Η αγωνία χιλιάδων δικαιούχων συντάξεων χηρείας κορυφώνεται, καθώς η κυβέρνηση φαίνεται έτοιμη να ενεργοποιήσει πλήρως τον νόμο 4387/2016 – γνωστό και ως «νόμο Κατρούγκαλου» – που προβλέπει σημαντικές περικοπές. Το ζήτημα έχει ανοίξει εκ νέου έντονη πολιτική συζήτηση, αφού ακόμη και βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας πιέζουν το Μέγαρο Μαξίμου να βρει λύση, προτού ξεσπάσει κοινωνική θύελλα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται διάφορα σενάρια εφαρμογής, προκειμένου να αποφευχθούν οι πιο ακραίες επιπτώσεις, χωρίς όμως να αποκλείεται και η αναδρομική διεκδίκηση ποσών από το 2020. Το γεγονός αυτό, αν επιβεβαιωθεί, μπορεί να βυθίσει σε απόγνωση δεκάδες χιλιάδες οικογένειες.
Τι προβλέπει ο νόμος
Με βάση τον ισχύοντα νόμο, οι συντάξεις χηρείας χορηγούνται αρχικά στο 70% του ποσού που λάμβανε ο θανών. Ωστόσο, μετά το πέρας τριετίας, αν ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει άλλη σύνταξη, το ποσοστό μειώνεται αυτόματα στο 35%, δηλαδή κατά 50%.
Η ρύθμιση αυτή ισχύει για όλους όσοι υπάγονται στο ενιαίο πλαίσιο που εφαρμόζεται μετά τον Μάιο του 2016. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι σήμερα η εφαρμογή της αφορά κυρίως συντάξεις του δημοσίου και του πρώην ΟΓΑ, αφού στον ιδιωτικό τομέα υπήρξαν καθυστερήσεις λόγω τεχνικών ζητημάτων.
Το μεγάλο αγκάθι: οι αναδρομικές περικοπές
Το πιο «καυτό» ερώτημα αφορά στο αν οι περικοπές θα ισχύσουν αναδρομικά. Εάν το κυβερνητικό επιτελείο αποφασίσει να ζητήσει επιστροφή ποσών από το 2020 και μετά, τότε περίπου 100.000 συνταξιούχοι του ιδιωτικού τομέα θα βρεθούν αντιμέτωποι με σημαντικά χρέη προς τα ταμεία.
Για να αποφευχθεί κοινωνική αναταραχή, εξετάζεται το ενδεχόμενο τα αναδρομικά να επιστραφούν σε πολλές δόσεις, ώστε να περιοριστεί η οικονομική επιβάρυνση. Παρά ταύτα, η ανησυχία στον κόσμο παραμένει έντονη.
Σενάρια υπό εξέταση
Το υπουργείο Εργασίας φέρεται να έχει στο τραπέζι τρεις εναλλακτικές προσεγγίσεις:
-
Μείωση της μικρότερης σύνταξης κατά 50% στις περιπτώσεις που ο δικαιούχος λαμβάνει δύο συντάξεις.
-
Περικοπή μόνο του εθνικού σκέλους της σύνταξης (περίπου 427 ευρώ) και όχι του ανταποδοτικού, ώστε να μειωθεί το πλήγμα.
-
Αναδρομική επιστροφή ποσών από το 2020, με καταβολή σε πολλές δόσεις.
Καμία από τις λύσεις δεν θεωρείται ανώδυνη, όμως επιχειρείται να βρεθεί ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη εφαρμογής του νόμου και στην κοινωνική πίεση.
Οι κοινωνικές συνέπειες
Η πλειονότητα των δικαιούχων συντάξεων χηρείας είναι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίες στηρίζουν το εισόδημά τους αποκλειστικά στη σύνταξη του συζύγου που «έφυγε». Η πιθανότητα νέων περικοπών, αλλά και η σκιά των αναδρομικών, προκαλεί τεράστια ανασφάλεια.
Νομικοί κύκλοι μάλιστα προειδοποιούν πως αν δεν εφαρμοστεί ενιαία η ρύθμιση, οι συνταξιούχοι του δημοσίου και οι αγρότες – που ήδη έχουν υποστεί μειώσεις – θα στραφούν δικαστικά κατά του κράτους ζητώντας επιστροφή των παρακρατηθέντων ποσών.
Το νομικό πλαίσιο και τα κατώτατα όρια
Με το άρθρο 1 του ν. 4499/2017 θεσπίστηκε κατώτατο όριο σύνταξης λόγω θανάτου, που σήμερα ανέρχεται στα 436,40 ευρώ. Ωστόσο, οι συντάξεις χηρείας του πρώην ΟΓΑ εξαιρούνται από την πρόβλεψη αυτή, με αποτέλεσμα πολλές χήρες να λαμβάνουν εξευτελιστικά ποσά, που δεν ξεπερνούν τα 50 ευρώ.
Η διάκριση αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς δημιουργεί «πολίτες δύο ταχυτήτων» στο ζήτημα της προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών.
Πολιτική πίεση και αβέβαιο μέλλον
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο κοινωνικό αλλά και πολιτικό. Βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας έχουν ήδη απευθύνει ερωτήσεις προς το υπουργείο Εργασίας, ζητώντας να βρεθεί άμεσα δίκαιη λύση. Το σενάριο μαζικών περικοπών λίγο πριν τις εκλογές θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρό κόστος για την κυβέρνηση.
Από την άλλη πλευρά, η μη εφαρμογή του νόμου εγκυμονεί νομικούς κινδύνους, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε μαζικές προσφυγές και καταδίκες του Δημοσίου για άνιση μεταχείριση.
Το διακύβευμα
Στην ουσία, η κυβέρνηση καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο κακά: είτε να εφαρμόσει αυστηρά τον νόμο και να βρεθεί αντιμέτωπη με κοινωνική κατακραυγή, είτε να αναβάλει εκ νέου τις περικοπές, ρισκάροντας δικαστικές εμπλοκές και αμφισβήτηση της αξιοπιστίας της.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι δικαιούχοι ζουν σε καθεστώς αγωνίας, με την απόφαση να αναμένεται μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Συμπέρασμα:
Το ζήτημα των συντάξεων χηρείας δεν είναι απλώς τεχνικό ή δημοσιονομικό. Αφορά ευθέως τη ζωή δεκάδων χιλιάδων οικογενειών και μπορεί να καθορίσει το πολιτικό κλίμα της επόμενης περιόδου. Οι επόμενες κινήσεις της κυβέρνησης θα δείξουν αν προκρίνει την κοινωνική στήριξη ή τη δημοσιονομική πειθαρχία.
