Ένα σημείο του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας πέρασε σχεδόν απαρατήρητο. Όμως, όσοι το πρόσεξαν, έμειναν άφωνοι. Με μια φράση που μοιάζει αθώα, αλλά έχει τεράστιες συνέπειες, η Τροχαία αποκτά πλέον τη δυνατότητα να ζητά άρση του τηλεφωνικού απορρήτου για να αποδείξει εάν ένας οδηγός χρησιμοποιούσε κινητό τηλέφωνο τη στιγμή που συνέβη τροχαίο ατύχημα.
Η ρύθμιση, που περιλαμβάνεται στον νέο ΚΟΚ, προβλέπει πως σε περιπτώσεις τροχαίων με τραυματισμούς ή σοβαρές υλικές ζημιές, οι αρχές μπορούν να ελέγχουν τα δεδομένα ενός κινητού. Ουσιαστικά, θα μπορούν να διαπιστώσουν αν το τηλέφωνο ήταν ενεργό, αν η οθόνη ήταν ανοιχτή, ακόμη και ποια εφαρμογή χρησιμοποιούσε ο οδηγός λίγα δευτερόλεπτα πριν από τη σύγκρουση.
Από πού ξεκινά η ανησυχία
Η συγκεκριμένη δυνατότητα μέχρι σήμερα επιτρεπόταν μόνο σε εξαιρετικά σοβαρές υποθέσεις – όπως εγκλήματα οργανωμένου χαρακτήρα, τρομοκρατία ή βαρύτατα κακουργήματα. Η «μεταφορά» της στον χώρο της οδικής ασφάλειας έχει προκαλέσει προβληματισμό. Νομικοί, οργανώσεις προστασίας προσωπικών δεδομένων και απλοί πολίτες εκφράζουν φόβους ότι ανοίγει επικίνδυνος δρόμος για παραβίαση της ιδιωτικότητας.
«Με πρόσχημα την ασφάλεια των δρόμων, δημιουργείται ένα καθεστώς παρακολούθησης που θυμίζει άλλες εποχές», αναφέρουν χαρακτηριστικά στελέχη οργανώσεων πολιτικών δικαιωμάτων.
Από την πλευρά της, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το μέτρο στοχεύει αποκλειστικά στην πρόληψη τροχαίων δυστυχημάτων και στη δίκαιη απόδοση ευθυνών όταν αυτά συμβούν. Όπως λένε πηγές του Υπουργείου Μεταφορών, «δεν υπάρχει κανένα περιθώριο μαζικής παρακολούθησης — πρόκειται για στοχευμένη ενέργεια, μόνο όταν έχει σημειωθεί σοβαρό περιστατικό».
Πώς θα λειτουργεί στην πράξη
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νέου ΚΟΚ, όταν ένας οδηγός εμπλέκεται σε τροχαίο συμβάν, η Τροχαία μπορεί να αιτηθεί άρση του απορρήτου επικοινωνιών προκειμένου να ελεγχθεί η χρήση του κινητού την κρίσιμη στιγμή. Αυτό σημαίνει ότι θα ζητούνται στοιχεία από τον πάροχο κινητής τηλεφωνίας, ενώ τα δεδομένα της ίδιας της συσκευής μπορούν να εξεταστούν ώστε να αποκαλυφθεί αν ο οδηγός πληκτρολογούσε μήνυμα, μιλούσε ή περιηγείτο στο διαδίκτυο.
Η τεχνολογία κάνει τη διαδικασία αυτή ιδιαίτερα ακριβή: τα περισσότερα σύγχρονα smartphones καταγράφουν κάθε δραστηριότητα — από τη στιγμή που άναψε η οθόνη μέχρι το πότε το δάχτυλο άγγιξε την επιφάνεια ή πότε η συσκευή βρισκόταν σε χρήση εντός του αυτοκινήτου. Μάλιστα, ορισμένα μοντέλα διαθέτουν αισθητήρες που μπορούν να εντοπίσουν ακόμη και πότε τα μάτια του χρήστη εστιάζουν στην οθόνη.
Οι κάμερες με τεχνητή νοημοσύνη
Το νέο πλαίσιο δεν σταματά εκεί. Παράλληλα, εισάγονται και συστήματα «έξυπνων καμερών» με τεχνητή νοημοσύνη (AI), που θα μπορούν να αναλύουν τη συμπεριφορά του οδηγού σε πραγματικό χρόνο. Οι κάμερες αυτές θα τραβούν φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης, αναγνωρίζοντας τον τύπο και το χρώμα του οχήματος, αλλά και καταγράφοντας εάν ο οδηγός μιλά στο κινητό, δεν φορά ζώνη ή παραβιάζει άλλους κανόνες.
Οι εικόνες θα αποθηκεύονται και θα αποτελούν αποδεικτικό υλικό σε περίπτωση παράβασης. Ουσιαστικά, πρόκειται για ένα νέο είδος «οδικής επιτήρησης» που θυμίζει περισσότερο συστήματα ασφαλείας παρά μέτρα κυκλοφοριακής ρύθμισης.
Νομικά και ηθικά διλήμματα
Η δυνατότητα αυτή εγείρει πλήθος ερωτημάτων:
-
Ποιος θα έχει πρόσβαση στα δεδομένα αυτά;
-
Πόσο καιρό θα παραμένουν αποθηκευμένα;
-
Και κυρίως, πώς θα εξασφαλιστεί ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν για άλλους σκοπούς;
Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα αναμένεται να παίξει κρίσιμο ρόλο στην εφαρμογή του νέου μέτρου. Αν και το Υπουργείο Μεταφορών υποστηρίζει ότι όλα θα γίνονται με σεβασμό στη νομοθεσία περί προσωπικών δεδομένων, η ανησυχία παραμένει έντονη.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι η «λεπτή γραμμή» ανάμεσα στην ασφάλεια και στην παρακολούθηση είναι εξαιρετικά εύκολο να ξεπεραστεί — και ότι μια τέτοια πρακτική, αν δεν ελεγχθεί αυστηρά, μπορεί να αποτελέσει επικίνδυνο προηγούμενο.
Οι πολίτες στο μικροσκόπιο
Για πολλούς, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα τροχαία. Είναι συμβολικό μιας ευρύτερης τάσης ενίσχυσης των μηχανισμών παρακολούθησης, με το πρόσχημα της ασφάλειας. Όπως σχολιάζουν αναλυτές, «η λογική του ‘δεν έχω τίποτα να κρύψω’ μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνίες όπου όλοι θεωρούνται ύποπτοι».
Η έλλειψη ενημέρωσης επιτείνει το πρόβλημα. Ελάχιστοι πολίτες γνωρίζουν ότι ο νέος ΚΟΚ περιλαμβάνει τέτοιες διατάξεις. Ούτε έχει υπάρξει δημόσια διαβούλευση ή εκτενής συζήτηση για τα όρια του μέτρου και τις πιθανές επιπτώσεις του.
Η μεγάλη εικόνα
Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά τροχαίων ατυχημάτων — κάτι που πράγματι απαιτεί αυστηρότερα μέτρα. Ωστόσο, πολλοί θεωρούν ότι η λύση δεν βρίσκεται στην επιτήρηση, αλλά στην παιδεία, στην ενημέρωση και στην ουσιαστική βελτίωση των υποδομών.
Αντί να στοχοποιούνται οι οδηγοί ως «εν δυνάμει ένοχοι», λένε οι επικριτές, θα έπρεπε να δοθεί έμφαση στην πρόληψη και στην εκπαίδευση. Γιατί η οδική ασφάλεια είναι πράγματι ζήτημα ζωής και θανάτου — αλλά η ελευθερία και η ιδιωτικότητα είναι επίσης θεμελιώδη δικαιώματα.
Συμπέρασμα:
Ο νέος ΚΟΚ επιχειρεί να βάλει τάξη στους δρόμους, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει τη συζήτηση για κάτι πολύ βαθύτερο: μέχρι πού μπορεί να φτάσει το κράτος στο όνομα της ασφάλειας;
Όταν η οθόνη του κινητού γίνεται πιθανό «πειστήριο», ίσως είναι καιρός να αναρωτηθούμε αν, τελικά, το τίμημα της ασφάλειας αξίζει το κόστος της ελευθερίας μας.
