Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: αν από το 2026 οι ασφαλιστικές εισφορές των ελευθέρων επαγγελματιών αυξηθούν με βάση τον δείκτη μισθών –όπως ορίζει ο νόμος–, τότε οι επιβαρύνσεις αναμένεται να είναι σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με τις αυξήσεις που θα προέκυπταν με βάση τον πληθωρισμό. Το σενάριο αυτό έχει σημάνει «καμπανάκι» στο υπουργείο Εργασίας, το οποίο ήδη εξετάζει την πιθανότητα νέας αναβολής ή ακόμα και την πλήρη αποσύνδεση του δείκτη μισθών από τον υπολογισμό των εισφορών.
Το νομικό πλαίσιο και οι αναβολές
Το ισχύον καθεστώς θεσπίστηκε με τον νόμο 4670/2020 (γνωστός και ως «νόμος Βρούτση»), ο οποίος αντικατέστησε το προηγούμενο σύστημα εισφορών βάσει εισοδήματος του νόμου 4387/2016 («νόμος Κατρούγκαλου»), που κρίθηκε αντισυνταγματικό από το ΣτΕ.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία, από το 2020 έως το 2022 οι εισφορές παρέμειναν σταθερές, ενώ το 2023 και το 2024 αυξήθηκαν με βάση τον πληθωρισμό. Από 1η Ιανουαρίου 2025 θα έπρεπε να τεθεί σε ισχύ η αναπροσαρμογή με βάση τον δείκτη μισθών, όμως η εφαρμογή της αναβλήθηκε για ένα έτος. Τώρα, όλα δείχνουν ότι ο ίδιος «κόφτης» εξετάζεται και για το 2026.
Το σκεπτικό είναι σαφές: αν ο δείκτης μισθών τεθεί σε ισχύ, η αύξηση στις εισφορές θα είναι υπερδιπλάσια σε σχέση με τον πληθωρισμό, πιέζοντας ακόμη περισσότερο τους μη μισθωτούς.
Τα σενάρια που μελετώνται
Στο τραπέζι του υπουργείου υπάρχουν δύο επιλογές:
-
Νέα αναβολή της εφαρμογής του δείκτη μισθών.
-
Οριστική αποσύνδεση των εισφορών από τον δείκτη μισθών και διατήρηση του μηχανισμού μόνο για τον υπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών, ώστε οι νέοι συνταξιούχοι να μη χάσουν χρήματα από την ανταποδοτική σύνταξη.
Διπλή επιβάρυνση με τον δείκτη μισθών
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εφαρμογή του δείκτη μισθών θα εκτοξεύσει τις εισφορές. Το 2024 οι μισθοί στον ιδιωτικό τομέα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 5,5%, σύμφωνα με τον ΕΦΚΑ, ενώ όταν ενσωματωθούν και οι αποδοχές του Δημοσίου η τελική αύξηση αναμένεται να ξεπεράσει το 6%.
Αντίθετα, ο πληθωρισμός κυμαίνεται γύρω στο 3%, κάτι που σημαίνει ότι με τον μηχανισμό αυτόν οι εισφορές θα ανέβουν μεν, αλλά σε σαφώς πιο διαχειρίσιμα επίπεδα.
Τι σημαίνει στην πράξη
Με αναπροσαρμογή βάσει πληθωρισμού, το 2026 οι μηνιαίες επιβαρύνσεις θα κυμαίνονται από 7 έως 20 ευρώ:
-
Η ελάχιστη κατηγορία θα φτάσει περίπου τα 252 ευρώ τον μήνα, από 245 ευρώ σήμερα.
-
Η 6η κατηγορία θα διαμορφωθεί στα 679 ευρώ, από 659 ευρώ σήμερα.
Αν όμως ενεργοποιηθεί ο δείκτης μισθών, η αύξηση σχεδόν διπλασιάζεται:
-
Στην πρώτη κατηγορία η εισφορά θα εκτοξευθεί στα 259 ευρώ (+14 ευρώ).
-
Στην 6η κατηγορία θα αγγίξει τα 700 ευρώ (+39 ευρώ).
Γιατί προβληματίζει το υπουργείο
Η μεγάλη πλειονότητα των επαγγελματιών –περίπου 8 στους 10– επιλέγει την κατώτατη κατηγορία εισφορών, η οποία ανέρχεται σήμερα στα 244,65 ευρώ μηνιαίως, συν 10 ευρώ υπέρ του κλάδου ανεργίας. Μόνο το 20% κατευθύνεται σε υψηλότερες κλίμακες.
Ταυτόχρονα, το ποσοστό εισπραξιμότητας του ΕΦΚΑ από τους μη μισθωτούς κινείται μόλις στο 60%. Με λίγα λόγια, σχεδόν 4 στους 10 δεν καταβάλλουν κανονικά τις εισφορές τους. Μια σημαντική αύξηση θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση, προκαλώντας μεγαλύτερη απώλεια εσόδων αντί για ενίσχυση.
Το τίμημα των χαμηλών εισφορών
Η επιλογή της κατώτατης κλίμακας συνεπάγεται μεν μικρότερη επιβάρυνση σήμερα, αλλά οδηγεί σε χαμηλές συντάξεις αύριο. Ενδεικτικά:
-
Με 35 έως 40 χρόνια ασφάλισης στην πρώτη κατηγορία, η σύνταξη διαμορφώνεται μεταξύ 773 και 886 ευρώ μικτά (περίπου 724-833 ευρώ μετά τις κρατήσεις).
-
Αντίθετα, στην 6η κατηγορία η σύνταξη για 40 χρόνια φτάνει τα 1.893 ευρώ μικτά και τα 1.671 ευρώ καθαρά πριν τον φόρο.
Οι αλλαγές στις υπερωρίες και το όφελος για εργαζόμενους – ΕΦΚΑ
Παράλληλα, θετικό πρόσημο καταγράφει η κατάργηση των ασφαλιστικών εισφορών στις προσαυξήσεις από υπερωρίες, υπερεργασία, νυχτερινά και αργίες, μέτρο που ισχύει από τον Φεβρουάριο του 2025.
Οι εργαζόμενοι βλέπουν αυξημένες αποδοχές χωρίς τις αντίστοιχες κρατήσεις, ενώ ο ΕΦΚΑ ενισχύει τα έσοδά του από τις βασικές εισφορές. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το πρώτο εξάμηνο του 2025 οι αμοιβές από υπερωριακή εργασία αυξήθηκαν κατά 54%, φτάνοντας τα 285,6 εκατ. ευρώ, έναντι 202,6 εκατ. ευρώ την ίδια περίοδο του 2024. Αντίστοιχα, τα έσοδα του ΕΦΚΑ από αυτές τις εισφορές ανέβηκαν στα 98,6 εκατ. ευρώ, από 71,6 εκατ. ευρώ πέρυσι.
Με απλά λόγια, οι εργαζόμενοι κερδίζουν περισσότερα «καθαρά» χρήματα, ενώ ο ΕΦΚΑ ενισχύει την εισπραξιμότητά του.
Το μεγάλο ερώτημα
Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα, το υπουργείο Εργασίας καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και στην αντοχή των επαγγελματιών. Αν ο δείκτης μισθών εφαρμοστεί, η άνοδος των εισφορών θα είναι μεν πιο κοντά στις πραγματικές αυξήσεις των αποδοχών, αλλά κινδυνεύει να αποδειχθεί δυσβάσταχτη.
Αντίθετα, η διατήρηση του πληθωρισμού ως μηχανισμού αναπροσαρμογής οδηγεί σε πιο ήπια αύξηση, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ανεπαρκής για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος.
Όπως όλα δείχνουν, το 2026 θα είναι έτος-σταυροδρόμι για τις εισφορές των μη μισθωτών. Και το ερώτημα παραμένει: θα προτιμηθεί η άμεση ελάφρυνση ή η μακροπρόθεσμη ενίσχυση;
