Ενώ η κυβέρνηση προετοιμάζεται να βγει στη Θεσσαλονίκη με το νέο «πακέτο μέτρων», ένα παλιό σχέδιο που είχε μπει στο συρτάρι επανέρχεται δυναμικά στο τραπέζι: αυξημένος ΕΝΦΙΑ για όλα τα κλειστά σπίτια. Πρόκειται για μια κίνηση που διαφημίζεται ως «φιλολαϊκή» λύση στο στεγαστικό πρόβλημα, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί και ως επικοινωνιακό αντίβαρο στις αποφάσεις που προκαλούν κοινωνική δυσαρέσκεια.
Η λογική είναι απλή: αφού η αγορά ακινήτων έχει στραγγαλιστεί και τα ενοίκια καλπάζουν, τα κλειστά σπίτια αντιμετωπίζονται ως «αμαρτία» που πρέπει να φορολογηθεί. Μόνο που πίσω από τη βιτρίνα, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Γιατί τώρα;
Το συγκεκριμένο μέτρο δεν έχει άμεσο δημοσιονομικό κόστος. Δεν πρόκειται δηλαδή να «αδειάσει» τα κρατικά ταμεία, όπως συμβαίνει με τα κλασικά επιδόματα. Αντίθετα, θα φέρει έσοδα. Και το κυριότερο: θα επιβαρύνει τους μεγαλοϊδιοκτήτες και όχι τον απλό πολίτη. Έτσι, μπορεί να παρουσιαστεί εύκολα ως μια «δίκαιη» πρωτοβουλία, που στρέφεται κατά των τραπεζών, των funds και των εταιρειών που έχουν κάνει την κατοικία επενδυτικό προϊόν.
Αυτό το αφήγημα εξυπηρετεί απόλυτα την πολιτική σκοπιμότητα της στιγμής: να δείξει η κυβέρνηση ότι «στέκεται στο πλευρό του πολίτη» την ώρα που άλλα μέτρα προκαλούν αντιδράσεις.
Ποιοι θα μπουν στο στόχαστρο;
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, η επιβάρυνση του ΕΝΦΙΑ δεν θα αφορά τον μέσο ιδιοκτήτη που έχει ένα πατρικό ή ένα εξοχικό κλειστό. Ούτε τον μικρομεσαίο που κρατάει ένα δεύτερο σπίτι κενό, γιατί δεν βρίσκει ενοικιαστή ή δεν μπορεί να το συντηρήσει. Αυτοί θα εξαιρεθούν.
Ο στόχος είναι οι τράπεζες, τα funds και οι servicers κόκκινων δανείων. Οι μεγαλύτεροι «παίκτες» της αγοράς ακινήτων σήμερα. Είναι εκείνοι που, μετά τα χρόνια των μνημονίων, έχουν συγκεντρώσει στα χέρια τους χιλιάδες κατοικίες, συχνά άδειες και αναξιοποίητες.
Το σχέδιο αυτό είχε εξεταστεί και πέρυσι. Όμως οι τότε σφοδρές αντιδράσεις των τραπεζών το έθαψαν πριν καν γεννηθεί. Σήμερα όμως, με τις τράπεζες να εμφανίζουν κέρδη-ρεκόρ, το κλίμα έχει αλλάξει. «Συνεργάζονται» περισσότερο και δείχνουν διάθεση για έναν περιορισμένο συμβιβασμό.
Το παιχνίδι συμφερόντων
Ας μην έχουμε αυταπάτες: καμία τράπεζα και κανένα fund δεν θα δεχτεί ένα μέτρο που θα γονατίσει τα χαρτοφυλάκιά τους. Οι ίδιοι γνωρίζουν πολύ καλά το πραγματικό κόστος και έχουν ήδη κάνει τις ασκήσεις επί χάρτου. Δεν είναι τυχαίο ότι συγκεντρώνουν στοιχεία για κάθε ακίνητο που έχουν στην κατοχή τους, ώστε να γνωρίζουν επακριβώς πόσο θα τους κοστίσει μια αύξηση του ΕΝΦΙΑ.
Στην πραγματικότητα, το πιθανότερο είναι να βρεθεί μια «χρυσή τομή»: ένας φόρος αρκετά υψηλός για να δείξει η κυβέρνηση ότι «τα βάζει με τους ισχυρούς», αλλά αρκετά χαμηλός ώστε οι ισχυροί να μπορούν να τον απορροφήσουν χωρίς σοβαρές απώλειες. Μια επικοινωνιακή νίκη για το Μαξίμου, μια μικρή ενόχληση για τις τράπεζες – κι όλοι ευχαριστημένοι.
Η μεγάλη σύσκεψη
Το ζήτημα θα κριθεί σε σύσκεψη υψηλού επιπέδου, με τη συμμετοχή του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα, κορυφαίων υπουργών, συμβούλων του πρωθυπουργού αλλά και εκπροσώπων των τραπεζών και των servicers.
Εκεί θα ξεκαθαρίσουν οι λεπτομέρειες: ποιοι ακριβώς θα πληρώσουν, πόσο θα αυξηθεί ο ΕΝΦΙΑ, και –το σημαντικότερο– αν θα υπάρξει τρόπος να περιοριστούν οι αντιδράσεις από τους ισχυρούς της αγοράς. Γιατί όσο κι αν η ρητορική θέλει να χτυπήσει τα μεγάλα συμφέροντα, όλοι γνωρίζουν ότι οι τράπεζες εξακολουθούν να έχουν τεράστια διαπραγματευτική δύναμη.
Το πολιτικό χαρτί
Το μέτρο παρουσιάζεται ως φιλολαϊκό. Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να το εντάξει σε μια ευρύτερη «κοινωνική ατζέντα» με στόχο να ενισχύσει το προφίλ της. Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται περισσότερο για ένα επικοινωνιακό χαρτί, παρά για ουσιαστική λύση στο στεγαστικό πρόβλημα.
Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς: ούτε οι τράπεζες ούτε τα funds θα βιαστούν να ανοίξουν τα σπίτια τους στην αγορά μόνο και μόνο επειδή πλήρωσαν λίγο παραπάνω ΕΝΦΙΑ. Το πρόβλημα της στέγης είναι βαθύτερο και πολυδιάστατο: έλλειψη κοινωνικής κατοικίας, ανεξέλεγκτες βραχυχρόνιες μισθώσεις, εκρηκτική ζήτηση στις πόλεις.
Ένα «χαράτσι» δεν πρόκειται να τα λύσει αυτά.
Το ερώτημα που μένει
Τελικά, ποιοι θα βγουν κερδισμένοι και ποιοι χαμένοι από αυτή την ιστορία;
Η κυβέρνηση πιθανότατα θα κερδίσει μερικούς εύκολους πολιτικούς πόντους.
Οι τράπεζες θα χάσουν κάτι ψιλά, αλλά θα συνεχίσουν να παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην αγορά.
Ο πολίτης; Το πιθανότερο είναι ότι δεν θα δει ουσιαστική διαφορά στην τσέπη του, ούτε θα βρει πιο εύκολα σπίτι να νοικιάσει.
Κι έτσι, μένουμε με μια αίσθηση ότι για άλλη μια φορά, πίσω από τους εντυπωσιακούς τίτλους και τις υποσχέσεις, η ουσία παραμένει η ίδια: το στεγαστικό πρόβλημα δεν λύνεται με ημίμετρα και συμβολικές κινήσεις.
✍️ Συνοψίζοντας: Το νέο «χαράτσι» στα κλειστά σπίτια είναι περισσότερο επικοινωνιακό εργαλείο παρά πραγματική μεταρρύθμιση. Ένα εργαλείο που επιτρέπει στην κυβέρνηση να εμφανίζεται «σκληρή» απέναντι στις τράπεζες, ενώ στην πράξη η καθημερινότητα των πολιτών μένει ανέγγιχτη.
