Η Ελλάδα συνεχίζει να καταγράφει από τις χαμηλότερες ηλικίες συνταξιοδότησης διεθνώς, σύμφωνα με την τελευταία έρευνα του ΟΟΣΑ. Παρά τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις και τις αυξήσεις των ορίων ηλικίας που επιβλήθηκαν μετά το 2015, η μέση ηλικία αποχώρησης από την εργασία για τις Ελληνίδες παραμένει στα 59,7 έτη, ενώ για τους άνδρες στα 63,2. Με άλλα λόγια, οι Έλληνες εξακολουθούν να «βγαίνουν στη σύνταξη» πιο νωρίς από σχεδόν όλους τους Ευρωπαίους.
Γιατί η Ελλάδα παραμένει «πρωταθλήτρια» πρόωρων συντάξεων
Η εξήγηση δεν είναι τόσο απλή. Ο βασικός λόγος εντοπίζεται στις λεγόμενες «μεταβατικές διατάξεις» που εφαρμόστηκαν από τον Αύγουστο του 2015 έως το τέλος του 2021. Όσοι ασφαλισμένοι κατοχύρωσαν δικαίωμα σε εκείνη την περίοδο μπορούν να αποχωρήσουν με την ηλικία που «κλείδωσαν», ακόμη κι αν φτάσουν στη σύνταξη αρκετά χρόνια αργότερα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Μια ασφαλισμένη που το 2019 είχε κατοχυρώσει έξοδο στα 59 έτη, θα βγει όντως σε εκείνη την ηλικία, ακόμη κι αν το 2025 το γενικό όριο έχει ανέβει στα 62 ή στα 67. Έτσι, χιλιάδες εργαζόμενοι εξακολουθούν να αποχωρούν με όρους παλαιότερων εποχών, κάτι που κρατά τον μέσο όρο χαμηλά.
Οι μεταρρυθμίσεις που άλλαξαν τον χάρτη
Με τον Νόμο 4336/2015 θεσπίστηκαν σταδιακές αυξήσεις στα όρια ηλικίας για όσους είχαν ασφαλιστεί πριν το 1993. Η προσαρμογή ολοκληρώθηκε το 2021, και από το 2022 τα όρια συνταξιοδότησης εξισώθηκαν για όλους:
-
Πλήρης σύνταξη στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης ή στα 67 με 15ετία.
-
Μειωμένη σύνταξη στα 62 με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης.
Παρά τις αλλαγές, η χώρα μας εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (64,4 για τους άνδρες και 63,1 για τις γυναίκες).
Τι ισχύει στην Ευρώπη
Η εικόνα σε άλλες χώρες είναι διαφορετική:
-
Στην Ισπανία, οι γυναίκες φεύγουν κατά μέσο όρο στα 61,8 και οι άνδρες στα 62,1.
-
Στη Γερμανία, η μέση ηλικία εξόδου είναι 63,4 για τις γυναίκες και 63,7 για τους άνδρες.
-
Στη Σουηδία, οι εργαζόμενοι παραμένουν για πολύ περισσότερο στην αγορά, με τις γυναίκες να συνταξιοδοτούνται στα 64,5 και τους άνδρες στα 65,5.
-
Στη Νορβηγία, οι γυναίκες βγαίνουν στα 62,4 και οι άνδρες στα 64,9, ενώ το σύστημα πρόνοιας θεωρείται από τα πιο γενναιόδωρα στον κόσμο.
Η εικόνα είναι σαφής: η Ελλάδα διατηρεί σημαντικό «προβάδισμα» πρόωρης αποχώρησης, ειδικά για τις γυναίκες.
Το «ρολόι» που χτυπάει από το 2027
Το πραγματικό όμως σοκ έρχεται σε λίγα χρόνια. Από το 2027 και μετά, τα όρια ηλικίας για πλήρη σύνταξη θα αναπροσαρμόζονται αυτόματα με βάση το προσδόκιμο ζωής. Αυτό σημαίνει πως, αν αυξηθεί το προσδόκιμο των άνω των 65 ετών, θα αυξηθεί αντίστοιχα και η ηλικία συνταξιοδότησης.
Για πρώτη φορά εισάγεται στην Ελλάδα ένας «δείκτης γήρανσης» που λειτουργεί σαν αυτόματος μηχανισμός. Όσοι λοιπόν σχεδιάζουν να φύγουν στα 62 ή στα 67, μπορεί να χρειαστεί να περιμένουν 1-2 χρόνια παραπάνω. Ουσιαστικά, ο χρόνος συνταξιοδότησης θα συνδέεται άμεσα με την πορεία της δημογραφίας.
Οι συνέπειες για τους εργαζόμενους
Η παράταση του εργασιακού βίου έχει δύο όψεις:
-
Από τη μία, διασφαλίζει τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού, ειδικά καθώς η Ελλάδα αναμένεται να έχει έναν από τους πιο γηρασμένους πληθυσμούς στην Ευρώπη μέχρι το 2050.
-
Από την άλλη, πολλοί εργαζόμενοι θα χρειαστεί να μείνουν στην αγορά εργασίας περισσότερο απ’ όσο υπολόγιζαν.
Η έρευνα του ΟΟΣΑ δείχνει ότι σε χώρες με υψηλότερη ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται και η απασχόληση των ατόμων άνω των 65 ετών. Ωστόσο, αυτό απαιτεί και συνεχή εκπαίδευση, ώστε οι μεγαλύτεροι εργαζόμενοι να παραμένουν ανταγωνιστικοί στις νέες απαιτήσεις της αγοράς.
Τι ισχύει για τους νέους ασφαλισμένους
Όσοι μπήκαν στην αγορά εργασίας μετά την 1/1/1993 δεν έχουν περιθώρια για «παράθυρα». Οι επιλογές τους είναι:
-
Σύνταξη στα 62 με 40 χρόνια ασφάλισης (με δυνατότητα εξαγοράς έως 7 ετών για στρατό, σπουδές, τέκνα).
-
Σύνταξη στα 67 χωρίς 40ετία.
-
Εναλλακτικά, μειωμένη σύνταξη στα 62 με 15 έτη.
Δεν προβλέπονται άλλες εξαιρέσεις ή μεταβατικές ρυθμίσεις.
Συμπέρασμα
Η Ελλάδα παραμένει μια από τις χώρες με τα χαμηλότερα πραγματικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, όμως το τοπίο αλλάζει δραματικά. Από το 2027, οι εργαζόμενοι θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα «κινούμενο» όριο εξόδου, που θα ανεβαίνει όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής. Το ερώτημα είναι αν οι Έλληνες εργαζόμενοι –και η ίδια η αγορά– είναι έτοιμοι για μια τέτοια πραγματικότητα.
