Αν νομίζεις πως ο παραδοσιακός τενεκές με «φρέσκο λάδι από το χωριό» είναι εγγύηση ποιότητας, ίσως ήρθε η ώρα να το ξανασκεφτείς. Στην Ελλάδα, σχεδόν επτά στα δέκα λίτρα ελαιολάδου που καταναλώνονται δεν συνοδεύονται από τα απαραίτητα παραστατικά, με αποτέλεσμα να διακινούνται τεράστιες ποσότητες χωρίς έλεγχο, πολλές φορές αμφιβόλου ποιότητας. Πρόκειται για μια πρακτική που όχι μόνο ζημιώνει την οικονομία, αλλά βάζει και σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Ο αόρατος «χυμαδούρος»: Ένα λάδι που ταξιδεύει χωρίς ίχνος
Από τους περίπου 230.000 τόνους ελαιολάδου που παράγονται ετησίως στην Ελλάδα, περίπου το ήμισυ καταναλώνεται εσωτερικά. Όμως, ένα τεράστιο κομμάτι –σχεδόν 80.000 τόνοι– αλλάζει χέρια χωρίς αποδείξεις, φορτωμένο σε τενεκέδες και βαρέλια, εκτός νομοθετικού πλαισίου. Αυτοί οι τενεκέδες καταλήγουν σε σπίτια, εστιατόρια και αγορές, χωρίς κανείς να γνωρίζει πραγματικά τι περιέχουν.
Το ελληνικό φαινόμενο του… τενεκέ
Σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπου η διακίνηση χύμα ελαιολάδου έχει απαγορευτεί εδώ και δεκαετίες, στην Ελλάδα η πρακτική αυτή συνεχίζει να ευδοκιμεί. Στην Ισπανία, για παράδειγμα, απαγορεύτηκε ήδη από τη δεκαετία του ’80 μετά από τραγικά περιστατικά δηλητηριάσεων. Εδώ, αντίθετα, ο «τενεκές από το χωριό» θεωρείται συχνά πιο αυθεντικός και ποιοτικός από το συσκευασμένο προϊόν, κυρίως λόγω της χαμηλότερης τιμής του.
Η διακίνηση αυτή δεν περιορίζεται μόνο στην αυτοκατανάλωση – δηλαδή την κατανάλωση από άτομα που παράγουν το δικό τους λάδι. Συχνά, μεγάλες ποσότητες δίνονται ή πωλούνται σε φίλους, συγγενείς και γνωστούς, χωρίς να υπάρχουν τα απαραίτητα παραστατικά. Στην ουσία, πρόκειται για άτυπο εμπόριο που ξεφεύγει κάθε ελέγχου.
Νομοθεσία υπάρχει – αλλά την τηρεί κανείς;
Παρότι η ελληνική νομοθεσία προβλέπει πως το ελαιόλαδο πρέπει να διακινείται σε δοχεία μέχρι 5 λίτρα και πάντα με παραστατικά, στην πράξη αυτά τα μέτρα μένουν ανεφάρμοστα. Η απουσία ουσιαστικών ελέγχων έχει δημιουργήσει ένα ανεξέλεγκτο πεδίο δράσης, στο οποίο η ποιότητα του ελαιολάδου που καταλήγει στον καταναλωτή είναι άγνωστη.
Και τα πράγματα μπορεί να είναι χειρότερα απ’ όσο φανταζόμαστε. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου απλό ή και νοθευμένο λάδι πωλείται ως έξτρα παρθένο, με την προσθήκη άλλων ελαίων όπως ηλιέλαιο ή πυρηνέλαιο για να αυξηθεί ο όγκος του προϊόντος. Ο καταναλωτής πληρώνει για ένα προϊόν ανώτερης ποιότητας, αλλά καταλήγει να αγοράζει κάτι εντελώς διαφορετικό.
Ποιος ελέγχει τους ελέγχους;
Η ευθύνη για την εποπτεία της αγοράς ανήκει κυρίως στον ΕΦΕΤ, όμως σύμφωνα με τον Σύνδεσμο Ελληνικών Βιομηχανιών Τυποποιήσεως Ελαιολάδου (ΣΕΒΙΤΕΛ), οι έλεγχοι είναι ελλιπείς και η κατάσταση έχει ξεφύγει από κάθε λογική. Παράλληλα, αρμόδια υπουργεία –όπως το Οικονομικών– δεν επιβάλλουν τα προβλεπόμενα, με αποτέλεσμα να μην ελέγχεται ούτε η φορολόγηση ούτε η ποιότητα.
Οι απώλειες για τα δημόσια ταμεία είναι τεράστιες. Μόνο από τη μη απόδοση ΦΠΑ εκτιμάται πως χάνονται πάνω από 100 εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο.
Τι μπορεί να αλλάξει;
Ο ΣΕΒΙΤΕΛ προτείνει μια σειρά από λύσεις, που αν εφαρμοστούν σωστά, θα μπορούσαν να περιορίσουν αισθητά το πρόβλημα. Ένα από τα βασικά μέτρα είναι η καθιέρωση του ηλεκτρονικού ελαιοκομικού μητρώου και η χρήση ηλεκτρονικών δελτίων αποστολής, ώστε να καταγράφονται και να παρακολουθούνται οι διακινήσεις του ελαιολάδου σε πραγματικό χρόνο.
Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία ειδικού μητρώου ελαιοτριβείων, για να είναι γνωστό ποιος παράγει τι και πού καταλήγει το τελικό προϊόν. Αυτά τα μέτρα έχουν δρομολογηθεί, ωστόσο η υλοποίησή τους έχει ήδη καθυστερήσει.
Ο αθέμιτος ανταγωνισμός «στραγγίζει» τις νόμιμες επιχειρήσεις
Οι εταιρείες που τηρούν τη νομοθεσία και διαθέτουν συσκευασμένο ελαιόλαδο στην αγορά, βλέπουν τον ανταγωνισμό τους να δρα ανεξέλεγκτα. Όταν ένα «χύμα» προϊόν πωλείται φθηνότερα, χωρίς να επιβαρύνεται με ΦΠΑ ή άλλες υποχρεώσεις, τότε η αγορά στρεβλώνεται και οι υγιείς επιχειρήσεις υποφέρουν.
Το λάδι στο τραπέζι της εστίασης: Ακόμα ένα χαμένο στοίχημα
Μια ακόμη νομοθετική πρόβλεψη που έχει μείνει στα χαρτιά αφορά τα εστιατόρια: υποχρεούνται να σερβίρουν συσκευασμένο ελαιόλαδο σε φιάλες 100–500 ml. Σκοπός; Να διασφαλίζεται η ποιότητα και η αυθεντικότητα του προϊόντος που φτάνει στον πελάτη. Ωστόσο, και αυτό το μέτρο τηρείται πλημμελώς, με αποτέλεσμα να επιστρέφει στα τραπέζια το γνωστό “λαδόξυδο” αγνώστου προέλευσης.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
