Μπορεί να νομίζεις πως η συνταξιοδότηση είναι μια υπόθεση του… μακρινού μέλλοντος, αλλά για πάνω από 20 κατηγορίες ασφαλισμένων, οι χρονιές 2025 και 2026 ίσως να είναι οι τελευταίες ευκαιρίες για “έξοδο διαφυγής” με ευνοϊκούς όρους. Κι αν αφήσεις την ευκαιρία να περάσει, από το 2027 και μετά τα πράγματα δυσκολεύουν – και μάλιστα πολύ.
Η περίοδος που έρχεται φέρνει σημαντικές εξελίξεις στο συνταξιοδοτικό τοπίο. Χιλιάδες εργαζόμενοι που ξεκίνησαν την ασφάλισή τους πριν από το 1993, έχουν τώρα – και μόνο τώρα – τη δυνατότητα να αποχωρήσουν με όρια ηλικίας που ξεκινούν από τα 58,5 και φτάνουν έως τα 62 έτη. Πρόκειται για «παράθυρα εξόδου» που ανοίγουν προσωρινά, πριν η επερχόμενη αύξηση στο προσδόκιμο ζωής πυροδοτήσει αυτόματες αναπροσαρμογές στα ηλικιακά όρια.
Ποιοι μπορούν να επωφεληθούν;
Η ευκαιρία αφορά κυρίως παλαιούς ασφαλισμένους, τόσο από τον ιδιωτικό όσο και από τον δημόσιο τομέα. Από τις πάνω από 20 κατηγορίες που εντάσσονται στο μέτρο, οι 10 καλύπτουν εργαζομένους του ΙΚΑ, ενώ οι υπόλοιποι είναι υπάλληλοι του Δημοσίου, ΔΕΚΟ και τραπεζών.
Ειδικά ευνοημένες είναι οι γυναίκες που έχουν ανήλικα παιδιά και συμπληρωμένες 5.500 ημέρες ασφάλισης έως το 2012, καθώς και όσοι έχουν βαρέα ένσημα. Ακόμη, προνομιούχα αντιμετωπίζονται άτομα που έχουν 35 χρόνια εργασίας πριν το 2021 – ιδίως αν εργάζονται σε μεγάλους οργανισμούς του ευρύτερου δημόσιου τομέα.
Τι αλλάζει από το 2027 και μετά;
Ο “μεγάλος κόφτης” έρχεται από το 2027, καθώς ενεργοποιείται ο μηχανισμός αυτόματης αύξησης των ηλικιακών ορίων, ο οποίος έχει ήδη νομοθετηθεί αλλά δεν έχει ακόμα εφαρμοστεί. Σύμφωνα με αυτόν, κάθε τρία χρόνια θα γίνεται επανυπολογισμός της ηλικίας συνταξιοδότησης με βάση την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής. Κοινώς: όσο περισσότερο ζούμε, τόσο αργότερα θα μπορούμε να βγούμε στη σύνταξη.
Ήδη, οι γενικές προβλέψεις δείχνουν αυξήσεις: για τους άνδρες άνω των 65, το προσδόκιμο ανεβαίνει από 18,8 έτη το 2019 στα 20 έτη το 2030. Για τις γυναίκες, η αύξηση είναι από 21,8 στα 22,9 έτη. Αν επιβεβαιωθούν αυτοί οι αριθμοί, τα όρια εξόδου θα προσαρμοστούν προς τα πάνω.
Οι δείκτες που καθορίζουν το μέλλον
Οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται στην τύχη. Τρεις βασικοί δημογραφικοί δείκτες θα καθορίσουν το αν – και πόσο – θα ανεβούν τα ηλικιακά όρια:
-
Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων: Δηλαδή η αναλογία ατόμων άνω των 65 ετών προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό. Σήμερα κινείται στο 39%, αλλά αναμένεται να φτάσει το 60%.
-
Ο δείκτης γήρανσης: Για κάθε 170 ηλικιωμένους, αντιστοιχούν μόλις 100 νέοι εργαζόμενοι. Η τάση είναι ανοδική και αυτό δυσχεραίνει τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων.
-
Ο δείκτης γονιμότητας: Παρότι υπήρξε μια μικρή άνοδος από 1,3 παιδιά ανά γυναίκα σε 1,5, η Ελλάδα απέχει σημαντικά από το όριο του 2,1 που θεωρείται αναγκαίο για ανανέωση του πληθυσμού.
Η υπογεννητικότητα, σε συνδυασμό με τη γήρανση, διαμορφώνει ένα επικίνδυνο μείγμα για το ασφαλιστικό μέλλον της χώρας.
Τι πρέπει να κάνεις αν ανήκεις στις ευνοημένες κατηγορίες;
Αν είσαι σε μία από τις ομάδες που θεμελιώνουν δικαίωμα συνταξιοδότησης το 2025 ή το 2026, η ώρα για απόφαση είναι τώρα. Όσοι δεν «κλειδώσουν» το δικαίωμα εξόδου μέχρι το τέλος του 2026, κινδυνεύουν να δουν τα όρια ηλικίας να ανεβαίνουν, ενδεχομένως σημαντικά.
Ο υπολογισμός θα γίνεται ανά τριετία: πρώτη φορά το 2027, μετά το 2030, το 2033 και ούτω καθεξής. Αν σε κάθε επαναξιολόγηση διαπιστώνεται αύξηση στο προσδόκιμο ζωής, τότε θα υπάρχει και αντίστοιχη αύξηση στο όριο ηλικίας συνταξιοδότησης – ακόμη και με αναλογία 1:1, δηλαδή ένα έτος μεγαλύτερο προσδόκιμο ισοδυναμεί με ένα επιπλέον έτος εργασίας.
Τι ισχύει σήμερα;
Από 1/1/2022 εφαρμόζονται οι βασικοί κανόνες: πλήρης σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης ή σύνταξη γήρατος στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη. Οι ενδιάμεσες ευνοϊκές διατάξεις έπαψαν να ισχύουν, και οι μοναδικές εξαιρέσεις είναι αυτές που αναφέραμε – και που εκπνέουν το 2026.
Αν λοιπόν δικαιούσαι συνταξιοδότηση με βάση παλαιότερα θεμελιωμένα ή κατοχυρωμένα δικαιώματα, κινήσου άμεσα. Μην αφήσεις το προσδόκιμο ζωής… να σου φάει τα χρόνια της ξεκούρασης.
