 9 Σεπτεμβρίου 1827 στον κόλπο της Αγκάλης στην περιοχή Ιτέας (γνωστή τότε ως Σκάλα Σαλώνων), όπου ναυλοχούσε μοίρα του οθωμανικού στόλου με 10 πλοία (εκ των οποίων 3 μεταγωγικά), κατέπλευσε πρώτη μια μικρή ελληνική δύναμη 3 σκαφών υπό τον καπετάνιο Γεώργιο Θωμά, κυβερνήτη στο μπρίκι «Σωτήρ», καταφέρνοντας να διαπλεύσει το Στενό Ρίου-Αντιρρίου. Συνάντησε όμως κακές καιρικές συνθήκες με ισχυρούς ανέμους και υποχρεώθηκε να αποσυρθεί στο Λουτράκι. Ο ναύαρχος Thomas Cochrane που είχε στρατολογηθεί στην πλευρά των Ελλήνων, έδωσε εντολή στην μοίρα του Ελληνικού στόλου με 3 πλοία με διοικητή τον πλοίαρχο Frank Abney Hastings, να πλεύσει προς τον Κορινθιακό Κόλπο. Στις 14 Σεπτεμβρίου ο Hastings αποφάσισε να κινηθεί αλλά οι καιρικές συνθήκες τον ανάγκασαν να οπισθοχωρήσει στα ανοικτά, τηρώντας στάση αναμονής. Στις 17 Σεπτεμβρίου οι δύο μοίρες του στόλου συνενώθηκαν με ένα σύυνολο 6 πλοίων (εκ των οποίων τα 2 ήταν μικρότερα σκάφη) και εκδηλώθηκε επίθεση εναντίον των τουρκικών, η οποία ήταν απόλυτα επιτυχής με ελάχιστες έμψυχες απώλειες των Ελλήνων και ολοκληρωτική καταστροφή της τουρκικής μοίρας στόλου (βυθίστηκαν 8 πλοία και κυριεύθηκαν 2). Η ναυμαχία είχε σαν αποτέλεσμα τον έλεγχο της θαλάσσιας περιοχής και την απόσυρση του Ιμπραήμ προς το Ναβαρίνο όπου αργότερα ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος καταστράφηκε ολοκληρωτικά.
Στην ελληνική μοίρα στόλου συμμετείχε και το τετρακάταρτο ξύλινο τροχήλατο (με δύο πλευρικούς τροχούς) ατμόπλοιο, η κορβέτα «Καρτερία» (καταγράφεται σε επίσημα έγγραφα και ως “Perseverance”), το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο στον κόσμο που χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις! Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα ενός ατμοκίνητου σκάφους ήταν η μη εξάρτηση από τον άνεμο για την πραγματοποίηση ελιγμών. Ναυπηγημένο το 1825 στην Βρετανία με χρήματα από το βρετανικό δάνειο και με προσωπικούς πόρους του Hastings αλλά και με τις οδηγίες του, με σκοπό να ενισχύσει το ελληνικό επαναστατικό ναυτικό, εντάχθηκε σε υπηρεσία το 1826 και στην ναυμαχία της Ιτέας έλαμψε βυθίζοντας μόνο του 5 μεγάλα τουρκικά πλοία, όπως είχε επικρατήσει σχεδόν έναν αιώνα αργότερα το «Θ/Κ Γ.Αβέρωφ» στις ναυμαχίες της Έλλης (1912) και της Λήμνου (1913). (πηγές: mixanitouxronou.gr, wikipedia.org, cognoscoteam.gr)
20 Οκτωβρίου 1827
Βύθιση 60 τουρκοαιγυπτιακών πλοίων στον Κόλπο του Ναβαρίνου (Ναυμαχία του Ναβαρίνου)
Στις 20 Οκτωβρίου ο ενωμένος συμμαχικός στόλος (αγγλική μοίρα με 12 πλοία, γαλλική με 7 και ρωσική με 8, σύνολο 27 πλοία) με διοικητή τον Sir Edward Codrington, εισήλθε στον Κόλπο του Ναβαρίνου και άρχισε να παίρνει θέσεις μάχης ώστε οι σύμμαχοι να διαπραγματευτούν από θέση ισχύος. Ο τουρκοαιγυπτιακός στόλος με 89 πλοία υπό τον Τούρκο Ταχήρ Πασά, είχε καταφθάσει στο Ναβαρίνο με σκοπό την ενίσχυση και τον εφοδιασμό των χερσαίων δυνάμεων του Ιμπραήμ, που ρήμαζαν την Πελοπόννησο. Ο Codrington έλαβε μήνυμα από τον Ιμπραήμ ότι αυτός «δεν είχε δώσει την άδεια για να εισέλθει ο συμμαχικός στόλος στο λιμάνι», στο οποίο απάντησε ότι «δεν ήλθε για να λάβει διαταγές αλλά για να δώσει» και ο Άγγλος ναύαρχος αργότερα ανέφερε στους δικούς του διοικητές ότι η μάχη ήταν απαραίτητη για να τηρηθούν οι όροι που είχαν προβλεφθεί από τη συνθήκη του Λονδίνου (ίδρυση ελληνικού ημιαυτόνομου κράτους) και για να σταματήσει η άγρια εξολόθρευση που διεξήγαγε ο Ιμπραήμ. Μετά από ανταλλαγή μηνυμάτων και εκτελέσεις αγγελιοφόρων από τους Αιγυπτίους, η μάχη άρχισε. Μέσα σε τέσσερις ώρες τα λιγότερα αλλά καλύτερα εξοπλισμένα συμμαχικά πλοία κατέστρεψαν σχεδόν ολοκληρωτικά τον αντίπαλο στόλο, 60 τουρκοαιγυπτιακά πλοία βυθίστηκαν και άλλα κυριεύτηκαν ενώ κανένα συμμαχικό δεν βυθίστηκε παρά μόνο κάποια έπαθαν ζημιές. Από την πλευρά των συμμάχων οι νεκροί και τραυματίες ήταν 654 άνδρες (εκ των οποίων 272 Βρετανοί, 184 Γάλλοι και 198 Ρώσοι), ενώ αυτοί των Τουρκο-Αιγυπτίων περίπου 6000. Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου ήταν η τελευταία μεγάλη ναυτική σύγκρουση που έγινε με ιστιοφόρα πλοία και οδήγησε στην συντριπτική και καθοριστική ήττα του τουρκοαιγυπτιακού στόλου. (πηγές: greekworldhistory.blogspot.com, wikipedia.org)
Το πυρπολικό σκάφος (ή «μπουρλότο»)
Ο τουρκικός στόλος υπερείχε συντριπτικά έναντι του ελληνικού σε αριθμό και μέγεθος πλοίων και οπλισμού και αυτό τον ωθούσε να επιδιώκει αναμετρήσεις κατά παράταξη, όπου μπορούσαν να αναπτυχθούν όλα τα πλοία και να επιτεθούν από απόσταση με τα πυροβόλα τους. Ο ελληνικός στόλος υπολειπόταν δραματικά και επομένως η κατάσταση απαιτούσε από τους Έλληνες ναυτικούς να χρησιμοποιήσουν κάθε μέσο που διέθεταν, όπως τα πολλά μικρά ευέλικτα και εύκολα στον χειρισμό πλοιάρια. Τα πυρπολικά απαιτούσαν ιδιαίτερη δεξιοτεχνία και τόλμη καθώς ο κυβερνήτης του μπουρλότου ήταν ο τελευταίος που το εγκατέλειπε αφού το είχε καθοδηγήσει μέχρι σε μικρή απόσταση από τον στόχο και μόνο τότε του έβαζε φωτιά. Το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό (Π.Ν.) έχει δημιουργήσει μια μικρή παράδοση, καθώς τιμώντας τους σημαντικότερους πυρπολητές του Αγώνα, έχει δώσει τα ονόματα τους σε υποβρύχια που έδρασαν στον Β’ Π.Π. αλλά και στα σύγχρονα υποβρύχια “Type 214” («Υ/Β Παπανικολής», «Υ/Β Ματρώζος», «Υ/Β Πιπίνος». Όπως και τα πυρπολικά, αυτά τα σκάφη δρουν χωρίς να γίνονται αντιληπτά, έως την τελευταία στιγμή οπότε χρησιμοποιούν τα θανάσιμα όπλα τους. Αν και τα υποβρύχια σε σχέση με τα πυρπολικά δεν θυσιάζονται, ο κίνδυνος από την στιγμή της αποκάλυψης τους είναι μεγάλος και επανδρώνονται με ικανό και θαρραλέο πλήρωμα.
Τηλέμαχος Μπεριάτος
Μάρτιος 2021
(είναι ελεύθερη η αναδημοσίευση όλου ή μέρους αλλά σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να αναφέρεται ο δημιουργός)
Εικόνες:
1. Η ελληνική ατμοκίνητη κορβέτα «Καρτερία» (1825-1840), που επικράτησε ολοκληρωτικά στην Ναυμαχία της Ιτέας (1827) και αποτελεί το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο στον κόσμο που χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις!
2. Ναυμαχία του Δραγαμέστου, 21 Νοεμβρίου 1825 (υδατογραφία αγνώστου)




