Μια σιωπηλή, αλλά βαθιά ανησυχητική κρίση βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ελλάδα: το δημογραφικό πρόβλημα. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η χώρα μας συγκαταλέγεται πλέον ανάμεσα στα πιο γερασμένα κράτη μέλη της ΕΕ, γεγονός που θέτει σε σοβαρό κίνδυνο βασικούς πυλώνες της οικονομίας όπως η αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και η αναπτυξιακή δυναμική.
Συνεχής πληθυσμιακή συρρίκνωση και μετανάστευση νέων
Από την έναρξη της οικονομικής κρίσης και μετά, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συνεχή μείωση του πληθυσμού της. Την περίοδο 2011–2021, ο πληθυσμός της χώρας μειώθηκε κατά 3%, κυρίως λόγω του αυξημένου αριθμού θανάτων σε σχέση με τις γεννήσεις αλλά και του έντονου brain drain, καθώς χιλιάδες νέοι και εξειδικευμένοι επαγγελματίες επέλεξαν να αναζητήσουν καλύτερες ευκαιρίες στο εξωτερικό.
Παρά την έξοδο από τα μνημόνια, το φαινόμενο δεν έχει αναστραφεί. Το 2023 η Ελλάδα κατέγραψε πτώση πληθυσμού κατά 0,46%, ενώ και το 2024 ακολούθησε με νέα μείωση 0,13%. Η ηλικιακή ομάδα 25–35 ετών, που θεωρείται κλειδί για την αναπαραγωγή και την καινοτομία, συνεχίζει να εγκαταλείπει τη χώρα.
Η Ελλάδα στην κορυφή της λίστας των «γερασμένων» χωρών
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα έχει πλέον διάμεση ηλικία 46,9 έτη, κατατάσσοντάς την πίσω μόνο από την Ιταλία, τη Βουλγαρία και την Πορτογαλία. Παράλληλα, ο αριθμός των παιδιών κάτω των 15 ετών φθίνει συνεχώς: από 15,3% του συνολικού πληθυσμού το 2004, το 2024 το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει δραματικά στο 13,1% – το χαμηλότερο των τελευταίων 20 ετών.
Οι δραματικές επιπτώσεις στην αγορά εργασίας και το ασφαλιστικό
Η συρρίκνωση του πληθυσμού και η ταυτόχρονη αύξηση της διάμεσης ηλικίας οδηγούν αναπόφευκτα σε σημαντική μείωση του εργατικού δυναμικού. Μελέτες της Eurostat και του ΙΟΒΕ εκτιμούν πως έως το 2100, ο ενεργός πληθυσμός της χώρας θα έχει μειωθεί κατά 50%, γεγονός που θα έχει άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα και την ανάπτυξη.
Η πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα είναι ήδη εμφανής. Η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους έχει μειωθεί από 1,9 το 2009 σε περίπου 1,3 σήμερα, με τάσεις περαιτέρω πτώσης. Το κόστος συντάξεων ξεπερνά το 16% του ΑΕΠ, καθιστώντας το σύστημα δύσκολα βιώσιμο, ενώ αυξάνονται και οι δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη.
Ανάσχεση της ανάπτυξης και περιορισμός επενδύσεων
Η μείωση του ενεργού πληθυσμού περιορίζει τα δημόσια έσοδα, αλλά και τη δυνατότητα του κράτους να επενδύσει σε υποδομές και κοινωνικές υπηρεσίες. Η ηλικιακή ομάδα 20–40 ετών, που αποτελεί βασικό επενδυτικό και καταναλωτικό πληθυσμό, μειώνεται συνεχώς, επιφέροντας πλήγμα στη ζήτηση για στέγαση, επιχειρηματικότητα και ιδιωτική κατανάλωση.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει πως η Ελλάδα θα αντιμετωπίσει μηδενικούς ή και αρνητικούς ρυθμούς δυνητικής ανάπτυξης μετά το 2040, κυρίως λόγω του αρνητικού δημογραφικού προφίλ της χώρας.
Τα μέτρα της κυβέρνησης και η πρόκληση της ανατροπής
Η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει ένα Εθνικό Δημογραφικό Σχέδιο Δράσης ύψους 20 δισ. ευρώ, που προβλέπει φορολογικές ελαφρύνσεις, επιδόματα, και άλλες παροχές για την ενίσχυση των οικογενειών. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, αυτά δεν έχουν καταφέρει να συγκρατήσουν τους νέους, ούτε να τους πείσουν να επιστρέψουν από το εξωτερικό.
Οι αμοιβές παραμένουν χαμηλές, η φορολογία υψηλή και οι ευκαιρίες για υψηλής εξειδίκευσης εργαζομένους περιορισμένες, δεδομένου ότι η πλειοψηφία των ελληνικών επιχειρήσεων είναι μικρές και δεν επενδύουν συστηματικά στην καινοτομία.
Η αναστροφή της δημογραφικής κατάρρευσης απαιτεί τολμηρές πολιτικές και ένα ουσιαστικό σχέδιο για τη δημιουργία μιας οικονομίας που θα δίνει πραγματικές ευκαιρίες στους νέους – τόσο σε όσους έμειναν, όσο και σε όσους έφυγαν.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
