Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να παρουσιάσει στη ΔΕΘ μια νέα φορολογική μεταρρύθμιση μικρής κλίμακας, η οποία – σύμφωνα με τα κυβερνητικά στελέχη – στοχεύει σε μια πιο δίκαιη κατανομή των φορολογικών βαρών. Ο «πονοκέφαλος» των τεκμηρίων διαβίωσης βρίσκεται στο επίκεντρο, με το οικονομικό επιτελείο να σχεδιάζει αναπροσαρμογές που υπόσχονται ανάσα σε χιλιάδες φορολογουμένους.
Το πρόβλημα με τα τεκμήρια
Το σύστημα των τεκμηρίων διαβίωσης θεωρείται εδώ και χρόνια ξεπερασμένο. Στην πράξη οδηγεί σε παράδοξα: φορολογούμενοι χωρίς πραγματικό εισόδημα καλούνται να πληρώσουν φόρους για… ανύπαρκτα έσοδα, μόνο και μόνο επειδή έχουν στην κατοχή τους ένα μικρό αυτοκίνητο ή μένουν σε κατοικία συγκεκριμένων τετραγωνικών. Στενοί συνεργάτες του πρωθυπουργού υποστηρίζουν ότι αυτό το «αναχρονιστικό» πλαίσιο τιμωρεί τους οικονομικά ασθενέστερους αντί να εντοπίζει τους πραγματικούς φοροφυγάδες.
Η λογική του Μαξίμου είναι πως οι σύγχρονοι φορολογικοί μηχανισμοί πρέπει να στοχεύουν στα πραγματικά αδήλωτα εισοδήματα – να εντοπίζουν τη φοροδιαφυγή και να καταλογίζουν τους αντίστοιχους φόρους. Αντί αυτού, η τυφλή εφαρμογή τεκμηρίων οδηγεί σε ένα «ισοπεδωτικό αποτέλεσμα» που συχνά πλήττει τον λάθος κόσμο.
Γιατί δεν καταργούνται άμεσα
Αν και αναγνωρίζεται πως τα τεκμήρια πρέπει να φύγουν οριστικά από το τραπέζι, μια τέτοια κίνηση δεν θεωρείται εφικτή στην παρούσα φάση. Η κατάργηση θα σήμαινε αυτόματα σημαντική απώλεια δημοσίων εσόδων, κάτι που η κυβέρνηση δεν μπορεί να ρισκάρει. Έτσι, αντί για ξήλωμα, προτιμάται η λύση της αναπροσαρμογής: λιγότεροι πολίτες θα «πιάνονται» στην τσιμπίδα των τεκμηρίων και τα ελάχιστα ποσά που ορίζουν θα αυξηθούν.
Η μεταρρύθμιση θα αγγίξει σχεδόν όλες τις κοινωνικές κατηγορίες: μισθωτούς, συνταξιούχους, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες αλλά και εισοδηματίες.
Οι αλλαγές που έρχονται
Το σχέδιο που έχει ετοιμαστεί περιλαμβάνει σημαντικές διαφοροποιήσεις:
-
Κατοικίες, Ι.Χ. και σκάφη: Νέος τρόπος υπολογισμού των τεκμηρίων ώστε τα τεκμαρτά ποσά να μειωθούν περίπου κατά 30%.
-
Κατώτατα όρια: Από 3.000 ευρώ για τους άγαμους και 5.000 ευρώ για τα ζευγάρια, τα ποσά θα αναπροσαρμοστούν προς τα πάνω, ώστε να μειώνεται η φορολογική πίεση για χαμηλά εισοδήματα.
-
Κατάργηση στρεβλώσεων: Προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για να εξαλειφθούν περιπτώσεις όπου η εφορία χρέωνε υπερβολικά υψηλά ποσά χωρίς να υπάρχει πραγματική φοροδοτική ικανότητα.
Παράδειγμα με την κατοικία
Σήμερα, μια κύρια κατοικία 100 τ.μ. μπορεί να «χρεώνει» στον ιδιοκτήτη της 5.700 ευρώ τεκμαρτό εισόδημα (40 ευρώ/τ.μ. για τα πρώτα 80 τ.μ. + 65 ευρώ/τ.μ. για τα επόμενα 20 τ.μ.). Με τη νέα ρύθμιση, το ποσό αυτό θα μειωθεί περίπου κατά ένα τρίτο, ελαφρύνοντας χιλιάδες νοικοκυριά.
Αντίστοιχες μειώσεις θα ισχύσουν και για μεγαλύτερες κατοικίες, όπου σήμερα τα τεκμήρια «εκτοξεύονται» σε δυσθεώρητα ύψη – φτάνοντας μέχρι και τα 400 ευρώ/τ.μ. για επιφάνειες άνω των 300 τ.μ.
Παράδειγμα με τα Ι.Χ.
Η κατοχή αυτοκινήτου είναι μια από τις πιο άδικες περιπτώσεις. Ένα μικρό όχημα 1.200 κυβικών ισοδυναμεί με τεκμήριο 4.000 ευρώ, ανεξάρτητα από το αν ο ιδιοκτήτης είναι άνεργος ή φοιτητής. Για μεγαλύτερα κυβικά, το ποσό εκτοξεύεται. Ένα αυτοκίνητο 1.800 κυβικών, για παράδειγμα, θεωρείται πως «παράγει» 7.600 ευρώ εισόδημα, κάτι που συχνά οδηγεί σε φορολόγηση ανθρώπων χωρίς καμία εισοδηματική δυνατότητα.
Με τις νέες ρυθμίσεις, οι αριθμοί αυτοί θα μειωθούν σημαντικά, δίνοντας ανάσα κυρίως στους νέους και στους οικονομικά ασθενέστερους.
Πόσους «έπιασαν» πέρυσι τα τεκμήρια
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: το 2023, η εφορία υπερφορολόγησε 1,29 εκατομμύρια πολίτες μέσω τεκμηρίων. Συνολικά, τους επιβλήθηκαν φόροι για εισοδήματα 4,17 δισ. ευρώ πάνω από αυτά που είχαν δηλώσει.
-
Μισθωτοί: 478.345 άτομα πλήρωσαν φόρους για 1,16 δισ. ευρώ «φανταστικών» εισοδημάτων.
-
Συνταξιούχοι: 376.162 άνθρωποι κλήθηκαν να φορολογηθούν για 1,07 δισ. ευρώ που δεν είχαν στην πραγματικότητα.
-
Εισοδηματίες: 294.532 πολίτες φορτώθηκαν με φόρους σε «αόρατα» εισοδήματα 1,45 δισ. ευρώ.
-
Ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες: Είδαν πρόσθετους φόρους 254 εκατ. και 241,3 εκατ. ευρώ αντίστοιχα.
Το στοίχημα της κυβέρνησης
Η μεγάλη πρόκληση για το οικονομικό επιτελείο είναι να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο στόχους:
-
Να μειωθεί η αδικία που γεννά το σύστημα των τεκμηρίων.
-
Να μη χαθούν πολύτιμα έσοδα για τα δημόσια ταμεία.
Η λύση που επιλέγεται είναι μια «μέση οδός»: οι πολίτες θα δουν αισθητή μείωση στα τεκμαρτά ποσά, αλλά το σύστημα δεν θα καταργηθεί πλήρως – τουλάχιστον όχι ακόμα.
Το μήνυμα που θέλει να στείλει η ΔΕΘ
Με τις εξαγγελίες που θα γίνουν από το βήμα της ΔΕΘ, η κυβέρνηση επιδιώκει να δείξει ότι κατανοεί το πρόβλημα και προχωρά σε αλλαγές που θα ανακουφίσουν νοικοκυριά και μικρομεσαίους. Ταυτόχρονα, θέλει να περάσει το μήνυμα ότι η φορολογική πολιτική στρέφεται πλέον σε στοχευμένο εντοπισμό φοροδιαφυγής, κι όχι σε «τυφλά χτυπήματα» μέσω τεκμηρίων.
