Η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε επίσημα τον δρόμο για την επέκταση της απαγόρευσης του καπνίσματος πέρα από τους κλειστούς χώρους. Με μια απόφαση-ορόσημο, οι υπουργοί Υγείας των κρατών-μελών ενέκριναν νέες συστάσεις για χώρους χωρίς καπνό και αερολύματα, οι οποίες περιλαμβάνουν για πρώτη φορά και τους εξωτερικούς χώρους.
Η απόφαση, αν και δεν είναι δεσμευτική, σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής στον αγώνα για τη δημόσια υγεία, καθώς κάθε χώρα καλείται να αποφασίσει αν θα εφαρμόσει το μέτρο ή όχι.
Τσιγάρα, ηλεκτρονικά και θερμαινόμενα προϊόντα: Όλα στο στόχαστρο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε και τα κράτη-μέλη συμφώνησαν: η απαγόρευση δεν περιορίζεται πλέον στο παραδοσιακό τσιγάρο.
Η σύσταση καλύπτει όλα τα προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη — από τα ηλεκτρονικά τσιγάρα μέχρι τις συσκευές θέρμανσης καπνού, που έχουν κατακτήσει κυρίως τις νεότερες ηλικίες.
Αν εφαρμοστεί, το μέτρο θα αλλάξει ριζικά την καθημερινότητα εκατομμυρίων καπνιστών. Καφετέριες, παιδικές χαρές, στάσεις λεωφορείων και πλατείες μπορεί σύντομα να γίνουν «ζώνες χωρίς καπνό», εκεί όπου μέχρι σήμερα το τσιγάρο θεωρούνταν «δικαίωμα του ανοιχτού χώρου».
Η μάχη για τη δημόσια υγεία
Το κάπνισμα παραμένει η νούμερο ένα αιτία πρόωρου θανάτου στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 27% των καρκίνων συνδέεται άμεσα με τη χρήση καπνού, ενώ τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, παρά την «καθαρή» τους εικόνα, εκπέμπουν τοξικές ουσίες που επιβαρύνουν καρδιά και πνεύμονες.
Η νέα αυτή σύσταση της ΕΕ αποτελεί την πρώτη μεγάλη αναθεώρηση της αντικαπνιστικής πολιτικής μετά το 2009.
Όπως εξηγεί η Λίλια Ολεφίρ, διευθύντρια της ευρωπαϊκής οργάνωσης Smoke-Free Life:
«Πέρασαν 15 χρόνια από την τελευταία ρύθμιση. Τότε δεν υπήρχαν ούτε ηλεκτρονικά τσιγάρα ούτε προϊόντα θέρμανσης. Είναι φυσικό να τα συμπεριλάβουμε πλέον στην απαγόρευση».
Οι οργανώσεις δημόσιας υγείας χαιρετίζουν την κίνηση αυτή ως ένα αποφασιστικό βήμα για τη μείωση της εξάρτησης από τη νικοτίνη και την προστασία όσων δεν καπνίζουν.
Στόχος: Μια γενιά χωρίς καπνό
Πέρα από την προστασία των μη καπνιστών από τον καπνό και τα αερολύματα, η ΕΕ στοχεύει σε κάτι πολύ πιο φιλόδοξο: να αλλάξει την κοινωνική κουλτούρα γύρω από το κάπνισμα.
Η Σουζάν Γκαμπριέλς, ειδική του Ιδρύματος κατά του Καρκίνου στο Βέλγιο, εξηγεί:
«Θέλουμε τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα να μην βλέπουν το κάπνισμα ως κάτι φυσιολογικό. Οι χώροι χωρίς τσιγάρο πρέπει να γίνουν η νέα κοινωνική κανονικότητα. Αν αλλάξει η νοοτροπία, θα αλλάξει και το μέλλον».
Η λογική πίσω από την επέκταση της απαγόρευσης είναι απλή: όσο λιγότερο «φαίνεται» το κάπνισμα στην καθημερινότητα, τόσο μικρότερη η πιθανότητα να το μιμηθούν οι νέοι.
Πολιτική σύγκρουση στις Βρυξέλλες
Η πορεία προς την έγκριση της σύστασης δεν ήταν καθόλου εύκολη.
Μέσα στην Ευρωβουλή ξέσπασε θερμή αντιπαράθεση μεταξύ όσων υπερασπίζονται την ατομική ελευθερία και εκείνων που ζητούν πιο αυστηρά μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Οι υποστηρικτές της απαγόρευσης υποστηρίζουν πως η ατομική επιλογή του καπνίσματος σταματά εκεί που ξεκινά η υγεία του διπλανού, ενώ οι αντίπαλοι του μέτρου κάνουν λόγο για «υπερβολική κρατική παρέμβαση».
Το αποτέλεσμα ήταν ένας συμβιβασμός: η απαγόρευση εγκρίνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ως σύσταση, αλλά η τελική απόφαση περνά στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων.
Νέες απειλές από τις «μοντέρνες» συνήθειες
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανησυχεί ιδιαίτερα για την έκρηξη χρήσης των νέων προϊόντων νικοτίνης από εφήβους.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου (2023), το 54% των σημερινών καπνιστών ξεκίνησαν πριν τα 19 τους χρόνια, ενώ το 14% είχε ανάψει το πρώτο του τσιγάρο πριν τα 15.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα ηλεκτρονικά και θερμαινόμενα προϊόντα συχνά λειτουργούν ως «προθάλαμος» για τη μελλοντική χρήση παραδοσιακών τσιγάρων. Παράλληλα, οι εξωτερικοί χώροι —όπως οι βεράντες καφετεριών ή οι παιδικές χαρές— παραμένουν σημεία μεγάλης έκθεσης σε καπνό και ατμούς.
Χαρακτηριστικά, 7 στους 10 Ευρωπαίους δήλωσαν ότι είδαν ανθρώπους να καπνίζουν ή να ατμίζουν σε υπαίθριους χώρους φιλοξενίας τους τελευταίους έξι μήνες. Ακόμη πιο ανησυχητικό: σχεδόν οι μισοί είπαν πως αυτό συνέβη σε χώρους όπου παίζουν παιδιά.
Προς ένα μέλλον «καθαρό» από καπνό
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κρύβει την πρόθεσή της να δημιουργήσει μια ήπειρο χωρίς καπνό έως το 2040.
Η επέκταση των χώρων απαγόρευσης θεωρείται καθοριστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς επιχειρεί όχι μόνο να προστατεύσει τους πολίτες από τις βλαβερές συνέπειες του παθητικού καπνίσματος, αλλά και να προλάβει τη δημιουργία νέων καπνιστών.
Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν ποιες χώρες θα υιοθετήσουν τη σύσταση στην πράξη. Κάποιες, όπως η Σουηδία και η Ιρλανδία, έχουν ήδη προχωρήσει σε αυστηρά πλαίσια μηδενικού καπνού. Άλλες, όπως η Ελλάδα, πιθανόν να βρεθούν αντιμέτωπες με πολιτικές αντιστάσεις και κοινωνικές αντιδράσεις.
Το μόνο βέβαιο είναι πως η Ευρώπη στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα: ο καπνός – σε οποιαδήποτε μορφή – δεν έχει θέση ούτε μέσα ούτε έξω.
