Σημαντικές ανατροπές φέρνει στη ζωή χιλιάδων πολιτών ο νέος νόμος 5221/2025, αλλάζοντας ριζικά όσα γνωρίζαμε για διαθήκες, κληρονομιές και πλειστηριασμούς. Με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών, την εξάλειψη περιττής γραφειοκρατίας και την πλήρη ψηφιοποίηση κρίσιμων νομικών πράξεων, η κυβέρνηση αναμορφώνει ουσιαστικά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
Η νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται αφορά κάθε πολίτη που εμπλέκεται σε υποθέσεις κληρονομικού δικαίου ή αναγκαστικής εκτέλεσης, καθώς η καθημερινότητα αλλάζει: από τη σύνταξη και δημοσίευση διαθηκών, μέχρι την έκδοση κληρονομητηρίων και την εκποίηση περιουσιακών στοιχείων. Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) έχει ήδη εκδώσει σχετική εγκύκλιο με οδηγίες προς όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες.
Διαθήκες χωρίς δικαστήριο – Τι ισχύει πλέον
Μια από τις πιο κομβικές αλλαγές του νέου νόμου είναι η αφαίρεση της αρμοδιότητας των δικαστηρίων στη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών. Πλέον, οι συμβολαιογράφοι αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου τη διαδικασία. Όποιος συμβολαιογράφος λάβει στα χέρια του διαθήκη, είτε την έχει συντάξει ο ίδιος είτε του προσκομιστεί, υποχρεούται να τη συμπεριλάβει σε ειδικό πρακτικό και να την εισαγάγει ηλεκτρονικά στο νέο, πανελλαδικής εμβέλειας, «Μητρώο Διαθηκών».
Η ηλεκτρονική αυτή βάση δεδομένων, υπό τη διαχείριση των συμβολαιογραφικών συλλόγων, θα εγγυάται την ασφάλεια και διαθεσιμότητα των διαθηκών, με στόχο τη διαφάνεια και την εξάλειψη καθυστερήσεων ή σφαλμάτων.
Κληρονομητήριο… από δικηγόρο
Άλλη μία αξιοσημείωτη καινοτομία αφορά το πολυσυζητημένο κληρονομητήριο. Μέχρι σήμερα, το δικαστήριο ήταν ο μόνος φορέας που μπορούσε να το εκδώσει. Αυτό αλλάζει. Από 1η Ιανουαρίου 2026, η αρμοδιότητα περνά στους δικηγόρους, οι οποίοι θα μπορούν να εκδίδουν το σχετικό έγγραφο έπειτα από αίτηση ενδιαφερόμενου. Η διαδικασία παραμένει ελεγχόμενη, καθώς δίνεται η δυνατότητα σε τρίτο πρόσωπο με έννομο συμφέρον να παρέμβει και να «παγώσει» προσωρινά την έκδοση, ζητώντας δικαστική απόφαση.
Οι πλειστηριασμοί μπαίνουν στην εποχή της τεχνολογίας
Ο νέος νόμος καθιερώνει πλήρως τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς, καταργώντας τις φυσικές διαδικασίες εκποίησης. Όλες οι σχετικές πράξεις θα γίνονται αποκλειστικά μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας, στην οποία θα έχουν πρόσβαση μόνο πιστοποιημένοι συμβολαιογράφοι. Η συμμετοχή στους πλειστηριασμούς θα προϋποθέτει κατάθεση των απαραίτητων εγγράφων και εγγυήσεων, ενώ αν δεν υπάρχει συμβολαιογράφος στην περιοχή του ακινήτου, θα μπορεί να αναλάβει άλλος από διαφορετική περιφέρεια.
Μια καινοτόμος ρύθμιση που ξεχωρίζει είναι η δυνατότητα που δίνεται πλέον στον οφειλέτη να προτείνει ο ίδιος αγοραστή για το ακίνητό του. Αν το προσφερόμενο τίμημα είναι τουλάχιστον στο 70% της τιμής εκκίνησης, τότε το δικαστήριο μπορεί να εγκρίνει την πώληση, παρακάμπτοντας τον πλειστηριασμό.
Πολλαπλοί πλειστηριασμοί την ίδια μέρα
Ο νόμος επιτρέπει τη διεξαγωγή πολλών πλειστηριασμών ταυτόχρονα, ακόμα και αν τα ακίνητα βρίσκονται σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδας. Αυτό μειώνει το συνολικό χρόνο εκκαθάρισης υποθέσεων και ενισχύει την αποδοτικότητα του συστήματος.
Επιπλέον, οι δικαστικοί επιμελητές αποκτούν ενισχυμένες αρμοδιότητες στη συλλογή εγγράφων και στοιχείων από δημόσιες υπηρεσίες και Δ.Ο.Υ., ώστε να επιταχύνουν την κατάσχεση και τον σχηματισμό φακέλου εκτέλεσης.
Φρένο στις καταχρηστικές προσφυγές του Δημοσίου
Σημαντική τομή αποτελεί η αλλαγή στον τρόπο που το Δημόσιο και η ΑΑΔΕ προσφεύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Για να ασκηθεί πλέον αίτηση αναίρεσης, θα απαιτείται ειδική άδεια από δικαστικό σχηματισμό. Το μέτρο αυτό στοχεύει στον περιορισμό των αβάσιμων προσφυγών και στη μείωση του φόρτου εργασίας του ανώτατου δικαστηρίου.
Ρυθμίσεις για παλαιότερες υποθέσεις
Ο νόμος προβλέπει επίσης ερμηνευτικές διατάξεις για την ορθή εφαρμογή παλαιότερων νόμων, ιδίως σε ό,τι αφορά πτωχεύσεις και διαδικασίες που εκκρεμούν από προηγούμενες ρυθμίσεις. Έτσι διασφαλίζεται η ενιαία ερμηνεία της σειράς ικανοποίησης των πιστωτών, βάσει των αλλαγών που έχουν θεσπιστεί από το 2015 και μετά.
Συμπέρασμα:
Ο νέος νόμος 5221/2025 δεν φέρνει απλώς τροποποιήσεις, αλλά εισάγει μια νέα φιλοσοφία στην απονομή δικαιοσύνης και στις σχέσεις πολιτών με το κράτος. Με την ψηφιοποίηση και την αποκέντρωση κρίσιμων διαδικασιών, η καθημερινότητα απλοποιείται, οι καθυστερήσεις περιορίζονται και το νομικό τοπίο εκσυγχρονίζεται.
