Ποιο είναι το μυστικό πίσω από το στεγαστικό πρόγραμμα που «έκλεισε» σε χρόνο-ρεκόρ, ενώ ένα άλλο με τετραπλάσιο προϋπολογισμό έμεινε… στα αζήτητα; Το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται σε πυρετό αναθεώρησης, ενόψει της ΔΕΘ, και οι αποφάσεις που θα ληφθούν μπορεί να αλλάξουν οριστικά τον χάρτη της στέγασης και των ενοικίων στη χώρα.
Το φαινόμενο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω»
Σε λίγους μόλις μήνες, το πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» κατάφερε να «καταπιεί» σχεδόν τον προϋπολογισμό του. Περισσότερες από 6.000 αιτήσεις κατέκλυσαν την πλατφόρμα, αποδεικνύοντας ότι η ζήτηση για ένα απλό, γρήγορο και επιδοτούμενο εργαλείο είναι τεράστια.
Ο λόγος; Πολύ απλός: προκαταβολή έως 50% χωρίς περιττή γραφειοκρατία, επιδότηση που φτάνει τα 13.500 ευρώ, και το σημαντικότερο – «ζεστό χρήμα» για να ξαναζωντανέψουν κενά διαμερίσματα που έμεναν για χρόνια ξεχασμένα. Το κράτος έθεσε έναν όρο: το ακίνητο να διατεθεί σε μίσθωση για τουλάχιστον τρία χρόνια. Και αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο. Αντίθετα, φάνηκε να αποτελεί κίνητρο.
Ακόμη και το εισοδηματικό όριο των 40.000 ευρώ δεν απέτρεψε τους ενδιαφερόμενους. Αντίθετα, έδωσε την αίσθηση ότι το πρόγραμμα είναι «για όλους», όχι αποκλειστικά για χαμηλά εισοδήματα. Έτσι, η συμμετοχή ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη και η ζήτηση συνεχίζει να «τρέχει» πιο γρήγορα από τα διαθέσιμα κονδύλια.
Γιατί το «Αναβαθμίζω το σπίτι μου» δεν πείθει
Στον αντίποδα, το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το σπίτι μου» διαθέτει ένα εντυπωσιακό budget – πάνω από 400 εκατ. ευρώ. Κι όμως, οι αιτήσεις με το ζόρι ξεπέρασαν τις 2.600. Τι πήγε στραβά;
Η απάντηση κρύβεται στον τρόπο που είναι σχεδιασμένο: δεν μοιράζει επιδοτήσεις, αλλά προσφέρει μηδενικά ή άτοκα δάνεια μέσω τραπεζών. Στα χαρτιά, αυτό ακούγεται θετικό. Στην πράξη, όμως, οι πολίτες φαίνεται πως έχουν κουραστεί από τον δανεισμό.
Η ελληνική κοινωνία, που έχει ακόμη νωπές τις πληγές από την οικονομική κρίση και τα «κόκκινα» δάνεια, προτιμά την ασφάλεια της επιδότησης από την αβεβαιότητα μιας δανειακής υποχρέωσης – όσο ελαφριά κι αν είναι. Με άλλα λόγια: το κοινό ψηφίζει «ναι» στο δώρο, «όχι» στο χρέος.
Η μεγάλη πρόκληση
Τώρα, η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο δίλημμα: τι θα γίνει με τα αδιάθετα κονδύλια του «Αναβαθμίζω»; Μπορούν να μεταφερθούν στο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» που έχει ήδη αποδειχθεί επιτυχία;
Θεωρητικά, το σενάριο ακούγεται ιδανικό. Στην πράξη, όμως, οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης δεν είναι… λάστιχο. Η μεταφορά χρημάτων απαιτεί εγκρίσεις, χρονοβόρες διαδικασίες και πολιτικές ισορροπίες. Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, και όλοι περιμένουν τις επίσημες ανακοινώσεις στη ΔΕΘ για να μάθουν ποια θα είναι η επόμενη μέρα.
Η κοινωνική διάσταση
Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα: περίπου 600.000 σπίτια στην Ελλάδα παραμένουν κενά. Αν αυτά επανέλθουν στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης, θα μπορούσαν να αποτελέσουν «φρένο» στην εκρηκτική άνοδο των ενοικίων που πιέζει ολοένα και περισσότερο τα νοικοκυριά.
Το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» φαίνεται να αγγίζει ακριβώς αυτό το πρόβλημα. Όχι μόνο ενεργοποιεί ιδιοκτήτες που διαφορετικά θα κρατούσαν κλειστά τα ακίνητά τους, αλλά ταυτόχρονα δίνει ανάσα σε ενοικιαστές που βλέπουν τις τιμές να εκτοξεύονται.
Αντίθετα, το «Αναβαθμίζω το σπίτι μου» δεν καταφέρνει να συνδεθεί με αυτήν την ανάγκη. Η ενεργειακή αναβάθμιση μπορεί να είναι σημαντική, αλλά όταν οι πολίτες παλεύουν με ενοίκια που θυμίζουν δεύτερο δάνειο, η προτεραιότητα είναι ξεκάθαρη: στέγη τώρα, όχι σε βάθος χρόνου.
Το μήνυμα των πολιτών
Η σύγκριση των δύο προγραμμάτων στέλνει ένα ηχηρό μήνυμα προς την κυβέρνηση: οι πολίτες ζητούν άμεση ενίσχυση, ουσιαστική και χειροπιαστή. Δεν θέλουν άλλο «χαρτομάνι», δεν εμπιστεύονται εύκολα τα δάνεια, και σίγουρα δεν πείθονται από θεωρητικά ευνοϊκούς όρους.
Θέλουν επιδοτήσεις που τους δίνουν τη δυνατότητα να αξιοποιήσουν την περιουσία τους χωρίς να μπλέξουν σε νέες οικονομικές περιπέτειες. Και αυτό είναι που κάνει το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» να μοιάζει με success story από το πουθενά.
Τι μας περιμένει στη συνέχεια
Όλα δείχνουν ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα θα καθορίσουν αν το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα επεκταθεί, αν θα ενισχυθεί ή αν θα μείνει «θύμα της επιτυχίας του» λόγω έλλειψης πόρων.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η μάχη για τη στέγη δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα, μόλις ξεκινά – και η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να βρει λύσεις που θα αγγίξουν την καθημερινότητα χιλιάδων νοικοκυριών.
