Ανατροπή δεκαετιών στις κληρονομιές φέρνει το φθινόπωρο του 2025, καθώς από την 1η Νοεμβρίου τίθεται σε πλήρη λειτουργία η ηλεκτρονική πλατφόρμα του Μητρώου Διαθηκών, βάζοντας τέλος στη χαοτική γραφειοκρατία που ταλαιπωρούσε επί χρόνια τους πολίτες και τα δικαστήρια. Η Ελλάδα περνά επιτέλους στην ψηφιακή εποχή των διαθηκών, με διαδικασίες που θα ολοκληρώνονται σε λίγες ημέρες αντί για πολλούς μήνες.
Ψηφιακή επανάσταση στις διαθήκες
Μέχρι σήμερα, η αναζήτηση ή δημοσίευση μιας διαθήκης μπορούσε να χρειαστεί… έως και 450 ημέρες. Με το νέο ηλεκτρονικό Μητρώο, ο χρόνος αυτός περιορίζεται δραματικά: μέσα σε δύο ή τρεις ημέρες ο ενδιαφερόμενος θα μπορεί να λαμβάνει πιστοποιητικό δημοσίευσης, χωρίς ατελείωτα πήγαινε-έλα σε ειρηνοδικεία, συμβολαιογραφεία και υπηρεσίες.
Κάθε διαθήκη θα αποκτά μοναδικό ηλεκτρονικό αριθμό, που θα τη συνοδεύει σε όλη τη νομική της πορεία — ακόμη κι αν υπάρξει δικαστική διαμάχη. Η διαχείριση θα γίνεται υπό την εποπτεία του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, ο οποίος θα λειτουργεί ως εγγυητής διαφάνειας, ασφάλειας και αξιοπιστίας.
«Ύστερα από 71 χρόνια από το Νομοθετικό Διάταγμα του 1954, το Μητρώο Διαθηκών αποκτά επιτέλους σάρκα και οστά», σημειώνουν πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, υπογραμμίζοντας πως πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά βήματα εκσυγχρονισμού του ελληνικού δικαίου.
Ριζικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο
Η ηλεκτρονική πλατφόρμα συνοδεύεται από μια ευρύτερη μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο, που φέρνει τα πάνω κάτω στις σχέσεις συζύγων, παιδιών και συντρόφων. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο επίκεντρο βρίσκεται η αναπροσαρμογή της “νόμιμης μοίρας”, δηλαδή του ελάχιστου ποσοστού της περιουσίας που δεν μπορεί να αποκλειστεί από διαθήκη.
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι η αύξηση του ποσοστού που δικαιούται ο/η επιζών σύζυγος, από το 25% στο 33,3% (δηλαδή από το ένα τέταρτο στο ένα τρίτο της περιουσίας). Αν ο θανών δεν έχει αφήσει διαθήκη, ο/η σύζυγος θα λαμβάνει το ένα τρίτο της περιουσίας, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα θα μοιράζονται στα παιδιά.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης εκτιμά ότι η μεταβολή αυτή ενισχύει την προστασία του επιζώντος συζύγου, ιδίως σε περιπτώσεις όπου εκείνος/η δεν διαθέτει δικά του εισοδήματα ή έχει συμβάλει ουσιαστικά στη δημιουργία της οικογενειακής περιουσίας. Όπως τονίζουν στελέχη του υπουργείου, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να προσαρμόσει τη νομοθεσία στις πραγματικές συνθήκες της σύγχρονης ελληνικής οικογένειας.
Ποιοι άλλοι ευνοούνται
Η Ειδική Ομάδα Εργασίας για το Κληρονομικό Δίκαιο, υπό τον επίτιμο καθηγητή Αστικού Δικαίου, έχει ήδη ολοκληρώσει τις βασικές ρυθμίσεις που θα περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο. Εκτός από την αύξηση της νόμιμης μοίρας, προβλέπονται και άλλες σημαντικές καινοτομίες:
Αποζημίωση σε χρήμα αντί για υποχρεωτικό μοίρασμα ακινήτων, ώστε να αποφεύγονται οι συχνές συγκρούσεις μεταξύ κληρονόμων.
Προσωρινή προστασία συντρόφων που ζούσαν για χρόνια με τον αποβιώσαντα χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, δίνοντάς τους δικαίωμα παραμονής στην κατοικία για ορισμένο διάστημα και περιορισμένη οικονομική αξίωση.
Απλοποίηση των διαδικασιών για μεταβίβαση περιουσίας, με στόχο να μειωθούν οι εκκρεμότητες στα δικαστήρια και να επιταχυνθεί η απονομή δικαιοσύνης.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, πρόκειται για μια «πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης», καθώς οι παλιές ρυθμίσεις δεν ανταποκρίνονταν πλέον στη δομή και τη δυναμική των σημερινών οικογενειών.
Διασύνδεση με την Ευρώπη
Το ελληνικό Μητρώο Διαθηκών δεν θα λειτουργεί απομονωμένα. Στόχος του υπουργείου είναι να συνδεθεί σταδιακά με το Ευρωπαϊκό Μητρώο Διαθηκών (European Network of Registers of Wills), ένα διακρατικό σύστημα που επιτρέπει τον εντοπισμό διαθηκών και περιουσιών σε διαφορετικές χώρες. Έτσι, θα διευκολυνθούν σημαντικά οι διασυνοριακές υποθέσεις Ελλήνων που έχουν περιουσία ή συγγενείς στο εξωτερικό — ένα πρόβλημα που μέχρι σήμερα προκαλούσε μεγάλες καθυστερήσεις και νομικά εμπόδια.
«Πιο γρήγορη, πιο δίκαιη δικαιοσύνη»
Η πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, Ελένη Κοντογεώργου, τονίζει ότι η μετάβαση στη νέα εποχή απαιτεί εκπαίδευση, υποδομές και θεσμική ετοιμότητα, αλλά το όφελος θα είναι τεράστιο.
«Μιλάμε για μια δικαιοσύνη πιο δίκαιη, γρήγορη και αξιόπιστη για όλους. Το νέο Μητρώο θα μειώσει τη γραφειοκρατία, θα προστατεύσει τους πολίτες από λάθη και θα φέρει πλήρη διαφάνεια στις κληρονομιές», υπογραμμίζει.
Η επόμενη μέρα
Η ενεργοποίηση της πλατφόρμας και οι αλλαγές στο δίκαιο των κληρονομιών δεν αποτελούν απλώς μια τεχνική αναβάθμιση. Πρόκειται για μια βαθιά θεσμική τομή που αλλάζει τη σχέση του πολίτη με τη Δικαιοσύνη.
Η ψηφιοποίηση του Μητρώου Διαθηκών, η ενίσχυση της νόμιμης μοίρας και η προστασία των ευάλωτων συντρόφων αποτυπώνουν μια μετατόπιση προς το δίκαιο της εποχής μας: πιο απλό, πιο ανθρώπινο, πιο κοντά στις ανάγκες της κοινωνίας.
