Ένα νέο κύμα ανησυχίας έχει ξεσπάσει στην αγορά μετά την εφαρμογή του άρθρου 63 του ν. 5104/2024, το οποίο φέρνει μαζί του πρόστιμα που χαρακτηρίζονται από επαγγελματίες και λογιστές ως «εξοντωτικά». Οι επιχειρήσεις που δεν έχουν διασυνδέσει τα POS με τους φορολογικούς ηλεκτρονικούς μηχανισμούς (ΦΗΜ) κινδυνεύουν να δουν βεβαιωμένα ποσά που φτάνουν ή και ξεπερνούν τον ετήσιο τζίρο τους.
Τα ποσά που τρομάζουν
Οι ρυθμίσεις του νόμου προβλέπουν:
-
10.000 ευρώ πρόστιμο για όσους τηρούν απλογραφικά βιβλία,
-
20.000 ευρώ για όσους τηρούν διπλογραφικά,
ενώ σε περίπτωση υποτροπής τα ποσά διπλασιάζονται και σε επόμενες παραβάσεις τριπλασιάζονται.
Η μόνη χαλάρωση αφορά επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε μικρούς οικισμούς ή απομακρυσμένα νησιά, όπου τα πρόστιμα περιορίζονται στο μισό. Ακόμα κι έτσι όμως, για μια οικογενειακή επιχείρηση με χαμηλό τζίρο, ακόμα και τα «μισά» ισοδυναμούν με οικονομική καταδίκη.
Γιατί αντιδρά η αγορά
Το ζήτημα, σύμφωνα με λογιστές και νομικούς, δεν είναι απλώς το ύψος των ποσών. Είναι η οριζόντια εφαρμογή τους. Ο νόμος δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε περιπτώσεις όπου υπάρχει πρόθεση φοροδιαφυγής και σε εκείνες όπου η μη διασύνδεση προκύπτει από τεχνικούς λόγους.
Έτσι, μια επιχείρηση που:
-
έχει εκδώσει κανονικά όλες τις αποδείξεις,
-
έχει καταχωρίσει σωστά τα στοιχεία στα βιβλία της,
-
έχει αποδώσει τον ΦΠΑ και τους φόρους της,
μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμο δεκάδων χιλιάδων ευρώ, απλά επειδή για ένα διάστημα υπήρξε πρόβλημα στο λογισμικό, διακοπή σύνδεσης ή καθυστέρηση από τον πάροχο.
Με άλλα λόγια, ακόμα και μια τεχνική βλάβη μπορεί να οδηγήσει σε «καταδίκη» μιας επιχείρησης χωρίς να υπάρχει ίχνος φοροδιαφυγής.
Οι αποφάσεις που δείχνουν τον δρόμο
Η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών, με την απόφαση 234/2025, τόνισε ξεκάθαρα ότι η μη διασύνδεση POS–ΦΗΜ δεν συνιστά από μόνη της απόκρυψη εσόδων.
Παρόμοια θέση είχε λάβει και το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο ήδη πριν από τρία χρόνια έκρινε ότι η αυτόματη επιβολή προστίμων χωρίς πραγματική φοροδιαφυγή παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας.
Ωστόσο, οι διατάξεις του νέου νόμου εφαρμόζονται χωρίς εξαιρέσεις, αφήνοντας χιλιάδες επιχειρηματίες εκτεθειμένους.
Το αδιέξοδο των μικρομεσαίων
Οι επαγγελματικές ενώσεις προειδοποιούν ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που ήδη παλεύουν να σταθούν όρθιες μέσα σε περιβάλλον υψηλών λειτουργικών εξόδων και μειωμένης κατανάλωσης, βρίσκονται μπροστά σε έναν νέο κίνδυνο: την οικονομική ασφυξία.
Ένα πρόστιμο των 10.000 ή 20.000 ευρώ μπορεί για μια μεγάλη εταιρεία να είναι «διαχειρίσιμο». Για μια καφετέρια, ένα μικρό κατάστημα ή έναν επαγγελματία της γειτονιάς όμως, ισοδυναμεί με λουκέτο.
Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη αρκετοί ετοιμάζουν προσφυγές στο ΣτΕ, ελπίζοντας να αποσαφηνιστεί η εφαρμογή του νόμου και να δοθεί δικλείδα προστασίας σε όσους δεν φοροδιαφεύγουν αλλά κινδυνεύουν να τιμωρηθούν άδικα.
Ποιος είναι ο πραγματικός στόχος;
Η κυβέρνηση προβάλλει το μέτρο ως εργαλείο για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, ένα χρόνιο πρόβλημα που στερεί από τα δημόσια ταμεία δισεκατομμύρια. Η αγορά όμως αντιτείνει ότι, με τον τρόπο που εφαρμόζεται, το μέτρο δεν στοχεύει στους παραβάτες, αλλά τιμωρεί αδιάκριτα όλους.
Το αποτέλεσμα; Η φοροδιαφυγή δεν περιορίζεται ουσιαστικά, ενώ οι μικρομεσαίοι —η ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας— απειλούνται με μαζικό «αφανισμό».
Το ζητούμενο: αναλογικότητα και λογική
Όπως τονίζουν ειδικοί, η επιβολή προστίμων είναι θεμιτή όταν υπάρχει πραγματική παράβαση. Όταν όμως εφαρμόζεται τυφλά, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες, οι τεχνικές δυσκολίες ή η καλή πίστη του επαγγελματία, τότε το μέτρο χάνει τον στόχο του και μετατρέπεται σε άδικο φόρο-τιμωρία.
Αν δεν υπάρξει άμεση παρέμβαση ή νομοθετική βελτίωση, το πιθανότερο είναι να δούμε ένα κύμα δικαστικών προσφυγών, διαμαρτυριών και ίσως —στην πράξη— περισσότερα λουκέτα.
Συμπέρασμα:
Το άρθρο 63 του ν. 5104/2024, αντί να αποτελέσει όπλο κατά της φοροδιαφυγής, κινδυνεύει να εξελιχθεί σε «θηλιά» για χιλιάδες επαγγελματίες. Και η κοινωνία καλείται να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: θέλουμε πραγματικά να πατάξουμε τη φοροδιαφυγή ή να γεμίσουμε την αγορά με πρόστιμα που οδηγούν σε αδιέξοδο;
