Σε μια εποχή που η πλήρης σύνταξη φαίνεται μακρινό όνειρο για πολλούς, υπάρχει μια κατηγορία γυναικών που διατηρεί δικαιώματα πρόωρης αποχώρησης με προνομιακούς όρους. Κι όμως, υπάρχουν περιπτώσεις που μια μητέρα μπορεί να βγει στη σύνταξη ακόμη και στα 50. Πώς; Μέσω «παλαιών» διατάξεων που παραμένουν ενεργές – κι ας μην το γνωρίζουν οι περισσότερες.
Η κοινή αντίληψη λέει ότι οι εργαζόμενοι μετά το 1993 πρέπει να περιμένουν είτε μέχρι τα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης, είτε ως τα 67 χωρίς αυτά. Όμως, για τις γυναίκες που ξεκίνησαν να εργάζονται πριν την 1η Ιανουαρίου 1993, η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική – και πολύ πιο ευνοϊκή.
Μητέρες με ανήλικο παιδί και τουλάχιστον 5.500 ένσημα έως και το 2012 έχουν τη δυνατότητα να κατοχυρώσουν πλήρη ή μειωμένη σύνταξη – ανάλογα με το έτος που «κλείδωσαν» το δικαίωμα και την ηλικία τους τότε. Οι συγκεκριμένες διατάξεις δίνουν την ευκαιρία για έξοδο από την αγορά εργασίας σε ηλικίες που μοιάζουν σχεδόν… εξωπραγματικές με τα σημερινά δεδομένα.
Ποια είναι τα «μαγικά» κριτήρια;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ασφαλισμένες στο ΙΚΑ που είχαν ανήλικο παιδί και 5.500 ημέρες εργασίας έως το 2010. Αυτές μπορούσαν να συνταξιοδοτηθούν πλήρως ήδη από τα 55. Ωστόσο, το σκηνικό άλλαξε ριζικά μετά το 2015, με τη σταδιακή αύξηση των ηλικιακών ορίων, η οποία συνεχίστηκε μέχρι και το 2022. Έτσι, ακόμα κι εκείνες που είχαν κατοχυρωμένα δικαιώματα, διαπιστώνουν σήμερα ότι η ηλικία συνταξιοδότησης μπορεί να φτάνει και τα 67.
Τι σημαίνει «θεμελίωση» δικαιώματος;
Ο καθοριστικός παράγοντας είναι αν είχαν καλύψει τα απαιτούμενα ένσημα και το ανήλικο παιδί πριν τις αλλαγές στα όρια. Αν ναι, τότε θεωρείται πως το δικαίωμα έχει θεμελιωθεί, και εφαρμόζονται οι μεταβατικές – ευνοϊκότερες – ρυθμίσεις. Διαφορετικά, ισχύει το γενικό καθεστώς, όπως για όλους τους ασφαλισμένους.
Για να γνωρίζει κανείς τι πραγματικά ισχύει για την περίπτωσή του, είναι σημαντικό να ζητήσει από το ασφαλιστικό του ταμείο επίσημη βεβαίωση θεμελίωσης. Εκεί φαίνεται ξεκάθαρα αν και πότε κατοχυρώθηκε δικαίωμα εξόδου, καθώς και με ποιο όριο ηλικίας.
Και τι γίνεται με τις ασφαλισμένες σε ΔΕΚΟ και τράπεζες;
Οι γυναίκες που εργάζονταν σε πρώην ΔΕΚΟ ή τραπεζικούς οργανισμούς έχουν κι εκείνες τη δυνατότητα για πρόωρη σύνταξη, με ακόμη πιο ευνοϊκούς όρους. Με 25 έτη ασφάλισης και ανήλικο παιδί έως το 2012, μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για συνταξιοδότηση ακόμη και από τα 50-55. Όμως και σ’ αυτή την περίπτωση, ο νόμος 4336/2015 ανέβασε σταδιακά τα όρια ηλικίας – ένα «μυστικό» που πολλοί έμαθαν αργά.
Οι παγίδες και τα “ψιλά γράμματα”
Το μπέρδεμα είναι συχνό, καθώς οι αλλαγές στους νόμους, οι εξαιρέσεις και οι μεταβατικές διατάξεις έχουν δημιουργήσει ένα δαιδαλώδες πλαίσιο. Πολλές μητέρες θεωρούν πως έχασαν οριστικά την ευκαιρία για πρόωρη σύνταξη, ενώ στην πραγματικότητα διατηρούν δικαίωμα – αρκεί να το έχουν κατοχυρώσει εγκαίρως.
Για παράδειγμα, μητέρα που το 2011 ήταν 50 ετών, με ανήλικο παιδί και 5.500 ένσημα, μπορεί να βγει με μειωμένη σύνταξη σε ηλικία μόλις 56,9. Αν κατοχύρωσε δικαίωμα το 2012 σε ηλικία 53, τότε μπορεί να συνταξιοδοτηθεί στα 58 ή 59, ανάλογα με το έτος.
Από το 2020 και μετά, τα όρια αυξάνονται σταθερά, φτάνοντας τα 62 για μειωμένη σύνταξη. Όμως όσες πρόλαβαν και κατοχύρωσαν δικαιώματα νωρίτερα, διατηρούν το προβάδισμα – αρκεί να μπορούν να το αποδείξουν.
Τι πρέπει να κάνουν οι ενδιαφερόμενες;
Το πρώτο βήμα είναι η έγγραφη βεβαίωση από το ασφαλιστικό ταμείο. Αυτή θα δείξει αν υπάρχει θεμελίωση και ποιο όριο ηλικίας ισχύει στην πράξη. Χωρίς αυτό το έγγραφο, οι περισσότερες γυναίκες βρίσκονται στο σκοτάδι, νομίζοντας πως έχουν χάσει κάθε προνόμιο – ενώ μπορεί να τους ανήκει δικαίωμα πρόωρης αποχώρησης που αξίζει… χρυσάφι.
Μην το αμελήσεις! Αν είσαι μητέρα, έχεις ένσημα πριν το 2012 και δούλευες στο ΙΚΑ ή σε πρώην ΔΕΚΟ/τράπεζα, ίσως έχεις ένα πολύτιμο «κρυφό χαρτί» για πρόωρη σύνταξη. Έλεγξέ το πριν να είναι αργά.
