Μια σειρά σημαντικών μεταρρυθμίσεων στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας ετοιμάζει το Υπουργείο Εργασίας, με νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή μέχρι τον Ιούνιο. Οι παρεμβάσεις δεν είναι απλώς διορθωτικές, αλλά φιλοδοξούν να λύσουν χρονίζοντα προβλήματα, να εκσυγχρονίσουν παρωχημένες διαδικασίες και να απαντήσουν σε σύγχρονες ανάγκες. Πρόκειται για πέντε βασικές αλλαγές, κάποιες από τις οποίες εκκρεμούν εδώ και χρόνια, ενώ άλλες προέκυψαν από πρόσφατες εξελίξεις και πιέσεις.
Με κεντρικό στόχο την αποκατάσταση της λειτουργικότητας του ασφαλιστικού συστήματος, την ενίσχυση της διαφάνειας και τη δικαιότερη μεταχείριση των ασφαλισμένων, το νέο νομοσχέδιο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων ρυθμίσεις για τις συντάξεις χηρείας, την εξαγορά πλασματικών ετών, τον νέο τρόπο υπολογισμού των συντάξεων, τον εξορθολογισμό των παροχών σε χρήμα, αλλά και τον εκσυγχρονισμό του εργοσήμου.
Εξαγορά πλασματικών ετών και για την επικουρική σύνταξη
Μία από τις πιο κρίσιμες και πολυσυζητημένες ρυθμίσεις είναι η δυνατότητα εξαγοράς πλασματικών ετών ασφάλισης προκειμένου οι ασφαλισμένοι να αποκτήσουν το δικαίωμα λήψης επικουρικής σύνταξης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου 5078/2023, για να λάβει κάποιος επικουρική σύνταξη απαιτούνται τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης. Η νέα διάταξη, που προστέθηκε τελευταία στιγμή στο σχέδιο νόμου, θα δίνει σε χιλιάδες ασφαλισμένους – ιδιαίτερα σε αυτοαπασχολούμενους και ελεύθερους επαγγελματίες – τη δυνατότητα να καλύψουν τυχόν ελλείψεις μέσω της αναγνώρισης πλασματικών ετών. Εκτιμάται ότι η διάταξη αυτή μπορεί να αφορά μέχρι και 25.000 πολίτες που σήμερα δεν πληρούν τις προϋποθέσεις για επικουρική σύνταξη.
Νέο μοντέλο υπολογισμού συντάξεων με βάση την αύξηση μισθών
Άλλη μια ριζική αλλαγή που φέρνει το νομοσχέδιο αφορά το πώς υπολογίζονται πλέον οι ανταποδοτικές συντάξεις. Αντί η βάση υπολογισμού να αυξάνεται με βάση τον πληθωρισμό, πλέον θα συνδέεται με τον δείκτη αύξησης των μισθών. Με απλά λόγια, αν οι αποδοχές των εργαζομένων αυξάνονται, θα αυξάνεται αναλογικά και η σύνταξη. Αυτό θεωρητικά ευνοεί τους ασφαλισμένους, καθώς οι μισθοί, σε περιόδους οικονομικής ανάπτυξης, αυξάνονται συνήθως περισσότερο από τον πληθωρισμό. Έτσι, το τελικό ποσό της σύνταξης ενδέχεται να είναι υψηλότερο για όσους συνταξιοδοτηθούν μετά την εφαρμογή της νέας φόρμουλας.
Για παράδειγμα, αν το 2024 ο δείκτης αύξησης των μισθών καταγράψει άνοδο 3,5%, τότε η ίδια αύξηση θα ενσωματωθεί στον μισθό που θα χρησιμοποιηθεί για τον υπολογισμό της ανταποδοτικής σύνταξης το 2025.
Παρεμβάσεις στις συντάξεις χηρείας στον ιδιωτικό τομέα
Ένα ζήτημα που είχε μείνει σε εκκρεμότητα για μεγάλο διάστημα αφορά τις περικοπές στις συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα. Η σχετική νομοθεσία προβλέπει ότι τρία χρόνια μετά την καταβολή της σύνταξης, αν ο χήρος ή η χήρα εργάζονται ή λαμβάνουν δική τους σύνταξη, το ποσό που δικαιούνται μειώνεται κατά 50% — από το 70% στο 35% της αρχικής σύνταξης. Αν και αυτό ισχύει ήδη από το 2020 στο Δημόσιο και στον ΟΓΑ, στον ιδιωτικό τομέα δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως.
Η νέα ρύθμιση θα ενσωματώσει αυτή την πρόβλεψη για πάνω από 60.000 δικαιούχους, με το υπουργείο να εξετάζει τρόπους για να μετριάσει τις επιπτώσεις. Δύο σενάρια βρίσκονται στο τραπέζι: είτε ο δικαιούχος να επιλέγει ποια από τις δύο συντάξεις θα υποστεί την περικοπή (π.χ. να μειωθεί η μικρότερη), είτε η μείωση να περιορίζεται μόνο στο κομμάτι της εθνικής σύνταξης (436,40 ευρώ) και όχι στο σύνολο.
Νέο πλαίσιο για το εργόσημο
Σημαντικές αλλαγές έρχονται και στο εργόσημο, το οποίο χρησιμοποιείται για την αμοιβή περιστασιακής εργασίας. Με στόχο την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και του «μαύρου χρήματος», το νομοσχέδιο εισάγει ανώτατο όριο χρήσης του εργοσήμου, ενώ παράλληλα προβλέπει τη δυνατότητα πληρωμής μέσω ψηφιακής πλατφόρμας και τραπεζών. Η νέα ψηφιοποιημένη διαδικασία φιλοδοξεί να διασφαλίσει διαφάνεια και έλεγχο στις πληρωμές και να μειώσει τα φαινόμενα καταστρατήγησης.
Ενιαίος κανονισμός παροχών σε χρήμα για όλα τα ταμεία
Τέλος, μία από τις πιο δομικές παρεμβάσεις του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση ενιαίου κανονισμού για τις παροχές σε χρήμα όλων των ταμείων που έχουν ενταχθεί στον ΕΦΚΑ. Μέχρι σήμερα, πολλοί ασφαλισμένοι απολαμβάνουν ακόμη ειδικά προνόμια και γενναιόδωρες παροχές από τα πρώην ταμεία τους, παρά την ενοποίηση. Με τον ενιαίο κανονισμό, στόχος είναι να ισχύσουν οι ίδιες παροχές για όλους, με βασικό σημείο αναφοράς το καθεστώς του ΙΚΑ.
Αυτό θα έχει ως συνέπεια να περιοριστούν αρκετά προνόμια, κυρίως στις παροχές που σχετίζονται με ασθένεια, μητρότητα, αναπηρία, εργατικά ατυχήματα και έξοδα κηδείας. Αν και πρόκειται για μια απόφαση που πιθανότατα θα προκαλέσει αντιδράσεις, κρίνεται απαραίτητη για την εξισορρόπηση του συστήματος και την αποφυγή αδικιών μεταξύ ασφαλισμένων διαφορετικών προελεύσεων.
