Ένα νέο νομοσχέδιο 88 άρθρων με τον «εύγλωττο» τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους» φέρνει τα πάνω-κάτω στην αγορά εργασίας, θεσπίζοντας όρους που –σύμφωνα με συνδικάτα και εργαζόμενους– μετατρέπουν την καθημερινότητα σε ατελείωτη εξάντληση. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί «ευελιξίας» και «δικαιωμάτων», οι ρυθμίσεις ανοίγουν διάπλατα την πόρτα για εξαντλητικά ωράρια, φθηνότερες υπερωρίες και νέες μορφές συμβάσεων που αφήνουν τον εργαζόμενο εκτεθειμένο.
Από το 8ωρο στο… 13ωρο
Το πιο ηχηρό σημείο του νομοσχεδίου είναι η καθιέρωση 13ωρης ημερήσιας απασχόλησης. Μέχρι σήμερα, το ανώτατο όριο για έναν εργαζόμενο στον ίδιο εργοδότη ήταν 12 ώρες, ενώ 13 ώρες μπορούσε να προκύψουν μόνο εάν κάποιος είχε δεύτερη δουλειά αλλού. Με τις νέες διατάξεις, αυτό αλλάζει ριζικά: το 13ωρο μπορεί πλέον να καθιερωθεί στον ίδιο χώρο εργασίας, αρκεί να υπάρχει «συναίνεση» από τον εργαζόμενο.
Η λέξη «συναίνεση» ωστόσο προκαλεί έντονες αντιδράσεις, αφού είναι σαφές πως, υπό τον φόβο της απόλυσης, λίγοι θα έχουν την πολυτέλεια να αρνηθούν. Η πίεση για περισσότερες ώρες εργασίας, σε συνδυασμό με τη μείωση του κόστους των υπερωριών, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να φέρει εξουθένωση και ανασφάλεια.
Υπερωρίες με το σταγονόμετρο
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι κάθε εργαζόμενος θα μπορεί να δουλεύει έως τέσσερις επιπλέον ώρες την ημέρα, με το ετήσιο όριο να παραμένει στις 150 ώρες. Αν και το όριο ακούγεται προστατευτικό, στην πράξη η δυνατότητα για καθημερινό ξεχείλωμα του ωραρίου οδηγεί σε μια μόνιμη κατάσταση υπερεργασίας.
Η αμοιβή για τις υπερωρίες διατηρείται στο +40%, ωστόσο οι εργοδοτικές επιβαρύνσεις μειώνονται, αφού απαλλάσσονται από ασφαλιστικές εισφορές όχι μόνο για τις νόμιμες υπερωρίες αλλά και για τις προσαυξήσεις που προκύπτουν από συλλογικές συμβάσεις ή ακόμα και από οικειοθελείς παροχές. Αυτό σημαίνει πρακτικά πιο φθηνό εργατικό κόστος για τις επιχειρήσεις, αλλά και χαμηλότερη προστασία για τον εργαζόμενο.
Τετραήμερη… αλλά δεκάωρη εργασία
Μια άλλη «καινοτομία» είναι η επέκταση της διευθέτησης του χρόνου εργασίας σε ορίζοντα 12 μηνών. Με πιο απλά λόγια, δίνεται η δυνατότητα ένας εργαζόμενος να δουλεύει 10 ώρες την ημέρα για μεγάλο διάστημα, και σε αντάλλαγμα να παίρνει ρεπό ή επιπλέον άδεια αργότερα. Στη θεωρία αυτό παρουσιάζεται ως «ευελιξία» που ωφελεί και τις δύο πλευρές. Στην πράξη, όμως, μεταφράζεται σε παρατεταμένες περιόδους υπερέντασης χωρίς καμία εγγύηση ότι ο εργαζόμενος θα μπορέσει ποτέ να απολαύσει πραγματικά τον ελεύθερο χρόνο που του αναλογεί.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι, ακόμα κι αν ο εργαζόμενος δηλώσει πως δεν μπορεί να ανταποκριθεί, η πίεση να συμμορφωθεί με τις ανάγκες της επιχείρησης παραμένει τεράστια.
Προσλήψεις… διημέρου
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το νομοσχέδιο εισάγει και έναν νέο μηχανισμό «Ταχείας Πρόσληψης», που επιτρέπει σε έναν εργοδότη να προσλαμβάνει προσωπικό μόνο για δύο ημέρες την εβδομάδα, μέσω ειδικής εφαρμογής.
Η διαδικασία γίνεται ηλεκτρονικά, με τον εργοδότη να δηλώνει τους όρους στο σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» και τον εργαζόμενο να πρέπει να αποδεχτεί μέσω της εφαρμογής «MyErgani» πριν καν πιάσει δουλειά. Αν όλα αυτά ακούγονται τεχνοκρατικά, το βασικό ερώτημα παραμένει: τι είδους σταθερότητα μπορεί να έχει ένας άνθρωπος που δουλεύει με συμβόλαια 48 ωρών;
Ειδικά σε κλάδους όπου οι εργοδότες αναζητούν προσωπικό «όποτε χρειαστεί», η ρύθμιση αυτή κινδυνεύει να εδραιώσει μια νέα γενιά εργαζομένων-«λάστιχο», χωρίς καμία προοπτική μόνιμης εργασίας.
Η αντίδραση των συνδικάτων
Τα εργατικά σωματεία έχουν ήδη χτυπήσει καμπανάκι κινδύνου. Θεωρούν ότι οι διατάξεις του νομοσχεδίου ισοδυναμούν με νομιμοποίηση της εξάντλησης και με περαιτέρω αποδυνάμωση των συλλογικών συμβάσεων. Για τον λόγο αυτό, η απόσυρσή του έχει τεθεί στην κορυφή των αιτημάτων των κινητοποιήσεων που αναμένονται στη Θεσσαλονίκη στο περιθώριο της Διεθνούς Έκθεσης.
Οι συνδικαλιστές υποστηρίζουν ότι το μέτρο δεν έρχεται να καλύψει πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας αλλά να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα εργοδοτικά συμφέροντα. Όπως τονίζουν, το «δικαίωμα στην άρνηση υπερωρίας» που τυπικά δίνεται στον εργαζόμενο είναι κενό γράμμα, αφού κανείς δεν θα τολμήσει να πει «όχι» όταν ξέρει ότι η θέση του είναι στον αέρα.
Ένα νομοσχέδιο που αλλάζει τις ισορροπίες
Αν κάποιος σταθεί στον τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους», ίσως φανταστεί ότι μιλάμε για μέτρα ενίσχυσης των εργατικών δικαιωμάτων. Όμως, κοιτώντας πίσω από τις λέξεις, γίνεται φανερό ότι η λογική του νομοσχεδίου δεν είναι άλλη από την ενίσχυση της ατομικής σύμβασης εις βάρος της συλλογικής προστασίας.
Η μετατόπιση από το κλασικό 8ωρο προς ένα μοντέλο με 10ωρα, 13ωρα και συμβάσεις-εξπρές, αφήνει τον εργαζόμενο περισσότερο εκτεθειμένο σε εργοδοτικές πιέσεις. Παράλληλα, δημιουργεί ένα εργασιακό τοπίο γεμάτο αβεβαιότητα, όπου η ασφάλεια, η ξεκούραση και η προσωπική ζωή θυσιάζονται στον βωμό της «ευελιξίας».
