Η κυβέρνηση προχωρά σε ακόμη μία παράταση του «παγώματος» του ΦΠΑ στα νεόδμητα ακίνητα, μια απόφαση που θα ισχύσει έως το τέλος του 2026 και ήδη θεωρείται ένα από τα βέβαια μέτρα που θα παρουσιαστούν στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναμένεται να το ανακοινώσει επίσημα, στέλνοντας το μήνυμα ότι η στήριξη της οικοδομής και της αγοράς κατοικίας παραμένει προτεραιότητα.
Η οικοδομική δραστηριότητα έχει μπει τα τελευταία χρόνια σε έναν φαύλο κύκλο πτώσης. Παρά το γεγονός ότι η ζήτηση για στέγη είναι αυξημένη, οι νέες κατασκευές δεν προχωρούν με τον ρυθμό που απαιτείται. Το οικονομικό επιτελείο εκτιμά πως το «πάγωμα» του ΦΠΑ 24% στα νεόδμητα μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός επανεκκίνησης, ειδικά αν συνδυαστεί με άλλες παρεμβάσεις όπως η αναστολή αναπροσαρμογής των αντικειμενικών αξιών και η προσωρινή κατάργηση του φόρου υπεραξίας.
Στόχος δεν είναι απλώς η τόνωση της οικοδομής ως κλάδου, αλλά και η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης που ταλαιπωρεί κυρίως τα νέα ζευγάρια και τους νέους εργαζομένους. Η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές, έχει δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα: τα ενοίκια κινούνται ανοδικά, η αγορά κατοικίας μοιάζει απρόσιτη και οι επενδύσεις στρέφονται κυρίως σε τουριστική εκμετάλλευση αντί για μακροχρόνια μίσθωση.
Με το ισχύον καθεστώς, ο ΦΠΑ στα νεόδμητα ακίνητα δεν εφαρμόζεται και οι συναλλαγές φορολογούνται αποκλειστικά με φόρο μεταβίβασης 3%. Αυτή η ρύθμιση αφορά όλα τα ακίνητα που δεν έχουν πουληθεί ακόμη από τον κατασκευαστή, είτε πρόκειται για ιδιόκτητα είτε για εκείνα που έχουν ανεγερθεί με αντιπαροχή, αρκεί να υπάρχουν οικοδομικές άδειες από το 2006 και μετά. Έτσι, ο αγοραστής γλιτώνει ένα πολύ σημαντικό κόστος – μιλάμε για διαφορά που μπορεί να φτάσει δεκάδες χιλιάδες ευρώ, ειδικά σε μεγαλύτερα διαμερίσματα ή μονοκατοικίες.
Το «πάγωμα» δεν αφορά μόνο τον ΦΠΑ. Έως το τέλος του 2026 παραμένει ανενεργός και ο φόρος υπεραξίας, ο οποίος κανονικά επιβάλλεται με συντελεστή 15% στη διαφορά ανάμεσα στην τιμή πώλησης και στην τιμή αγοράς ενός ακινήτου. Η κατάργησή του για την ώρα θεωρείται απαραίτητη ώστε να μην μπλοκάρουν οι αγοραπωλησίες και να διατηρηθεί ένα ελάχιστο κίνητρο για όσους θέλουν να διαθέσουν ακίνητα στην αγορά.
Αυτό το πλέγμα μέτρων, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, δεν είναι απλά προσωρινό «μπάλωμα». Υπάρχει ήδη σκέψη μετά το 2026 να καταργηθεί οριστικά ο ΦΠΑ 24% στα νεόδμητα. Μια τέτοια εξέλιξη θα αναδιαμορφώσει πλήρως τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά κατοικίας στην Ελλάδα. Θα καταστήσει πιο ελκυστική την ανέγερση νέων πολυκατοικιών, θα μειώσει τις τιμές για τους αγοραστές και ίσως τελικά βάλει «φρένο» στην αλματώδη αύξηση των ενοικίων.
Βέβαια, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Οι επικριτές αυτών των μέτρων επισημαίνουν ότι η αναστολή ΦΠΑ και φόρου υπεραξίας μπορεί να δημιουργεί ευνοϊκό περιβάλλον για τους κατασκευαστές και τους επενδυτές, αλλά δεν διασφαλίζει ότι το όφελος θα περάσει τελικά στον απλό πολίτη. Αντίθετα, υπάρχει ο φόβος πως η έλλειψη ελέγχων μπορεί να οδηγήσει σε φούσκωμα τιμών ή σε συγκέντρωση ακινήτων σε λίγα χέρια.
Από την άλλη, η κυβέρνηση υποστηρίζει πως η κίνηση αυτή είναι αναγκαία σε μια συγκυρία όπου η οικοδομή έχει χάσει μεγάλο μέρος της δυναμικής της. Μην ξεχνάμε ότι η κατασκευή κατοικιών δεν αφορά μόνο τη στέγαση. Είναι ένας τομέας που τροφοδοτεί δεκάδες επαγγέλματα: μηχανικούς, αρχιτέκτονες, εργολάβους, τεχνίτες, προμηθευτές υλικών. Επομένως, κάθε «ανάσα» στην αγορά ακινήτων μεταφράζεται σε νέες θέσεις εργασίας και σε τόνωση της πραγματικής οικονομίας.
Αν το πείραμα πετύχει, το 2027 η αγορά ακινήτων θα είναι εντελώς διαφορετική. Θα υπάρχουν περισσότερα διαθέσιμα σπίτια, οι νέοι αγοραστές θα έχουν περισσότερες επιλογές, ενώ και οι κατασκευαστές θα γνωρίζουν πως δεν υπάρχει πια ο «βραχνάς» ενός βαρύτατου φόρου που ακύρωνε συχνά την εμπορικότητα των έργων τους.
Το σίγουρο είναι πως η συζήτηση μόλις άνοιξε. Μέχρι την τελική απόφαση για το αν θα καταργηθεί οριστικά ο ΦΠΑ στα νεόδμητα, το «πάγωμα» που επεκτείνεται έως το 2026 δίνει στην αγορά μια χρυσή ευκαιρία να ανασάνει. Το ερώτημα είναι αν οι πολίτες θα δουν όντως φθηνότερα σπίτια ή αν το όφελος θα χαθεί κάπου ανάμεσα σε κερδοσκοπικά παιχνίδια και αδράνεια της πολιτείας.
