Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην τελική ευθεία για την υλοποίηση του ψηφιακού ευρώ, με πολλά στελέχη να το θεωρούν ως το πρώτο βήμα για την πλήρη αντικατάσταση των παραδοσιακών μετρητών από ένα ολοκληρωτικά ψηφιακό σύστημα πληρωμών. Αυτή η μετάβαση έχει προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις, καθώς υπάρχουν έντονες ανησυχίες για τις επιπτώσεις της στο τραπεζικό σύστημα, την ιδιωτικότητα των πολιτών και την οικονομία γενικότερα.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται ήδη στην τελική φάση υλοποίησης του ψηφιακού ευρώ, το οποίο θα προσφέρει ένα νέο εργαλείο για τις πληρωμές στην Ευρωζώνη. Ο στόχος της πρωτοβουλίας αυτής είναι να δημιουργηθεί ένα ψηφιακό μέσο πληρωμής που θα μοιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο με τα μετρητά, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την προστασία της ιδιωτικότητας, την ασφάλεια των συναλλαγών και την προσβασιμότητα για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αν και η ΕΚΤ τονίζει την προσήλωσή της στις αρχές της προστασίας των προσωπικών δεδομένων, αρκετοί είναι εκείνοι που φοβούνται ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί τελικά να οδηγήσει σε έναν κόσμο όπου τα μετρητά δεν θα έχουν πια θέση. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι, με την αύξηση της χρήσης των ψηφιακών πληρωμών και των ηλεκτρονικών συναλλαγών, τα μετρητά θα αποτελούν απλώς μία σπάνια και παρωχημένη επιλογή πληρωμής.
Οι αντιδράσεις από φορείς που ανησυχούν για την εξάλειψη των μετρητών είναι πολλές. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του Γερμανού ευρωβουλευτή Patrick Breyer, ο οποίος τον Μάρτιο του 2024 προειδοποίησε ότι το ψηφιακό ευρώ μπορεί να προκαλέσει σοβαρές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Σύμφωνα με τον Breyer, η μετάβαση σε ένα πλήρως ψηφιακό σύστημα συναλλαγών ενέχει κινδύνους για την ιδιωτικότητα, ενώ ανοίγει το δρόμο για την επιβολή αρνητικών επιτοκίων και τη δυνατότητα στις τράπεζες να διακόπτουν την προσφορά χρήματος όποτε το επιθυμούν. Οι ανησυχίες του εντείνονται από το γεγονός ότι η εξάρτηση από τις τράπεζες, ως ενδιάμεσους φορείς στις συναλλαγές, γίνεται ολοένα και μεγαλύτερη, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια μορφή οικονομικής καταπίεσης.
Η σταδιακή επικράτηση των ηλεκτρονικών πληρωμών στις καθημερινές συναλλαγές, καθώς και η συνεχής μείωση της χρήσης μετρητών, είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη, ιδιαίτερα μετά την πανδημία του COVID-19. Σύμφωνα με στοιχεία, το ποσοστό των πληρωμών που πραγματοποιούνται με μετρητά μειώθηκε από το 72% στο 59% μεταξύ 2019 και 2022, ενώ ο αριθμός των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία μειώθηκε για πρώτη φορά το 2022. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΕΚΤ ξεκίνησε ήδη από το 2021 τη μελέτη της δυνατότητας έκδοσης ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας (CBDC) που θα συμπληρώνει τα παραδοσιακά μέσα πληρωμής.
Στη συνέχεια, το 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα νομικό πλαίσιο που καθορίζει τις προϋποθέσεις για την υλοποίηση του ψηφιακού ευρώ, ενώ η απόφαση για την τελική έγκριση του σχεδίου αναμένεται να ληφθεί από τους Ευρωπαίους νομοθέτες.
Η ανησυχία για την ολοκληρωτική κατάργηση των μετρητών και τη μετάβαση σε ψηφιακές πληρωμές εντείνεται από την ενίσχυση των κανονισμών για τη χρήση τους, με βασικό επιχείρημα την καταπολέμηση του μαύρου χρήματος. Πολλοί βλέπουν αυτούς τους κανονισμούς ως ένα βήμα προς την πλήρη απαγόρευση των μετρητών στην Ευρώπη, υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να επιβάλλει μια νέα ψηφιακή τάξη στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, αφαιρώντας ουσιαστικά την ελευθερία επιλογής από τους πολίτες.
Η πορεία προς την ψηφιοποίηση των συναλλαγών δεν είναι ενιαία στην Ευρώπη. Οι σκανδιναβικές χώρες, για παράδειγμα, έχουν αναπτύξει ταχύτερα υποδομές που στηρίζουν τις ηλεκτρονικές πληρωμές και την εξάλειψη των μετρητών. Η Νορβηγία είναι ιδιαίτερα προχωρημένη στον τομέα αυτό, με περίπου το 96% του πληθυσμού της να πραγματοποιεί ηλεκτρονικές τραπεζικές συναλλαγές και με ελάχιστα ΑΤΜ σε κυκλοφορία. Η Φινλανδία και η Δανία ακολουθούν με μικρές διαφορές.
Στην Ελλάδα, οι πολίτες δείχνουν αυξανόμενη προτίμηση στις ηλεκτρονικές πληρωμές, καθώς το 91% των Ελλήνων χρησιμοποίησε κάρτες κατά την τελευταία διετία, ενώ οι συναλλαγές με μετρητά συνεχώς μειώνονται. Παρά την αυξανόμενη προτίμηση για τις κάρτες, υπάρχει και μια ορισμένη ανησυχία γύρω από τα θέματα ασφάλειας και προστασίας των καταναλωτών στις ψηφιακές συναλλαγές, κάτι που φανερώνεται από το 50% των Ελλήνων που ανησυχούν για τις πιθανές απάτες στις άμεσες πληρωμές.
Το μέλλον των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών στην Ευρώπη φαίνεται να είναι αδιαμφισβήτητα ψηφιακό, αλλά παραμένει αβέβαιο πώς θα εξελιχθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών, όπως η ιδιωτικότητα και η ελευθερία επιλογής στον τρόπο πληρωμής.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
