Οι καπνιστές σε ολόκληρη την Ευρώπη –και φυσικά στην Ελλάδα– βρίσκονται αντιμέτωποι με μια από τις πιο δραστικές αυξήσεις στις τιμές των προϊόντων καπνού των τελευταίων ετών. Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για τη φορολόγηση των καπνικών, που βρίσκεται ήδη υπό διαμόρφωση, αναμένεται να προκαλέσει άλμα τιμών σε τσιγάρα, θερμαινόμενα προϊόντα και ηλεκτρονικά τσιγάρα, με σκοπό τον περιορισμό της κατανάλωσης και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας.
Η “έκρηξη” στις τιμές
Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις των οικονομικών αναλυτών, η αναθεώρηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης θα επιφέρει αύξηση 2 έως 3 ευρώ ανά πακέτο. Αν επιβεβαιωθεί αυτό το σενάριο, το κόστος των παραδοσιακών τσιγάρων θα ξεπεράσει τα 6 ευρώ, από περίπου 4,8 ευρώ που κοστίζουν σήμερα.
Με άλλα λόγια, ένα άτομο που καπνίζει ένα πακέτο την ημέρα, θα δει το μηνιαίο του κόστος να αυξάνεται κατά 60 έως 90 ευρώ – ένα ποσό που αντιστοιχεί σε ολόκληρο λογαριασμό ρεύματος ή σούπερ μάρκετ.
Παράλληλες ανατιμήσεις αναμένονται και για τα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, όπως τα sticks, τα οποία θα ακριβύνουν επίσης κατά 2 έως 3 ευρώ ανά συσκευασία.
Όσον αφορά τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, προβλέπεται επιβάρυνση περίπου 1 ευρώ ανά συσκευή ή συσκευασία υγρών, γεγονός που θα αυξήσει σημαντικά το συνολικό κόστος για όσους έχουν στραφεί σε αυτή τη «λιγότερο βλαβερή» –θεωρητικά– εναλλακτική.
Το σκεπτικό πίσω από την απόφαση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί, μέσα από τη νέα οδηγία, να εναρμονίσει τη φορολογική πολιτική στα κράτη-μέλη και να αντιμετωπίσει τις διαφορές τιμών που ευνοούν τη διασυνοριακή αγορά φθηνότερων προϊόντων.
Η αύξηση των φόρων εντάσσεται στη στρατηγική “Europe’s Beating Cancer Plan”, η οποία θέτει ως στόχο τη μείωση των καπνιστών κατά 30% έως το 2040. Με πιο απλά λόγια, όσο πιο ακριβά γίνονται τα καπνικά προϊόντα, τόσο λιγότεροι θα μπορούν να τα αγοράζουν – τουλάχιστον στη θεωρία.
⚖️ Οι επιφυλάξεις και οι φόβοι
Ωστόσο, δεν λείπουν οι αντιδράσεις. Στη συνεδρίαση του Ecofin, όπου παρουσιάστηκε η πρόταση, ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης επισήμανε ότι η προστασία της δημόσιας υγείας αποτελεί «θεμελιώδη υπαρξιακή προτεραιότητα» για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα, όμως, εξέφρασε ανησυχίες για το ενδεχόμενο μια τόσο απότομη και μεγάλη αύξηση της φορολογίας να προκαλέσει ανεπιθύμητες παρενέργειες:
-
Πτώση της νόμιμης κατανάλωσης και εκτόξευση του παράνομου εμπορίου τσιγάρων.
-
Απώλεια φορολογικών εσόδων από τη μείωση των νόμιμων πωλήσεων.
-
Επενδυτική ανασφάλεια για τις επιχειρήσεις του κλάδου, που ήδη αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη παραγωγής και εξαγωγών.
Πολλοί οικονομολόγοι εκφράζουν επίσης τον φόβο ότι οι αυξήσεις αυτές θα πλήξουν δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, όπου τα ποσοστά καπνιστών είναι υψηλότερα.
️ Μια δύσκολη διαπραγμάτευση μπροστά
Η τελική μορφή της οδηγίας απέχει ακόμη από την εφαρμογή της. Για να εγκριθεί, απαιτείται ομοφωνία μεταξύ όλων των κρατών-μελών, κάτι που σπάνια επιτυγχάνεται εύκολα όταν πρόκειται για θέματα φορολογίας.
Αναμένεται λοιπόν ένα έντονο παρασκήνιο διαπραγματεύσεων τους επόμενους μήνες, καθώς χώρες με ισχυρή καπνοβιομηχανία –όπως η Ιταλία, η Γερμανία και η Πολωνία– ενδέχεται να ζητήσουν μεταβατικές περιόδους ή εξαιρέσεις για να προστατεύσουν την τοπική παραγωγή και την απασχόληση.
Πώς αντιδρά η αγορά
Οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των καπνικών ήδη προετοιμάζονται για τις επερχόμενες αλλαγές. Μεγάλες πολυεθνικές προειδοποιούν ότι μια υπέρμετρη αύξηση θα μπορούσε να ενισχύσει το λαθρεμπόριο, ιδιαίτερα σε χώρες όπου η διαφορά τιμών με τα γειτονικά κράτη είναι ήδη σημαντική.
Στην Ελλάδα, όπου το παράνομο εμπόριο καπνικών εκτιμάται στο 20%-25% της αγοράς, μια νέα άνοδος τιμών θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω το φαινόμενο, πλήττοντας τόσο τα δημόσια έσοδα όσο και τα μικρά σημεία λιανικής πώλησης.
Τι σημαίνει αυτό για τους καταναλωτές
Για τον μέσο καπνιστή, οι νέες αυξήσεις μεταφράζονται σε δεκάδες ευρώ επιπλέον κάθε μήνα. Ένας μέσος καπνιστής που καταναλώνει ένα πακέτο την ημέρα θα πληρώνει πάνω από 1800 ευρώ τον χρόνο, ποσό που θα μπορούσε να θεωρηθεί αποτρεπτικό για πολλούς.
Παράλληλα, η αύξηση στις τιμές των εναλλακτικών προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ή τα θερμαινόμενα sticks, δείχνει ότι δεν υπάρχει “φτηνή διέξοδος” για όσους προσπαθούν να αντικαταστήσουν το παραδοσιακό κάπνισμα. Η φορολογική πολιτική εξισώνει πλέον όλα τα είδη, με στόχο να αποθαρρύνει συνολικά την κατανάλωση νικοτίνης.
Το επόμενο βήμα
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η νέα ευρωπαϊκή οδηγία θα αποτελέσει ορόσημο για τη φορολογία του καπνού στην Ε.Ε. – είτε εφαρμοστεί αυτούσια είτε με τροποποιήσεις. Μέχρι τότε, οι κυβερνήσεις, οι βιομηχανίες και οι καταναλωτές θα παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις, γνωρίζοντας ότι ο καπνός… θα κοστίζει πολύ περισσότερο στο μέλλον.
