Το Υπουργείο Οικονομικών ετοιμάζεται να ταράξει τα νερά της φορολόγησης των ενοικίων, με ένα μέτρο που υπόσχεται να «σπάσει» το σημερινό καθεστώς – αλλά και να «σπάσει» τα νεύρα όσων αποκρύπτουν τα πραγματικά τους εισοδήματα. Στο τραπέζι των διαβουλεύσεων βρίσκεται η εισαγωγή ενός νέου φορολογικού κλιμακίου, μια παρέμβαση που αναμένεται να ενσωματωθεί στο φορολογικό πακέτο που θα παρουσιαστεί στη ΔΕΘ. Το ερώτημα όμως παραμένει: πρόκειται για μια απλή τεχνική προσαρμογή ή για μια βαθιά τομή που θα αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού;
Σήμερα, η φορολογία των εισοδημάτων από ενοίκια στηρίζεται σε μια κλίμακα με τρεις βασικούς συντελεστές:
15% για τα εισοδήματα έως 12.000 ευρώ,
35% για το κομμάτι των ενοικίων από 12.001 έως 35.000 ευρώ,
και 45% για κάθε επιπλέον ποσό.
Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο φορολογικό άλμα από το πρώτο στο δεύτερο επίπεδο. Και αυτό το άλμα είναι που ενθαρρύνει τους ιδιοκτήτες να κρατούν τα δηλωμένα εισοδήματά τους κάτω από το κρίσιμο όριο των 12.000 ευρώ, ακόμα κι αν στην πραγματικότητα εισπράττουν πολύ περισσότερα.
Στην πράξη, το αποτέλεσμα είναι θλιβερό: σύμφωνα με εκτιμήσεις, 9 στους 10 ιδιοκτήτες δηλώνουν εισοδήματα κάτω από το πρώτο κλιμάκιο, αποφεύγοντας συστηματικά να εμφανίσουν τα πραγματικά ποσά που εισπράττουν. Το κίνητρο είναι προφανές: η αποφυγή του 35% φόρου για το “επόμενο ευρώ”.
Για να περιορίσει αυτή τη μαζική φοροδιαφυγή, το Υπουργείο Οικονομικών εξετάζει σοβαρά την εισαγωγή ενός ενδιάμεσου συντελεστή – πιθανότατα της τάξης του 25% – που θα «γεφυρώσει» το χάσμα ανάμεσα στο 15% και το 35%. Μπορεί μια τέτοια μικροαλλαγή να φέρει θεαματικά αποτελέσματα; Η απάντηση είναι πιο σύνθετη απ’ ό,τι φαίνεται.
Γιατί ένα ενδιάμεσο κλιμάκιο μπορεί να φέρει τα πάνω-κάτω;
Η προσθήκη ενός επιπλέον κλιμακίου φορολόγησης δεν έχει απλώς λογιστικό χαρακτήρα. Είναι μια πολιτική επιλογή με πολλαπλές επιπτώσεις. Πρώτον, στέλνει το μήνυμα ότι η φορολογική κλίμακα γίνεται πιο “δίκαιη”, πιο προοδευτική, και λιγότερο τιμωρητική για εκείνους που ξεπερνούν ελαφρώς το πρώτο όριο.
Δεύτερον, δημιουργεί ένα οικονομικό κίνητρο στους ιδιοκτήτες να εμφανίσουν μεγαλύτερα εισοδήματα – ή έστω να πάψουν να τα κρύβουν. Ένας ιδιοκτήτης που έως σήμερα φοβόταν να δηλώσει 13.000 ή 15.000 ευρώ ενοίκια, γιατί θα “έμπαινε” στο 35%, τώρα μπορεί να το σκεφτεί διαφορετικά αν γνωρίζει ότι μόνο το επιπλέον ποσό θα φορολογηθεί με 25%.
Επιπλέον, το μέτρο έχει και μια έντονα συμβολική διάσταση: δείχνει ότι το κράτος δεν κυνηγά τυφλά τους μικρούς ιδιοκτήτες, αλλά αναζητά έναν ρεαλιστικό τρόπο να διευρύνει τη φορολογική του βάση.
Ποιοι ωφελούνται και ποιοι όχι
Η μεγάλη πλειονότητα των ιδιοκτητών – πάνω από 90% – δηλώνει εισοδήματα από ενοίκια κάτω των 12.000 ευρώ, οπότε ο νέος συντελεστής δεν θα τους επηρεάσει άμεσα. Όμως, όσοι βρίσκονται κοντά στο όριο – ή λίγο πάνω από αυτό – θα είναι οι άμεσοι κερδισμένοι. Θα πληρώνουν λιγότερο φόρο για το κομμάτι των εισοδημάτων τους που πριν πήγαινε «καρφί» στο 35%.
Αντίθετα, εκείνοι με μεγάλα εισοδήματα από ενοίκια (άνω των 35.000 ευρώ) θα συνεχίσουν να βλέπουν τον υψηλό συντελεστή του 45% να εφαρμόζεται, χωρίς αλλαγές. Επομένως, το νέο μέτρο δεν αλλάζει τη φορολογική πίεση στην κορυφή, αλλά επικεντρώνεται στη «μεσαία τάξη» των ιδιοκτητών – μια κατηγορία που μέχρι σήμερα τιμωρείται δυσανάλογα.
Το μεγάλο στοίχημα: θα δηλώσουν περισσότερα οι ιδιοκτήτες;
Το κρίσιμο ερώτημα όμως παραμένει. Θα είναι αυτό το «ενδιάμεσο κλιμάκιο» αρκετό για να πείσει τους φορολογούμενους να αποκαλύψουν περισσότερα από τα πραγματικά τους εισοδήματα; Ή μήπως η βαθιά ριζωμένη φορολογική κουλτούρα της απόκρυψης δεν αλλάζει τόσο εύκολα;
Το κράτος ποντάρει στο ότι ένα πιο «λογικό» φορολογικό σύστημα θα κάνει τη φοροδιαφυγή λιγότερο ελκυστική. Αν καταφέρει να αποσπάσει έστω και ένα μικρό ποσοστό από τα κρυφά ενοίκια που κυκλοφορούν στη «μαύρη» αγορά, θα μιλάμε για εκατομμύρια ευρώ πρόσθετων εσόδων.
Τι μένει να φανεί
Μέχρι στιγμής, τίποτα δεν έχει «κλειδώσει». Το σχέδιο για το νέο φορολογικό κλιμάκιο είναι σε στάδιο επεξεργασίας και αναμένεται να ανακοινωθεί επίσημα με το υπόλοιπο πακέτο της ΔΕΘ. Ωστόσο, τα πρώτα μηνύματα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μία απλή τεχνική ρύθμιση – αλλά για μια απόπειρα να αλλάξει ολόκληρη η νοοτροπία γύρω από τη δήλωση εισοδημάτων από ακίνητα.
Και εάν το κράτος καταφέρει – έστω και με αυτόν τον τρόπο – να κάνει τους ιδιοκτήτες να δηλώνουν ό,τι πραγματικά εισπράττουν, τότε η επιτυχία του μέτρου θα ξεπερνά κατά πολύ τα νούμερα των συντελεστών.
