Για χρόνια, χιλιάδες φοιτητές σε όλη τη χώρα έβλεπαν τις αιτήσεις τους για το πολυπόθητο φοιτητικό στεγαστικό επίδομα να απορρίπτονται με τρόπο που έμοιαζε παράλογος. Ο λόγος; Είχαν επιλέξει να ζήσουν όχι στην ίδια πόλη όπου λειτουργούσε το πανεπιστημιακό τους τμήμα, αλλά σε γειτονικό δήμο. Η αυστηρή αυτή ερμηνεία, που επιβλήθηκε με εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας το 2018, είχε ως αποτέλεσμα πολλοί νέοι να χάνουν μια κρίσιμη οικονομική ενίσχυση, παρότι διέμεναν σε μισθωμένη κατοικία αποκλειστικά λόγω σπουδών.
Οι φοιτητές που πλήρωσαν την «παρερμηνεία»
Ενδεικτικές είναι οι περιπτώσεις φοιτητών του Πανεπιστημίου Πατρών με έδρα το Αίγιο, οι οποίοι επέλεγαν να εγκατασταθούν στην Πάτρα. Αντίστοιχα, πολλοί νέοι που σπούδαζαν σε τμήματα της Πτολεμαΐδας προτιμούσαν να μένουν στην Κοζάνη. Αν και οι αποστάσεις είναι μικρές και η καθημερινή μετακίνηση εύκολη, το Υπουργείο έκρινε ότι δεν πληρούνταν η προϋπόθεση της «ίδιας πόλης», με αποτέλεσμα να μένουν εκτός επιδόματος.
Για τις οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, η απώλεια των 1.000 ευρώ του στεγαστικού επιδόματος ήταν ιδιαίτερα επώδυνη. Δεν επρόκειτο για μια απλή λεπτομέρεια γραφειοκρατίας, αλλά για ουσιαστική στήριξη που θα κάλυπτε βασικές ανάγκες στέγασης.
Τι όριζε ο νόμος και πώς άλλαξε το 2018
Σύμφωνα με τον νόμο, το στεγαστικό επίδομα καταβαλλόταν σε φοιτητές που σπούδαζαν σε πόλη διαφορετική από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους και διέμεναν σε μισθωμένη οικία. Μέχρι και το 2018, γίνονταν δεκτά μισθωτήρια ακόμα και εκτός της πόλης σπουδών, αρκεί η απόσταση να μην ξεπερνούσε τα 40 χιλιόμετρα. Αυτό προέβλεπαν και σχετικές οδηγίες του τότε Υπουργείου Οικονομίας.
Ωστόσο, με μια εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας το 2018, η ερμηνεία άλλαξε δραστικά. Η μίσθωση έπρεπε να αφορά ακίνητο στον ίδιο Καλλικρατικό Δήμο με αυτόν της πόλης όπου έδρευε το τμήμα. Η αυστηροποίηση αυτή ουσιαστικά έκοψε από τη λίστα των δικαιούχων εκατοντάδες φοιτητές, δημιουργώντας αίσθηση αδικίας και άνισης μεταχείρισης.
Η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη
Απέναντι σε αυτήν την πρακτική αντέδρασε ο Συνήγορος του Πολίτη. Με συνεχείς παρεμβάσεις προς το Υπουργείο τόνιζε ότι η εγκύκλιος του 2018 ερχόταν σε αντίθεση με το πνεύμα του νόμου. Όπως σημείωνε, η αποσαφήνιση μέσω εγκυκλίων δεν μπορεί να περιορίζει δικαιώματα που έχουν κατοχυρωθεί νομοθετικά.
Ο ανεξάρτητος θεσμός υπογράμμισε ότι ο σκοπός του επιδόματος είναι η στήριξη φοιτητών που αναγκάζονται να σπουδάσουν μακριά από το σπίτι τους. Το να αποκλείονται όσοι νοικιάζουν κατοικία σε διπλανό δήμο, εντός της ίδιας περιφερειακής ενότητας, δεν εξυπηρετούσε αυτόν τον στόχο. Αντίθετα, έθετε περιττά εμπόδια και τιμωρούσε οικογένειες που ήδη δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν στο κόστος σπουδών.
Η μεγάλη αλλαγή για το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025
Η επιμονή του Συνηγόρου του Πολίτη φαίνεται πως τελικά απέδωσε καρπούς. Με την εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας για το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025, υιοθετήθηκε πλήρως η πρότασή του: πλέον, δεν αποκλείονται οι φοιτητές που μισθώνουν κατοικία σε άλλο δήμο, εφόσον αυτός βρίσκεται εντός της ίδιας περιφερειακής ενότητας με το πανεπιστημιακό τους τμήμα.
Η αλλαγή αυτή ανοίγει τον δρόμο για να λάβουν το στεγαστικό επίδομα εκατοντάδες νέοι που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός. Ουσιαστικά, επιστρέφουμε στη λογική που ίσχυε πριν το 2018, προσαρμοσμένη στα γεωγραφικά δεδομένα των περιφερειακών ενοτήτων.
Τι σημαίνει στην πράξη
Για τους φοιτητές, η απόφαση αυτή δεν είναι απλώς μια τυπική διόρθωση. Σημαίνει πραγματική οικονομική ανάσα. Για παράδειγμα, ένας φοιτητής που φοιτά σε τμήμα του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας στην Πτολεμαΐδα, αλλά ζει στην Κοζάνη, θα μπορεί πλέον να λάβει το επίδομα. Το ίδιο ισχύει για όσους σπουδάζουν σε τμήματα με έδρα το Αίγιο αλλά ζουν στην Πάτρα.
Σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής ανεβαίνει και τα ενοίκια εκτοξεύονται, το επίδομα των 1.000 ευρώ μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την ολοκλήρωση των σπουδών. Ειδικά για οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, η στήριξη αυτή κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο «μπορώ να συνεχίσω» και στο «αναγκάζομαι να εγκαταλείψω».
Ένα μήνυμα για το μέλλον
Η υπόθεση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μια αυστηρή γραφειοκρατική ερμηνεία μπορεί να στερήσει από πολίτες δικαιώματα που ο νομοθέτης είχε προβλέψει να έχουν. Δείχνει επίσης τη σημασία θεσμών όπως ο Συνήγορος του Πολίτη, που παρεμβαίνουν για να αποκατασταθούν αδικίες.
Το ζήτημα του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι συνδεδεμένο με την ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και τη δυνατότητα κάθε νέου να σπουδάσει ανεξάρτητα από την οικονομική του κατάσταση. Η πρόσφατη αλλαγή αποτελεί, έστω και με καθυστέρηση, ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
