Ποιος θα φανταζόταν πως μία ταυτότητα που έχει λήξει θα μπορούσε ακόμη να θεωρείται έγκυρη και αποδεκτή από το Δημόσιο; Κι όμως, η πραγματικότητα ξεπερνά κάθε φαντασία! Μία απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας έρχεται να ανατρέψει τα δεδομένα που ισχύουν σε υπηρεσίες και πολίτες, προκαλώντας συζητήσεις αλλά και νομικές μάχες που μόλις ξεκίνησαν.
Η ιστορία ξεκινά από ένα περιστατικό που αφορά έναν Έλληνα πολίτη. Όταν πήγε στο Τμήμα Διαβατηρίων για να ανανεώσει το διαβατήριό του, θεώρησε λογικό να προσκομίσει την ταυτότητά του ως αποδεικτικό στοιχείο. Όμως, οι υπάλληλοι του αρνήθηκαν την αίτηση με την αιτιολογία ότι η αστυνομική του ταυτότητα είχε λήξει. Το σκεπτικό τους ήταν απλό: μια ληγμένη ταυτότητα δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.
Κι όμως, το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε διαφορετική άποψη! Σε μια απόφαση-σταθμό (ΣτΕ 1602/2021), έκρινε ότι η λήξη της ταυτότητας δεν την καθιστά αυτομάτως άκυρη. Συγκεκριμένα, το ανώτατο δικαστήριο ξεκαθάρισε πως η ταυτότητα παραμένει «κατά νόμον ισχυρή» και οι δημόσιες υπηρεσίες υποχρεούνται να την αποδέχονται μέχρι να εκδοθεί νέα. Μόνο σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν σοβαρές υπόνοιες για πλαστογράφηση ή αμφισβήτηση της ταυτότητας του κατόχου, μπορεί να αρνηθεί η υπηρεσία να τη δεχθεί.
Η αποκάλυψη αυτή προκαλεί αίσθηση – και όχι άδικα. Ειδικά τη στιγμή που η κυβέρνηση προωθεί την αντικατάσταση των παλιών ταυτοτήτων με νέες, ψηφιακές, που θα ενσωματώνουν μικροτσίπ και βιομετρικά δεδομένα, σύμφωνα με κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2019. Μάλιστα, η προθεσμία για την αντικατάσταση αυτών των δελτίων ταυτότητας είναι η 3η Αυγούστου 2026. Αυτό σημαίνει ότι σε περίπου έναν χρόνο, κάθε πολίτης θα πρέπει να διαθέτει νέα ταυτότητα με «ασφαλή αποθηκευτικό χώρο» και ενσωματωμένα βιομετρικά στοιχεία.
Η απόφαση του ΣτΕ, όμως, ανατρέπει τον κανόνα που πολλοί πίστευαν πως ήταν αδιαμφισβήτητος. Το σκεπτικό του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου βασίστηκε σε ένα απλό αλλά καθοριστικό σημείο: η λήξη της ταυτότητας δεν ακυρώνει την ταυτοπροσωπία. Όσο δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο πολίτης παρουσιάζει ψεύτικα στοιχεία ή ότι η ταυτότητα έχει αλλοιωθεί, η υπηρεσία δεν δικαιούται να την απορρίψει.
Και τώρα, το ερώτημα που αιωρείται είναι αν μία μετέπειτα εγκύκλιος από το αρμόδιο υπουργείο θα μπορέσει να παρακάμψει αυτή την κρίσιμη απόφαση. Είναι γνωστό ότι οι εγκύκλιοι έχουν τη δύναμη να καθορίζουν την πρακτική που ακολουθούν οι δημόσιες υπηρεσίες – αλλά δεν μπορούν να καταργήσουν τον νόμο ή τις αποφάσεις των ανώτατων δικαστηρίων. Το ΣτΕ, ως ο θεματοφύλακας της νομιμότητας, έχει ξεκαθαρίσει με αυτή την απόφαση ότι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να χρησιμοποιούν τις ταυτότητές τους, ακόμα κι αν αυτές έχουν τυπικά λήξει.
Όπως σημειώνει ο δημοσιογράφος Ανδρέας Καψαμπέλης, που έφερε την υπόθεση στη δημοσιότητα, το επόμενο βήμα είναι οι προσφυγές που ήδη κατατίθενται. Οι πολίτες που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την άρνηση υπηρεσιών να αποδεχθούν τις ληγμένες ταυτότητες, έχουν πλέον στα χέρια τους ένα ισχυρό νομικό όπλο. Η απόφαση 1602/2021 του ΣτΕ δίνει νέα διάσταση στο θέμα: το κράτος δεν μπορεί να απορρίπτει μια ταυτότητα που δεν έχει αντικατασταθεί ακόμη, εκτός αν έχει βάσιμες ενδείξεις για πλαστογραφία ή ψευδή στοιχεία.
Πέρα από την ουσία της υπόθεσης, το γεγονός εγείρει και πιο γενικά ερωτήματα για το πώς χειρίζεται το ελληνικό Δημόσιο τις υποθέσεις των πολιτών. Πολλές φορές, η γραφειοκρατία φαίνεται να λειτουργεί με αυτοματισμούς – χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες ή τα δικαιώματα του πολίτη. Το ΣτΕ, ωστόσο, υπενθυμίζει ότι οι νόμοι και οι αποφάσεις των ανώτατων δικαστηρίων υπερισχύουν έναντι της διοικητικής πρακτικής.
Δεν είναι τυχαίο ότι η υπόθεση αυτή ήρθε στο φως την ίδια στιγμή που η Ελλάδα ετοιμάζεται να περάσει στη νέα εποχή των ψηφιακών ταυτοτήτων. Οι πολίτες θα χρειαστεί να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα με τα μικροτσίπ και τα βιομετρικά δεδομένα, αλλά ως τότε – όπως λέει και η απόφαση του ΣτΕ – το παλιό δελτίο ταυτότητας εξακολουθεί να είναι έγκυρο.
Στο τέλος, μένει να φανεί αν το υπουργείο θα αποδεχτεί τη δικαστική απόφαση ή αν θα επιχειρήσει να τη «διορθώσει» με νέα εγκύκλιο. Ό,τι κι αν συμβεί, ένα είναι σίγουρο: οι δικαστικές αίθουσες θα γεμίσουν από υποθέσεις πολιτών που απαιτούν το αυτονόητο – την αναγνώριση της ταυτότητάς τους, έστω κι αν το δελτίο τους έχει «λήξει» στο μάτι της διοίκησης.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
