Η κυβέρνηση υπολόγιζε πως το κίνητρο της τριετούς φοροαπαλλαγής θα έπειθε χιλιάδες ιδιοκτήτες να “ξεσκονίσουν” τα κλειστά τους ακίνητα και να τα ρίξουν ξανά στην αγορά των μακροχρόνιων ενοικιάσεων. Στην πράξη όμως, η συμμετοχή στο μέτρο αποδείχθηκε απογοητευτικά χαμηλή. Οι αιτήσεις μετριούνται σε μερικές εκατοντάδες — αριθμός που απέχει πολύ από τις αρχικές προσδοκίες του οικονομικού επιτελείου.
Γιατί γύρισαν την πλάτη οι ιδιοκτήτες
Η αποτυχία του προγράμματος δεν είναι τυχαία. Οι όροι συμμετοχής θεωρούνται υπερβολικά αυστηροί, σχεδόν αποτρεπτικοί. Ο πυρήνας του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός ότι η φοροαπαλλαγή δεν “συνδέεται” με το ακίνητο, αλλά με το πρόσωπο του ενοικιαστή. Αυτό σημαίνει ότι αν ο ενοικιαστής αποφασίσει να αποχωρήσει — ακόμα και λίγους μήνες μετά την υπογραφή του συμβολαίου — ο ιδιοκτήτης χάνει αυτόματα το σύνολο της τριετούς απαλλαγής.
Για πολλούς, αυτό το ρίσκο είναι υπερβολικό. “Δεν μπορώ να βασιστώ στην καλή θέληση του ενοικιαστή για να κρατήσω ένα φορολογικό όφελος”, λένε χαρακτηριστικά ιδιοκτήτες που είχαν αρχικά σκεφτεί να συμμετάσχουν. Το πρόβλημα γίνεται ακόμα μεγαλύτερο αν σκεφτεί κανείς ότι η αγορά ενοικίων χαρακτηρίζεται από κινητικότητα, με πολλούς ενοικιαστές να αλλάζουν κατοικία κάθε 1-2 χρόνια.
Το “τείχος” των τριών ετών
Πέρα από αυτό, υπάρχει και ένας ακόμη σκληρός όρος: για να μπορέσει ένας ιδιοκτήτης να ενταχθεί στο πρόγραμμα, το ακίνητό του πρέπει να παραμένει κενό για τουλάχιστον τρεις συνεχόμενες χρονιές. Ο περιορισμός αυτός αποκλείει αυτομάτως τη μεγάλη πλειονότητα των ακινήτων, αφού ελάχιστα σπίτια μένουν αχρησιμοποίητα για τόσο μεγάλο διάστημα.
Έτσι, το μέτρο που σχεδιάστηκε για να “ξεκλειδώσει” τα χιλιάδες άδεια σπίτια σε όλη τη χώρα, τελικά άφησε απ’ έξω σχεδόν όλους όσοι θα μπορούσαν να το αξιοποιήσουν.
Το Υπουργείο Οικονομικών ψάχνει διόρθωση
Βλέποντας τη χαμηλή συμμετοχή, το Υπουργείο Οικονομικών φαίνεται αποφασισμένο να κάνει διορθώσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, σχεδιάζεται παράταση του προγράμματος έως το τέλος του 2026, αλλά και σημαντικές αλλαγές που θα το κάνουν πιο ελκυστικό.
Μία από τις βασικότερες προτάσεις είναι να επιτρέπεται η διατήρηση της φοροαπαλλαγής ακόμα κι αν ο ενοικιαστής αποχωρήσει, εφόσον ο ιδιοκτήτης βρει νέο ενοικιαστή μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα. Αν υιοθετηθεί αυτή η ρύθμιση, το μέτρο θα αποκτήσει πολύ πιο ρεαλιστική εφαρμογή και θα πάψει να λειτουργεί τιμωρητικά για τους ιδιοκτήτες που απλώς είχαν “κακή τύχη”.
Το “Ανακαινίζω – Νοικιάζω” γράφει… αντίθετη ιστορία
Την ώρα που το μέτρο της φοροαπαλλαγής σέρνεται, ένα άλλο πρόγραμμα κάνει πάταγο: το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω». Μέσα σε μόλις έξι μήνες λειτουργίας, έχει απορροφηθεί ήδη πάνω από το 75% του διαθέσιμου προϋπολογισμού.
Το πρόγραμμα αυτό επιδοτεί την ανακαίνιση παλαιών και κενών κατοικιών, με στόχο να επανέλθουν στην αγορά προς ενοικίαση. Η ανταπόκριση είναι εντυπωσιακή: χιλιάδες ιδιοκτήτες έχουν ήδη υποβάλει αιτήσεις για επιδότηση εργασιών. Το ύψος της επιδότησης φτάνει έως τα 8.000 ευρώ, καλύπτοντας περίπου το 60% των συνολικών δαπανών ανακαίνισης.
Η επιτυχία του προγράμματος δείχνει καθαρά ποια κατεύθυνση προτιμούν οι πολίτες: πρακτικά, άμεσα και σαφή κίνητρα, χωρίς περίπλοκες προϋποθέσεις ή κινδύνους απώλειας των ωφελημάτων.
Οι αριθμοί πίσω από το πρόβλημα
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια το παράδοξο των εκατοντάδων χιλιάδων κενών κατοικιών. Οι περισσότερες εντοπίζονται στην Αττική και σε άλλες μεγάλες πόλεις, όπου η πίεση στην αγορά ενοικίων είναι τεράστια. Πολλά από αυτά τα σπίτια είναι παλιά, ασυντήρητα ή χρειάζονται εκτεταμένες επισκευές για να καταστούν ξανά κατοικήσιμα.
Η αξιοποίηση αυτού του “ανενεργού αποθέματος” θεωρείται κλειδί για να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών και να συγκρατηθούν τα ενοίκια που τα τελευταία χρόνια έχουν εκτιναχθεί. Το «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» φαίνεται να υπηρετεί ακριβώς αυτόν τον στόχο, δίνοντας ταυτόχρονα ώθηση στην οικοδομή και στην αγορά υλικών.
Τι θα κρίνει την επιτυχία
Η κυβέρνηση έχει μπροστά της δύο πολύ διαφορετικές ιστορίες:
από τη μία, μια καλοπροαίρετη αλλά δυσλειτουργική φοροαπαλλαγή που χρειάζεται επειγόντως ανασχεδιασμό·
από την άλλη, ένα πρόγραμμα επιδότησης που ξεπερνά κάθε προσδοκία.
Αν το Υπουργείο Οικονομικών καταφέρει να “ξεκλειδώσει” τα εμπόδια του πρώτου μέτρου, ίσως δούμε σημαντικά περισσότερα ακίνητα να επιστρέφουν στη μακροχρόνια αγορά. Διαφορετικά, το βάρος θα συνεχίσει να πέφτει στα προγράμματα τύπου «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», που δείχνουν ότι οι πολίτες θέλουν απλότητα, σαφήνεια και ασφάλεια στις επιλογές τους.
Σε κάθε περίπτωση, η ενεργοποίηση των χιλιάδων άδειων σπιτιών παραμένει κρίσιμη για τη λύση του στεγαστικού προβλήματος — και το στοίχημα της κυβέρνησης είναι να βρει επιτέλους τον τρόπο να μετατρέψει τα “κλειστά ρολά” σε ζωντανές κατοικίες με φως, ζωή και ενοίκους.
