Μια πρωτοφανής απόφαση του Αρείου Πάγου αλλάζει άρδην τα δεδομένα στα ελληνικά διαζύγια και δημιουργεί νομικό προηγούμενο που αφορά χιλιάδες οικογένειες. Από εδώ και στο εξής, όταν ο γονιός που έχει υποχρέωση να καταβάλλει διατροφή αθετεί τις υποχρεώσεις του, το βάρος μπορεί να περάσει στους… παππούδες!
Η υπόθεση που άνοιξε τον δρόμο αφορά ένα μικρό κορίτσι, παιδί διαζευγμένων γονιών, του οποίου ο πατέρας σταμάτησε να καταβάλλει τη διατροφή που όρισε το δικαστήριο. Η μητέρα, εξαντλημένη οικονομικά και ψυχολογικά, κατέφυγε ξανά στη δικαιοσύνη, ζητώντας να τηρηθεί η αρχική απόφαση. Το Εφετείο Θεσσαλονίκης, ωστόσο, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα: αποφάσισε ότι, εφόσον ο πατέρας δεν πληρώνει, οι παππούδες από την πατρική γραμμή –και έχουν οικονομική δυνατότητα– πρέπει να συνεισφέρουν στη διατροφή του παιδιού.
Οι παππούδες αντέδρασαν και προσέφυγαν στον Άρειο Πάγο ζητώντας να ακυρωθεί η απόφαση. Όμως το Ανώτατο Δικαστήριο όχι μόνο δεν έκανε δεκτά τα επιχειρήματά τους, αλλά επικύρωσε πλήρως τη θέση του Εφετείου, δημιουργώντας δεδικασμένο που μπορεί να αλλάξει τη νομολογία στα οικογενειακά ζητήματα.
Ο πατέρας που “ξέχασε” τη διατροφή
Το ζευγάρι είχε παντρευτεί το 2005 και απέκτησε ένα κοριτσάκι το 2011. Μετά το διαζύγιο, η επιμέλεια ανατέθηκε στη μητέρα, ενώ ο πατέρας υποχρεώθηκε να πληρώνει 500 ευρώ μηνιαίως. Στην αρχή το έκανε, όμως λίγους μήνες μετά μείωσε αυθαίρετα το ποσό στα 200 ευρώ και σύντομα σταμάτησε σχεδόν εντελώς τις πληρωμές.
Η μητέρα κατέθεσε αγωγή και εξασφάλισε διαταγή πληρωμής ύψους 4.774 ευρώ, όμως η εκτέλεσή της στάθηκε αδύνατη, καθώς ο πρώην σύζυγος είχε μεταφέρει τη δραστηριότητά του στη Βουλγαρία και δεν είχε εμφανή περιουσιακά στοιχεία στην Ελλάδα. Το δικαστήριο διαπίστωσε μάλιστα ότι ο ίδιος ζει πλουσιοπάροχα στο εξωτερικό, ασχολείται με ακριβό χόμπι –συμμετοχή σε ράλι αυτοκινήτων– και φροντίζει να μη φαίνονται τα πραγματικά του εισοδήματα.
Οι εύποροι παππούδες που είπαν «όχι»
Από την άλλη πλευρά, οι παππούδες του παιδιού από τον πατέρα διαθέτουν σημαντική οικονομική επιφάνεια: συντάξεις, εισοδήματα από ενοίκια, επιχείρηση στο όνομα της γιαγιάς και μεγάλη ακίνητη περιουσία με πολλά διαμερίσματα και οικόπεδα. Παρ’ όλα αυτά, αρνήθηκαν να συνεισφέρουν στη διατροφή της εγγονής τους, θεωρώντας ότι η υποχρέωση βαρύνει αποκλειστικά τον γιο τους.
Το Εφετείο, εφαρμόζοντας τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα, έκρινε πως όταν ο γονιός αδυνατεί –ή απλώς αρνείται– να καλύψει τις ανάγκες του παιδιού, τότε η ευθύνη μετακυλίεται στους ανιόντες, δηλαδή στους παππούδες και στις γιαγιάδες, κατά ίσα μέρη. Έτσι, από τα 560 ευρώ της συνολικής διατροφής, αποφασίστηκε ότι:
-
Ο πατέρας θα συνεχίσει να καταβάλλει 200 ευρώ.
-
Η μητέρα θα συμβάλλει με 80 ευρώ, σύμφωνα με τα εισοδήματά της.
-
Οι παππούδες από την πατρική γραμμή θα πληρώνουν τα υπόλοιπα 280 ευρώ μηνιαίως.
Ο Άρειος Πάγος λέει «ναι» στη συμμετοχή των παππούδων
Οι παππούδες άσκησαν αναίρεση, υποστηρίζοντας πως δεν είναι υποχρεωμένοι να αναλαμβάνουν τα λάθη ή τις παραλείψεις του παιδιού τους. Όμως, το Α1 Πολιτικό Τμήμα του Αρείου Πάγου απέρριψε όλους τους λόγους της αναίρεσης, κρίνοντας ότι η απόφαση του Εφετείου στηρίζεται σε ορθή ερμηνεία του νόμου και στα πραγματικά οικονομικά δεδομένα των εμπλεκομένων.
Στην απόφαση υπογραμμίζεται ότι οι συγκεκριμένοι παππούδες έχουν «ιδιαίτερα σημαντική ακίνητη περιουσία και επαρκή οικονομική δυνατότητα», ενώ οι γονείς της μητέρας του παιδιού δεν διαθέτουν ανάλογα μέσα. Συνεπώς, η συμμετοχή τους στη διατροφή της εγγονής τους είναι απόλυτα νόμιμη και σύμφωνη με το πνεύμα της προστασίας του ανήλικου παιδιού.
Τι σημαίνει αυτό για τα διαζευγμένα ζευγάρια
Η απόφαση αυτή του Αρείου Πάγου θεωρείται σταθμός και έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις στους νομικούς κύκλους. Ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο ώστε οι παππούδες να μην μπορούν να αποποιούνται ευθυνών όταν ο γιος ή η κόρη τους δεν φροντίζουν τα παιδιά τους.
Για πολλές μονογονεϊκές οικογένειες –ιδίως μητέρες που μεγαλώνουν μόνες τα παιδιά τους– αυτή η εξέλιξη είναι μια δικαίωση. Μέχρι σήμερα, η καθυστέρηση ή η μη καταβολή διατροφής έφερνε χιλιάδες γυναίκες σε απόγνωση, με τα παιδιά να μεγαλώνουν μέσα σε οικονομική πίεση και ανασφάλεια.
Πλέον, το μήνυμα της Δικαιοσύνης είναι σαφές: κανένα παιδί δεν πρέπει να στερείται τα απαραίτητα, ακόμη κι αν ο γονιός αρνείται να πληρώσει. Εφόσον υπάρχει οικογένεια με οικονομική δυνατότητα, η ευθύνη επιμερίζεται και στους παππούδες.
Ένα δεδικασμένο με κοινωνική προέκταση
Η συγκεκριμένη υπόθεση δεν είναι απλώς μια ακόμη δικαστική απόφαση. Αποτελεί δεδικασμένο που ενδέχεται να επηρεάσει δεκάδες αντίστοιχες υποθέσεις στο μέλλον, όπου ο ένας γονιός αθετεί τη διατροφή. Οι δικηγόροι εκτιμούν ότι θα δούμε περισσότερες αιτήσεις να στρέφονται και προς τους ανιόντες, ειδικά όταν αυτοί διαθέτουν περιουσία και εισόδημα.
Η δικαστική αυτή “τομή” υπενθυμίζει ότι η οικογενειακή ευθύνη δεν τελειώνει με το διαζύγιο – επεκτείνεται σε όλο το συγγενικό δίκτυο όταν πρόκειται για το καλό ενός παιδιού.
