Παρά τις αυξήσεις στους μισθούς, η αγοραστική δύναμη μειώνεται εξαιτίας της απουσίας τιμαριθμικής προσαρμογής στη φορολογική κλίμακα.
Ένα αθέατο βάρος στους ώμους των εργαζομένων
Πολλοί εργαζόμενοι βλέπουν τον μισθό τους να αυξάνεται στα χαρτιά, αλλά στην πράξη το εισόδημά τους μειώνεται. Πίσω από αυτή την παράδοξη πραγματικότητα κρύβεται ένας «αόρατος» φόρος, που λειτουργεί σιωπηλά μέσω της απουσίας τιμαριθμικής αναπροσαρμογής στη φορολογική κλίμακα. Σύμφωνα με νέα μελέτη της Eurobank, αυτή η έλλειψη προσαρμογής στις πληθωριστικές πιέσεις οδηγεί σε αυξημένη φορολογική επιβάρυνση, ιδίως για τη μεσαία τάξη.
Ο πληθωρισμός ως εργαλείο επιπλέον φορολόγησης
Η μελέτη με τίτλο «Πληθωρισμός και φορολογική επιβάρυνση των νοικοκυριών» αναλύει τις συνέπειες της μη τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμακίων. Όπως προκύπτει, η μη προσαρμογή τους στα επίπεδα πληθωρισμού των τελευταίων ετών λειτουργεί ως ανεπίσημος και ανεξέλεγκτος μηχανισμός αύξησης των φόρων, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης.
Οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος
Ανάμεσα στο 2021 και το 2023, σχεδόν το 37% της συνολικής αύξησης στη φορολογική επιβάρυνση αποδίδεται αποκλειστικά στην αδράνεια του κράτους ως προς την προσαρμογή των φορολογικών συντελεστών. Ειδικά στα εισοδήματα από μισθούς και συντάξεις, αυτό το ποσοστό εκτοξεύεται στο 47%. Σε αντίθεση, τα εισοδήματα από επιχειρηματική δραστηριότητα επιβαρύνθηκαν μόλις κατά 16% λόγω του ίδιου φαινομένου.
Οι μεσαίοι μισθωτοί πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα
Τα μεσαία και ανώτερα μεσαία στρώματα φαίνεται να δέχονται το μεγαλύτερο πλήγμα. Η ανάλυση της Eurobank αποκαλύπτει ότι οι φορολογικές επιβαρύνσεις για τα νοικοκυριά που βρίσκονται στα μεσαία εισοδηματικά δεκατημόρια (5ο έως 7ο) θα ήταν σημαντικά χαμηλότερες – από 19% έως και 32% – εάν είχε εφαρμοστεί πλήρης τιμαριθμοποίηση. Ακόμη και πιο ήπιες μορφές προσαρμογής, όπως εκείνες που εφαρμόζονται στην Πορτογαλία, θα μείωναν τη φορολογική πίεση από 11% έως 25%.
Τα ακραία εισοδήματα επηρεάζονται λιγότερο
Για τους χαμηλόμισθους, τα οφέλη από την τιμαριθμοποίηση θα ήταν ελάχιστα έως μηδαμινά, δεδομένου ότι είτε δεν πληρώνουν φόρο είτε καταβάλλουν πολύ μικρά ποσά. Από την άλλη πλευρά, για τα πολύ υψηλά εισοδήματα, η επίδραση θα ήταν επίσης περιορισμένη – με τα κέρδη να μην ξεπερνούν το 12%.
Μετακίνηση σε υψηλότερες φορολογικές ζώνες
Η μελέτη τονίζει ότι, εξαιτίας της απουσίας τιμαριθμικής αναπροσαρμογής, πολλοί εργαζόμενοι μετακινούνται σε υψηλότερα φορολογικά κλιμάκια, παρότι οι αυξήσεις στους μισθούς τους εξανεμίζονται από τον πληθωρισμό. Αυτό δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας βελτίωσης στα δημόσια έσοδα – ένα φαινόμενο γνωστό ως «δημοσιονομική ψευδαίσθηση». Στην ουσία, το κράτος εισπράττει περισσότερους φόρους χωρίς να έχει αυξηθεί η πραγματική ευημερία των πολιτών.
Χωρίς πρόβλεψη για τιμαριθμοποίηση στο πακέτο της ΔΕΘ
Παρά τη σημασία του ζητήματος, η κυβέρνηση δεν σκοπεύει –τουλάχιστον άμεσα– να προχωρήσει σε τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας. Στο πακέτο μέτρων της ΔΕΘ, δεν υπάρχει καμία σχετική πρόβλεψη. Όπως ανέφερε κυβερνητική πηγή, «η κρίση στη Μέση Ανατολή έβγαλε την τιμαριθμοποίηση από το καλάθι του Πρωθυπουργού», εκφράζοντας ανησυχίες για τις δημοσιονομικές συνέπειες μιας τέτοιας κίνησης.
Τρία σενάρια και το κόστος τους
Η Eurobank εξετάζει τρεις πιθανές εκδοχές τιμαριθμοποίησης: πλήρης, μερική και ήπια. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της, ακόμα και η πλήρης τιμαριθμοποίηση δεν θα παρέκκλινε από τους στόχους του προϋπολογισμού, προκαλώντας απώλειες περίπου 810 εκατ. ευρώ ή 0,4% του ΑΕΠ για το 2024. Το πρωτογενές πλεόνασμα θα παρέμενε άνω του 2%. Αντίστοιχα, η εφαρμογή μιας ηπιότερης μορφής τιμαριθμοποίησης θα περιόριζε την απώλεια σε 400-500 εκατ. ευρώ.
Η Ελλάδα ξεχωρίζει αρνητικά στον ευρωπαϊκό Νότο
Σε ευρωπαϊκή σύγκριση, η Ελλάδα βρίσκεται στη δυσμενέστερη θέση μεταξύ χωρών όπως η Ισπανία, η Κύπρος, η Κροατία, η Μάλτα και η Πορτογαλία. Έχει το χαμηλότερο εισοδηματικό όριο για την επιβολή του ανώτατου φορολογικού συντελεστή, ενώ η απουσία τιμαριθμοποίησης επιβαρύνει περαιτέρω τη μεσαία τάξη. Η συνολική φορολογική επιβάρυνση στα νοικοκυριά με παιδιά είναι η υψηλότερη στην ομάδα αυτών των χωρών.
Προτάσεις για ένα πιο δίκαιο και αποδοτικό σύστημα
Η Eurobank προτείνει την υιοθέτηση μιας πιο ευέλικτης και σταθερής πολιτικής τιμαριθμοποίησης. Ένα τέτοιο μέτρο θα ενίσχυε την αποταμίευση, θα ενθάρρυνε την εργασία και θα έδινε ώθηση στην παραγωγικότητα. Παράλληλα, θα βοηθούσε στην αποκατάσταση της δικαιοσύνης του φορολογικού συστήματος, που αυτή τη στιγμή φαντάζει δυσανάλογα εχθρικό προς τη μεσαία τάξη. Όπως επισημαίνεται, η σημερινή κατάσταση υπονομεύει τόσο τη φορολογική ισότητα όσο και τη μακροχρόνια αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας.
