Η κυβέρνηση κρατά σε αναμονή το «ψαλίδι» στις συντάξεις χηρείας για να αποφύγει κοινωνική αναταραχή, ενώ φέρνει στο προσκήνιο τον ενιαίο κανονισμό παροχών και τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Στοπ στις περικοπές λόγω πολιτικού κόστους
Η περικοπή των συντάξεων χηρείας, που προβλέπεται ήδη από τον νόμο Κατρούγκαλου, μπαίνει προσωρινά «στον πάγο» από το υπουργείο Εργασίας. Η απόφαση αυτή συνδέεται με τον κίνδυνο κοινωνικών αντιδράσεων και το βαρύ πολιτικό κόστος που θα σήμαινε η εφαρμογή της ρύθμισης.
Παράλληλα, η κυβέρνηση προχωρά με δύο νέα νομοσχέδια που φέρνουν στο τραπέζι σημαντικές αλλαγές: την υιοθέτηση ενιαίου κανονισμού παροχών και τη διαμόρφωση νέου πλαισίου για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ). Οι αλλαγές αυτές στοχεύουν να μειώσουν τις μεγάλες αποκλίσεις που υπάρχουν σήμερα, αλλά συνεπάγονται απώλειες για χιλιάδες ασφαλισμένους.
Το πλαίσιο των συντάξεων χηρείας
Από το 2016, με τον νόμο 4387 («νόμο Κατρούγκαλου»), προβλέπεται ότι η σύνταξη χηρείας καταβάλλεται στο 70% της σύνταξης του θανόντος για τρία χρόνια. Μετά την τριετία, εφόσον ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη, το ποσοστό μειώνεται στο 35%.
Στην πράξη, η ρύθμιση εφαρμόστηκε μόνο στο Δημόσιο, ενώ στον ιδιωτικό τομέα παραμένει ανενεργή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα χιλιάδες δικαιούχοι να εξακολουθούν να λαμβάνουν το 70% της σύνταξης χωρίς να το δικαιούνται. Παράλληλα, σε κάποιες περιπτώσεις –όπως στον πρώην ΟΓΑ– υπήρξε αρχικά πλήρης καταβολή και αργότερα απαίτηση επιστροφής χρημάτων.
Τα τρία σενάρια που μελετώνται
Το υπουργείο Εργασίας εξετάζει τρεις εναλλακτικές για τις συντάξεις χηρείας:
- Να μειωθεί μόνο το τμήμα της εθνικής σύνταξης κατά 35%, αφήνοντας ανέπαφο το ανταποδοτικό μέρος.
- Τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά να επιστραφούν σε πολλές δόσεις ώστε να μην επιβαρυνθούν απότομα οι δικαιούχοι.
- Σε περίπτωση που ο δικαιούχος λαμβάνει και δική του σύνταξη, να μπορεί να επιλέξει ποια από τις δύο θα υποστεί μείωση 50%.
Οι εκκρεμότητες στον πρώην ΟΓΑ
Ιδιαίτερο πρόβλημα υπάρχει με τις συντάξεις χηρείας του πρώην ΟΓΑ για θανάτους πριν από τις 13 Μαΐου 2016. Οι περιπτώσεις αυτές δεν καλύπτονται από τον νόμο 4387/2016 και δεν έχουν κατώτατο όριο σύνταξης. Έτσι, οι επιζώντες σύζυγοι βρίσκονται με εξαιρετικά χαμηλά ποσά.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα: αν ο θανών λάμβανε 300 ευρώ, η σύνταξη χηρείας μπορεί να περιορίζεται σε μόλις 50 ευρώ, ποσό που δεν επιτρέπει αξιοπρεπή διαβίωση.
Ο ενιαίος κανονισμός παροχών
Η θέσπιση ενιαίου κανονισμού παροχών αποτελεί μνημονιακή υποχρέωση από το 2016. Στόχος είναι να εναρμονιστούν τα επιδόματα και οι προϋποθέσεις που ισχύουν στα διάφορα Ταμεία, καθώς σήμερα οι αποκλίσεις είναι μεγάλες.
Για παράδειγμα, τα επιδόματα ασθένειας, μητρότητας, ατυχήματος και τα έξοδα κηδείας ποικίλλουν σημαντικά από Ταμείο σε Ταμείο. Με την εφαρμογή ενιαίων κανόνων, αναμένονται περικοπές, αφού η βάση σύγκρισης θα είναι οι παροχές του ΙΚΑ. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι πιο «ευγενείς» φορείς θα χάσουν μέρος από τα προνόμια που είχαν.
Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης και νέες προκλήσεις
Παράλληλα, το υπουργείο Εργασίας επιδιώκει να ενισχύσει τον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης με την ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ). Οι παρεμβάσεις αφορούν τόσο το ύψος των εισφορών που μπορούν να επενδυθούν όσο και το φορολογικό καθεστώς.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη φορητότητα των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, στη μείωση του κόστους λειτουργίας των ΤΕΑ και στη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας που θα επιτρέπει στους ασφαλισμένους να παρακολουθούν τις παροχές τους.
Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα είναι η φορολογική μεταχείριση, που σύμφωνα με τους εκπροσώπους των ΤΕΑ έχει «παγώσει» την αγορά, δημιουργώντας ανισότητες έναντι των ομαδικών συνταξιοδοτικών συμβολαίων.
