Αν νομίζετε ότι οι απάτες με τον ΦΠΑ είναι «μικροπονηριές» κάποιων επιτήδειων, κάνετε λάθος. Πίσω από τα φαινομενικά «αθώα» τιμολόγια κρύβονται καλοστημένα κυκλώματα που απομυζούν εκατομμύρια από τα δημόσια ταμεία. Και το χειρότερο; Συχνά καταφέρνουν να εισπράξουν χρήματα που το κράτος δεν εισέπραξε ποτέ, αφήνοντας διπλή ζημιά στους φορολογούμενους.
Τα τελευταία στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) δείχνουν την έκταση του φαινομένου. Μόνο στο πρώτο πεντάμηνο του 2024 έγιναν 43 έλεγχοι σε μεγάλες υποθέσεις φοροδιαφυγής. Το αποτέλεσμα; Σε 34 περιπτώσεις –δηλαδή στο 80%– εντοπίστηκαν παραβάσεις, με διαφυγόντα έσοδα γύρω στα 3 εκατομμύρια ευρώ.
Οι «εξαφανισμένοι» που αφήνουν πίσω τους καμένη γη
Ο όρος «εξαφανισμένοι έμποροι» δεν είναι τυχαίος. Πρόκειται για εταιρείες–φαντάσματα που εμφανίζονται από το πουθενά, πραγματοποιούν μία ή περισσότερες εικονικές συναλλαγές, χρεώνουν ΦΠΑ στους επόμενους κρίκους της αλυσίδας, και μετά εξαφανίζονται χωρίς να αποδώσουν ούτε σεντ στο Δημόσιο. Το αποτέλεσμα είναι απλό: το κράτος δεν παίρνει τον φόρο που του αναλογεί και συχνά αναγκάζεται να επιστρέψει ΦΠΑ σε τρίτες εταιρείες που συμμετείχαν στο κύκλωμα.
Για να καταλάβετε το μέγεθος, μόνο μέσα στο 2024 έχουν ήδη απενεργοποιηθεί 126 ΑΦΜ που συνδέονται με μεγάλες απάτες. Το 2023 ήταν 124, ενώ το 2022 είχαν παγώσει 147 ΑΦΜ. Και οι έλεγχοι συνεχίζονται: στο τέλος Μαΐου βρίσκονταν σε εξέλιξη 319 νέες έρευνες.
Το «καρουζέλ» που γυρίζει και γυρίζει
Μία από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους είναι η λεγόμενη απάτη τύπου «καρουζέλ». Φανταστείτε ένα παιχνίδι λούνα παρκ που γυρίζει ασταμάτητα. Κάπως έτσι κινούνται και τα αγαθά σε αυτές τις υποθέσεις: περνούν από εταιρεία σε εταιρεία, από χώρα σε χώρα, και στο τέλος χάνεται η μπάλα.
Πώς δουλεύει; Μια εταιρεία εισάγει αγαθά από άλλη χώρα της Ε.Ε. χωρίς να πληρώσει ΦΠΑ. Τα πουλάει σε δεύτερη εταιρεία στην Ελλάδα, χρεώνοντας κανονικά τον φόρο. Αντί όμως να τον αποδώσει στο Δημόσιο, εξαφανίζεται. Οι υπόλοιπες εταιρείες της αλυσίδας ζητούν επιστροφή ΦΠΑ, και έτσι το κράτος επιστρέφει λεφτά που δεν εισέπραξε ποτέ. Ένα διπλό χτύπημα: χάνει τον φόρο και πληρώνει κι από πάνω.
Υπάρχουν βέβαια και πιο «ευφάνταστα» σενάρια: αγαθά που υποτίθεται πως μεταφέρθηκαν, ενώ στην πραγματικότητα δεν έφυγαν ποτέ από την αποθήκη ή δεν υπήρξαν καν. Εικονικές συναλλαγές πάνω σε ανύπαρκτα προϊόντα – και όμως, με πραγματικές απώλειες για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Η τεχνολογία στο κυνήγι των απατεώνων
Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν μένουν με σταυρωμένα χέρια. Η Υπηρεσία Ερευνών και Διασφάλισης Δημοσίων Εσόδων (ΥΕΔΔΕ) χρησιμοποιεί πλέον εξελιγμένα εργαλεία ανάλυσης κινδύνου. Ειδικά λογισμικά «σαρώνουν» τα δεδομένα και εντοπίζουν περίεργες συναλλαγές που μοιάζουν ύποπτες.
Παράλληλα, αξιοποιείται το σύστημα Transaction Network Analysis (TNA), μια ευρωπαϊκή πλατφόρμα που βοηθά τα κράτη-μέλη να ανταλλάσσουν πληροφορίες για διασυνοριακές απάτες. Με αυτόν τον τρόπο, αν ένα κύκλωμα δραστηριοποιείται ταυτόχρονα σε Ελλάδα, Ιταλία και Βουλγαρία, τα δεδομένα διασταυρώνονται και οι αρχές έχουν πιο καθαρή εικόνα.
Γιατί οι πιθανότητες να πιαστούν είναι τόσο μεγάλες
Ίσως αναρωτηθείτε: «Πώς γίνεται σε 8 στις 10 υποθέσεις να βρίσκουν παραβάσεις;». Η απάντηση είναι ότι οι περισσότερες υποθέσεις δεν ξεκινούν τυχαία. Συχνά οι έρευνες ενεργοποιούνται μετά από συγκεκριμένες καταγγελίες ή ενδείξεις. Όταν οι εφοριακοί μπαίνουν για έλεγχο, έχουν ήδη σοβαρά στοιχεία στα χέρια τους, κι έτσι οι πιθανότητες να εντοπίσουν παρανομίες είναι σχεδόν βεβαιωμένες.
Το κόστος για όλους μας
Μπορεί τα 3 εκατομμύρια ευρώ που χάθηκαν σε λίγους μήνες να ακούγονται «ψίχουλα» μπροστά στα δισεκατομμύρια του κρατικού προϋπολογισμού. Όμως το πραγματικό πρόβλημα είναι άλλο: κάθε ευρώ που λείπει από τα δημόσια ταμεία είναι ένα ευρώ λιγότερο για σχολεία, νοσοκομεία, δρόμους. Και κάθε φορά που κάποιος επιτήδειος βάζει στην τσέπη του τον ΦΠΑ που χρωστάει, το βάρος μεταφέρεται στους υπόλοιπους φορολογούμενους.
Η μάχη με τα κυκλώματα του ΦΠΑ μοιάζει με αγώνα δρόμου: από τη μια οι απατεώνες που ψάχνουν συνεχώς νέες τρύπες στο σύστημα και από την άλλη το κράτος που προσπαθεί να τις κλείσει. Μέχρι στιγμής, η εμπειρία δείχνει ότι όσο πιο εξελιγμένα γίνονται τα κόλπα, τόσο πιο περίπλοκα πρέπει να είναι και τα εργαλεία ελέγχου.
Το βέβαιο είναι ένα: οι «εξαφανισμένοι έμποροι» μπορεί να αλλάζουν ονόματα, ΑΦΜ και μεθόδους, αλλά το κόστος της δράσης τους το πληρώνουμε όλοι εμείς.
