Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια παράδοξη κατάσταση: ενώ υπάρχει εδώ και τέσσερα χρόνια νόμος που προβλέπει την προστασία των πιο ευάλωτων νοικοκυριών από την απώλεια της πρώτης τους κατοικίας, ο μηχανισμός που θα υλοποιούσε αυτήν την προστασία παραμένει… στα χαρτιά. Ο περίφημος «Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων» δεν έχει ακόμα συσταθεί, με αποτέλεσμα χιλιάδες οικογένειες να ζουν καθημερινά με τον φόβο της έξωσης. Η ολοκλήρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας τοποθετείται πλέον στο 2025, δηλαδή πέντε ολόκληρα χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού πλαισίου.
Το κενό στην προστασία
Η καθυστέρηση αυτή έχει δημιουργήσει μια τεράστια τρύπα στο δίχτυ κοινωνικής προστασίας. Ουσιαστικά, δεν υπάρχει σήμερα κανένας πρακτικός τρόπος να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι που χάνουν την κυριότητα του σπιτιού τους –λόγω αδυναμίας πληρωμής των δανείων τους– θα μπορούν να συνεχίσουν να μένουν σε αυτό καταβάλλοντας ένα ενοίκιο. Στη θεωρία, ο νόμος προέβλεπε πως ο φορέας θα αγόραζε τα ακίνητα από τους πλειστηριασμούς και θα τα νοίκιαζε ξανά στους πρώην ιδιοκτήτες, με μίσθωμα προσαρμοσμένο στο εισόδημά τους. Στην πράξη όμως, χωρίς τον φορέα, οι πλειστηριασμοί σημαίνουν απώλεια στέγης.
Το ζήτημα ξαναζωντανεύει
Το θέμα βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο στη χθεσινή σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος, με τη συμμετοχή του οικονομικού επιτελείου, των συστημικών τραπεζών και των εταιρειών διαχείρισης δανείων. Όλοι αναγνωρίζουν ότι η απουσία του φορέα μπλοκάρει την ομαλή λειτουργία του συστήματος ρευστοποιήσεων. Οι τράπεζες θέλουν να «καθαρίσουν» τα κόκκινα δάνεια, όμως η κοινωνική διάσταση δεν μπορεί να αγνοηθεί: τι γίνεται με τους πιο αδύναμους πολίτες που κινδυνεύουν να βρεθούν κυριολεκτικά στον δρόμο;
Όταν ο νόμος μένει στο χαρτί
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο είναι σαφές: ο φορέας θα αποτελούσε τον «τελευταίο σωσίβιο» για τους δανειολήπτες που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες. Όμως, η μη σύστασή του μετατρέπει την πρόβλεψη αυτή σε κενό γράμμα. Χωρίς την ύπαρξη της συγκεκριμένης οντότητας, καμία διάταξη δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι οικογένειες που βρίσκονται σε απόγνωση δεν έχουν καμία εναλλακτική πέρα από την απώλεια της κατοικίας τους.
Οι ιστορίες πίσω από τους αριθμούς
Για να γίνει κατανοητό τι σημαίνει στην πράξη αυτή η καθυστέρηση, αρκεί να δούμε μερικά παραδείγματα:
Η τετραμελής οικογένεια με χαμηλό εισόδημα: Πατέρας και μητέρα που εργάζονται περιστασιακά δεν μπορούν πλέον να καλύψουν το στεγαστικό δάνειο. Χωρίς τον φορέα, το σπίτι οδηγείται σε πλειστηριασμό και η οικογένεια κινδυνεύει να μείνει άστεγη. Αν όμως υπήρχε ο μηχανισμός, το ακίνητο θα περνούσε στον φορέα και η οικογένεια θα έμενε στο ίδιο σπίτι πληρώνοντας χαμηλότερο ενοίκιο.
Ο ηλικιωμένος συνταξιούχος: Με μια σύνταξη που μόλις φτάνει για τα βασικά, αδυνατεί να εξυπηρετήσει παλιό καταναλωτικό δάνειο. Η κύρια κατοικία του βρίσκεται αντιμέτωπη με πλειστηριασμό. Ο νόμος προέβλεπε ότι ο φορέας θα του αγόραζε το σπίτι και εκείνος θα το νοίκιαζε πίσω, με κρατική επιδότηση στέγασης για να καλύπτει το μίσθωμα. Σήμερα όμως δεν έχει καμία προστασία.
Η μητέρα με δύο παιδιά: Δουλεύει μερική απασχόληση και δεν βγάζει αρκετά για να καλύψει τη δόση του δανείου. Αν χάσει το σπίτι της, θα πρέπει να βρει νέα στέγη με ενοίκιο στις σημερινές εξωφρενικές τιμές, ενώ τα παιδιά της θα χρειαστεί να αλλάξουν σχολείο. Ο φορέας θα μπορούσε να αποτρέψει αυτόν τον ξεριζωμό, όμως ακόμα δεν υπάρχει.
Ο κοινωνικός κίνδυνος
Τα παραδείγματα αυτά δείχνουν ότι δεν μιλάμε για «ξερά νούμερα» αλλά για πραγματικές ζωές. Η απουσία του φορέα δεν είναι μια τυπική γραφειοκρατική καθυστέρηση· είναι μια βόμβα κοινωνικής αποσταθεροποίησης. Χιλιάδες οικογένειες βρίσκονται σε οριακή κατάσταση και χωρίς αυτό το δίχτυ ασφαλείας, το κύμα πλειστηριασμών μπορεί να μετατραπεί σε κρίση στέγης.
Τι μέλλει γενέσθαι
Η κυβέρνηση δηλώνει ότι η διαδικασία για τη σύσταση του φορέα προχωρά και πως μέσα στο 2025 θα έχει ολοκληρωθεί. Όμως για τους πολίτες που κινδυνεύουν σήμερα, αυτή η υπόσχεση μοιάζει μακρινή. Κάθε μήνας καθυστέρησης σημαίνει κι άλλες οικογένειες που χάνουν την κατοικία τους χωρίς καμία προοπτική προστασίας.
Το μήνυμα
Η υπόθεση του Φορέα Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων δείχνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο το χάσμα ανάμεσα στη νομοθεσία και την πραγματικότητα. Η κοινωνία χρειάζεται λύσεις εδώ και τώρα, όχι σε δύο χρόνια. Γιατί η στέγη δεν είναι απλώς ένα περιουσιακό στοιχείο· είναι το θεμέλιο της ζωής κάθε ανθρώπου.


