Πέντε χρόνια πριν, το 2019, η Άντζελα Γκερέκου επισκέφθηκε την Ιθάκη, συμμετέχοντας στο επιτυχημένο συνέδριο που διοργάνωσε το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών. Εκεί, σε μια συνάντηση με τον δήμαρχο του νησιού, Διονύση Στανίτσα, παρουσιάστηκαν δύο οραματικές προτάσεις, με τη δυναμική να μεταμορφώσουν το πολιτιστικό αποτύπωμα του νησιού:
– Η αναγνώριση του Ιερού του Οδυσσέα στη Σχολή του Ομήρου
– Η δημιουργία ενός Ψηφιακού Οδυσσειακού Κέντρου στο παλιό Ειρηνοδικείο της Ιθάκης
Ήταν η στιγμή που το νησί έδειχνε έτοιμο να αποκτήσει μια φωνή που να ταξιδεύει πέρα από τα όρια του Ιονίου.
Πέντε χρόνια μετά…
Στην πρόσφατη επίσκεψή της, η Άντζελα Γκερέκου διαπιστώνει ότι, παρότι έγιναν κάποια βήματα, η Ιθάκη εξακολουθεί να περιμένει. Ο Οδυσσέας –μεταφορικά και κυριολεκτικά– δεν έχει επιστρέψει ακόμα.
Σε μια εποχή που η ανθρωπότητα αναζητά ρίζες, αφηγήσεις με νόημα και γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, η Ιθάκη θα έπρεπε να αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο. Όχι μόνο ως γεωγραφικός προορισμός, αλλά ως ιδέα. Ως αρχέτυπο της επιστροφής στον εαυτό.
Ο Οδυσσέας, σημειώνει, δεν είναι απλώς ένας ήρωας του Ομήρου, αλλά μνήμη, πίστη και επιμονή. Και η Ιθάκη, μοναδική στον πλανήτη, μπορεί να συνδέσει τον μύθο με την επιστήμη, τον επισκέπτη με την προσωπική του «Οδύσσεια».
Η σιωπηλή φωνή των ανασκαφών
Στις πλαγιές του Αετού, όπου οι ελιές καλύπτουν τα ερείπια ενός πιθανού μυκηναϊκού ανακτόρου, η αρχαιολόγος Λίλα Μαλλιαρού αφιέρωσε χρόνια ερευνών. Βρήκε ευρήματα που ενδέχεται να συνδέονται με τον Ομηρικό Οδυσσέα. Δεν το έκανε για τη δόξα, αλλά για την αλήθεια.
Ωστόσο, όπως υπογραμμίζει η Γκερέκου, η επιστημονική της προσπάθεια δεν έτυχε της στήριξης που της άξιζε. Το έργο της θάφτηκε κάτω από μικροπολιτικές σκοπιμότητες και στείρα αμφισβήτηση. Έτσι, ο χώρος παραμένει χωρίς οργάνωση, το Ψηφιακό Κέντρο δεν λειτούργησε ποτέ, και η Σχολή του Ομήρου εξακολουθεί να στερείται επίσημης αναγνώρισης.
Το όραμα υπήρχε. Η τοπική στήριξη επίσης. Αυτό που έλειψε –και συνεχίζει να λείπει– είναι η πολιτική βούληση να δοθεί στην Ιθάκη η θέση που της αξίζει στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη.
Ξανά προς τη δόξα τραβά
Παρά τα εμπόδια, δεν είναι όλα χαμένα. Η Άντζελα Γκερέκου αναφέρει με αισιοδοξία ότι τα τελευταία χρόνια αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον από ανθρώπους που πιστεύουν πραγματικά στο όραμα αυτό. Ο καθηγητής Γιάννος Λώλος, σε συνεργασία με τον Δήμο Ιθάκης και την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, επανεκκινεί τις αρχαιολογικές εργασίες. Μια νέα σελίδα ανοίγει, και ίσως αυτή τη φορά η Ιθάκη να ακουστεί.
Γιατί –όπως τονίζει– η Ιθάκη δεν είναι απλώς το νησί των καλοκαιρινών μας διακοπών. Είναι καθρέφτης της ανθρώπινης ανάγκης για επιστροφή, για δικαίωση, για αυτογνωσία. Είναι το τέλος μιας πορείας και ταυτόχρονα η αρχή μιας βαθύτερης κατανόησης του εαυτού μας.
«Ο Οδυσσέας είναι ό,τι απόμεινε από ανθρώπους που δεν γυρίζουν πια», έγραψε ο Σεφέρης.
Και όμως, η Ιθάκη περιμένει ακόμα.
Η Άντζελα Γκερέκου κλείνει με ένα κάλεσμα:
Ας δώσουμε στην Ιθάκη τη φωνή που της αξίζει. Όχι μόνο με πέτρες και πινακίδες, αλλά με πολιτιστική γενναιοδωρία και εθνική συνείδηση.
Γιατί η Ιθάκη δεν ανήκει μόνο σε εμάς.
Ανήκει σε κάθε άνθρωπο που έκανε –ή ακόμα κάνει– τη δική του Οδύσσεια.
