Μια σημαντική αλλαγή έρχεται να αναδιαμορφώσει το τοπίο για τους Έλληνες δικηγόρους, καθώς με εγκύκλιο της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) αποσαφηνίζεται το φορολογικό καθεστώς μιας νέας αποζημίωσης που λαμβάνουν. Πρόκειται για τις αμοιβές που συνδέονται με τις υποθέσεις που μεταφέρθηκαν από τα δικαστήρια στους δικηγόρους, στο πλαίσιο του ν. 5095/2024, ο οποίος πρόσφατα τροποποιήθηκε με τον ν. 5197/2025.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν αφορά απλώς ένα ακόμη τεχνικό φορολογικό ζήτημα, αλλά αλλάζει ουσιαστικά το πώς θα λειτουργεί ένα μεγάλο κομμάτι του επαγγέλματος. Οι υποθέσεις που μέχρι σήμερα περνούσαν αποκλειστικά από τις αίθουσες δικαστηρίων – όπως η έκδοση κληρονομητηρίων, η εγγραφή ή η εξάλειψη συναινετικής προσημείωσης υποθήκης και ο έλεγχος καταστατικών σωματείων – πλέον περνούν απευθείας στα χέρια των δικηγόρων. Και το σημαντικότερο: η ειδική αποζημίωση που καταβάλλεται για αυτές τις διαδικασίες δεν υπόκειται σε φορολογία.
Πώς λειτουργεί η αποζημίωση
Η υπουργική απόφαση που συνοδεύει τον νόμο προβλέπει ότι ο πολίτης ή η επιχείρηση που ζητά τη διεκπεραίωση της υπόθεσης προκαταβάλλει το σχετικό ποσό. Τα χρήματα αυτά αποδίδονται στον αρμόδιο δικηγόρο μέσω του οικείου δικηγορικού συλλόγου, μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία. Έτσι, υπάρχει απόλυτη διαφάνεια και διασφάλιση ότι οι αμοιβές καταβάλλονται εγκαίρως και θεσμικά.
Η μεγάλη είδηση όμως δεν είναι ο μηχανισμός πληρωμής, αλλά το φορολογικό πλαίσιο. Από την 1η Ιουνίου 2024, τα ποσά αυτά απαλλάσσονται πλήρως από τον φόρο εισοδήματος και κάθε άλλη παρακράτηση υπέρ τρίτων. Αυτό σημαίνει ότι οι δικηγόροι βλέπουν τις νέες αμοιβές να φτάνουν στην τσέπη τους χωρίς καμία φορολογική επιβάρυνση. Για όσες δηλώσεις του 2024 έχουν ήδη υποβληθεί και υπολογίστηκε φόρος, οι επαγγελματίες καλούνται να κάνουν τροποποιητικές δηλώσεις, ώστε να διορθωθεί το λάθος και να επιστραφεί τυχόν ποσό που παρακρατήθηκε.
Τι ισχύει με τον ΦΠΑ
Η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ δίνει μια ακόμη σημαντική διευκρίνιση: οι συγκεκριμένες αμοιβές δεν επιβαρύνονται ούτε με Φόρο Προστιθέμενης Αξίας. Οι δικηγόροι, επομένως, όταν εκδίδουν τιμολόγια ή αποδείξεις, πρέπει να προσθέτουν ειδική ένδειξη ότι πρόκειται για «Απαλλαγή από τον ΦΠΑ βάσει νόμου». Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ομοιομορφία στη λογιστική απεικόνιση.
Ωστόσο, υπάρχει και μια βασική συνέπεια: για τις δαπάνες που σχετίζονται με αυτές τις απαλλασσόμενες δραστηριότητες, δεν θα μπορούν να διεκδικούν επιστροφή ΦΠΑ. Σε περιπτώσεις όπου ένα έξοδο αφορά ταυτόχρονα και φορολογητέες και μη φορολογητέες δραστηριότητες, θα εφαρμόζεται ο μηχανισμός pro rata, δηλαδή θα γίνεται αναλογία.
Λογιστικές υποχρεώσεις
Η απαλλαγή από φόρους δεν σημαίνει και απαλλαγή από λογιστικές υποχρεώσεις. Οι δικηγόροι εξακολουθούν να πρέπει να εκδίδουν παραστατικά (τιμολόγια ή αποδείξεις παροχής υπηρεσιών) για κάθε ποσό που λαμβάνουν. Τα στοιχεία αυτά διαβιβάζονται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα myDATA με τον κατάλληλο χαρακτηρισμό, ώστε να είναι απολύτως ξεκάθαρο το πλαίσιο απαλλαγής.
Η ΑΑΔΕ υπενθυμίζει ότι για κάθε φορολογικό έτος θα εκδίδονται νέες αποφάσεις που θα καθορίζουν τον τρόπο δήλωσης αυτών των ποσών, ώστε να μην υπάρχουν γκρίζες ζώνες και διαφορετικές ερμηνείες.
Γιατί έγινε η αλλαγή
Η μεταφορά αυτών των υποθέσεων στους δικηγόρους δεν είναι τυχαία. Εντάσσεται στη στρατηγική αποσυμφόρησης των δικαστηρίων και επιτάχυνσης της δικαιοσύνης. Οι υποθέσεις χαμηλότερης σημασίας, που μπορούσαν να «φρενάρουν» τη ροή πιο σοβαρών δικαστικών διαδικασιών, πλέον περνούν σε επαγγελματίες νομικούς που έχουν την τεχνογνωσία να τις διεκπεραιώσουν ταχύτερα.
Η φορολογική απαλλαγή λειτουργεί ως κίνητρο ώστε το νέο σύστημα να δουλέψει αποτελεσματικά. Αν η αποζημίωση επιβαρυνόταν με φόρους και κρατήσεις, το όφελος για τους δικηγόρους θα μειωνόταν αισθητά, καθιστώντας λιγότερο ελκυστική την ανάληψη αυτών των καθηκόντων.
Ο νέος ρόλος του δικηγόρου
Ουσιαστικά, οι δικηγόροι αποκτούν έναν διευρυμένο θεσμικό ρόλο: δεν είναι μόνο υπερασπιστές και νομικοί σύμβουλοι, αλλά αναλαμβάνουν και διαδικαστικά καθήκοντα που παλιότερα ανήκαν αποκλειστικά στη δικαστική εξουσία. Αυτό τους ενισχύει επαγγελματικά και τους δίνει μια πιο ενεργή θέση στην εξυπηρέτηση πολιτών και επιχειρήσεων.
Παράλληλα, οι πολίτες επωφελούνται, καθώς οι διαδικασίες γίνονται πιο γρήγορα και χωρίς τη χρονοβόρα εμπλοκή των δικαστηρίων. Η κοινωνία, με τη σειρά της, βλέπει τα δικαστήρια να «ανασαίνουν», εστιάζοντας πλέον σε υποθέσεις που πραγματικά απαιτούν τη δικαστική κρίση.
Τι σημαίνει στην πράξη
Για τους δικηγόρους, η νέα ρύθμιση μεταφράζεται σε καθαρές αποδοχές από συγκεκριμένες διαδικασίες, χωρίς φόρους και ΦΠΑ. Για τους φοροτεχνικούς, σημαίνει περισσότερη προσοχή στην καταχώριση στα βιβλία και στο myDATA. Και για τους πολίτες, σημαίνει πιο άμεση διεκπεραίωση των αιτημάτων τους, χωρίς να χάνονται μήνες σε δικαστικά γραφεία.
Η εγκύκλιος της ΑΑΔΕ, λοιπόν, δεν είναι μια απλή τυπική διευκρίνιση, αλλά ένα βήμα που αλλάζει το επαγγελματικό πεδίο των δικηγόρων και τη λειτουργία της δικαιοσύνης. Το πώς θα αξιοποιηθεί από την πράξη, μένει να φανεί τους επόμενους μήνες.
