Αναστάτωση έχει προκαλέσει στη φορολογική κοινότητα η πρόσφατη εγκύκλιος της ΑΑΔΕ (Ε.2059/7.8.2025), που φέρνει πιο αυστηρό πλαίσιο για τις καθυστερημένες δηλώσεις, ακόμη κι όταν δεν προκύπτει πληρωμή φόρου. Η νέα ερμηνεία των διατάξεων επιτρέπει την επιβολή προστίμων έως και 500 ευρώ, ακόμα και σε μηδενικές ή πιστωτικές δηλώσεις — δηλαδή σε περιπτώσεις όπου ο φορολογούμενος δεν οφείλει τίποτα στο Δημόσιο.
Η αλλαγή αυτή, που στηρίζεται στο άρθρο 53 του νέου Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 5104/2024), έχει προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων από λογιστές, νομικούς και επιχειρηματίες. Μέχρι πρότινος, το πρόστιμο για καθυστερημένες δηλώσεις χωρίς φορολογική υποχρέωση ανερχόταν σε 100 ευρώ. Με τη νέα προσέγγιση, όμως, η φορολογική διοίκηση επιβάλλει πλέον πολλαπλάσια ποσά, 250 ή 500 ευρώ, αναλόγως με το λογιστικό καθεστώς του υπόχρεου.
Αυτό που έχει πυροδοτήσει ιδιαίτερα έντονες αντιδράσεις είναι ότι η εγκύκλιος έχει αναδρομική ισχύ από τις 19 Απριλίου 2024, πράγμα που σημαίνει πως οι νέες κυρώσεις αφορούν και δηλώσεις προηγούμενων χρήσεων — ακόμη και για το 2019, το οποίο οδεύει προς παραγραφή στο τέλος του 2025.
Νομική θύελλα και αμφισβητήσεις
Ειδικοί του φορολογικού δικαίου υποστηρίζουν ότι η συγκεκριμένη ερμηνεία παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές της διοικητικής και φορολογικής νομοθεσίας. Όπως εξηγούν, το άρθρο 53 του ΚΦΔ έχει διατυπωθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες, και η αυστηρότερη ανάγνωσή του από την ΑΑΔΕ «ξεπερνά τα όρια του νόμου».
Νομικοί κάνουν λόγο για υπέρβαση εξουσίας, καθώς το νέο πλαίσιο τιμωρεί φορολογούμενους για παραλείψεις που δεν προκαλούν ζημία στο Δημόσιο. «Δεν μπορεί να επιβάλλεται πρόστιμο 500 ευρώ για μια μηδενική δήλωση που δεν στερεί έσοδα από το κράτος», σημειώνει χαρακτηριστικά γνωστός δικηγόρος ειδικευμένος στο φορολογικό δίκαιο.
Επιπλέον, τίθεται ζήτημα προστατευόμενης εμπιστοσύνης των πολιτών, καθώς μέχρι σήμερα η διοίκηση είχε δημιουργήσει την εύλογη πεποίθηση ότι τέτοιες δηλώσεις αντιμετωπίζονταν ελαφρύτερα. Με τη νέα εγκύκλιο, η ΑΑΔΕ αποστέλλει μαζικά πρόστιμα για παλαιές υποθέσεις, οδηγώντας πολλούς επαγγελματίες και επιχειρήσεις να διαμαρτύρονται ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με «κεραυνούς εν αιθρία».
Πιθανές δικαστικές διαμάχες
Οι νομικοί προειδοποιούν ότι η κατάσταση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μαζικές προσφυγές στα δικαστήρια, με επίκληση της αναλογικότητας των κυρώσεων και της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), η οποία έχει επανειλημμένα τονίσει ότι δεν πρέπει να επιβάλλονται ποινές όταν η διοίκηση έχει συμβάλει στη δημιουργία εύλογης πεποίθησης μη υποχρέωσης.
Ήδη, σύμφωνα με πληροφορίες, λογιστικοί σύλλογοι και νομικοί φορείς προετοιμάζουν συλλογικές ενέργειες με στόχο την αναστολή ή ακόμη και την ακύρωση της εγκυκλίου, υποστηρίζοντας ότι η εφαρμογή της θα προκαλέσει αναιτιολόγητη επιβάρυνση σε χιλιάδες επαγγελματίες χωρίς κανένα ουσιαστικό δημοσιονομικό όφελος.
Η θέση της ΑΑΔΕ
Από πλευράς της, η ΑΑΔΕ επιμένει ότι οι νέες οδηγίες αποσκοπούν στην ενίσχυση της φορολογικής πειθαρχίας και στην εναρμόνιση της διαδικασίας με τις διατάξεις του νέου Κώδικα. Όπως επισημαίνεται, η ομοιόμορφη επιβολή κυρώσεων θεωρείται αναγκαία για να περιοριστούν καθυστερήσεις και παραλείψεις που δυσχεραίνουν τον φορολογικό έλεγχο, ακόμη κι αν πρόκειται για μηδενικά ποσά.
Ωστόσο, πολλοί ειδικοί αντιτείνουν ότι η τυφλή αυστηρότητα μπορεί να αποδειχθεί αντιπαραγωγική, καθώς ενισχύει το αίσθημα ανασφάλειας στους φορολογουμένους και αυξάνει τη γραφειοκρατία χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Σενάρια αλλαγών και διορθώσεων
Ήδη, στο τραπέζι έχουν τεθεί προτάσεις τροποποίησης τόσο του νόμου όσο και της εγκυκλίου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
-
η ρητή εξαίρεση των μηδενικών δηλώσεων από την αυστηρότερη κατηγορία προστίμων,
-
η εφαρμογή ευνοϊκότερων διατάξεων για παλαιότερα έτη,
-
η καθιέρωση ανώτατου ορίου στα συνολικά πρόστιμα ανά χρήση,
-
και η δυνατότητα μείωσης ή ακύρωσης των κυρώσεων όταν δεν υπάρχει πραγματική φορολογική ζημία.
Παράλληλα, εξετάζεται και το ενδεχόμενο να υπάρξει μεταβατική ρύθμιση, ώστε να προστατευθούν οι φορολογούμενοι που υπέβαλαν εκπρόθεσμα δηλώσεις μέσα σε περίοδο αβεβαιότητας, ιδίως εν μέσω αλλαγών στο σύστημα myDATA και στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες.
Το μήνυμα προς τους φορολογουμένους
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους επαγγελματίες να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και να προχωρούν εγκαίρως σε όλες τις δηλώσεις, ακόμη και μηδενικές, προκειμένου να αποφύγουν τις δυσάρεστες εκπλήξεις. Τονίζουν, ωστόσο, ότι η πολιτεία οφείλει να δείξει ρεαλισμό και μέτρο, ιδίως όταν πρόκειται για περιπτώσεις που δεν ζημιώνουν τον κρατικό προϋπολογισμό.
Το ζήτημα έχει ήδη φτάσει σε επίπεδο πολιτικής συζήτησης, με αρκετούς να ζητούν νομοθετική παρέμβαση που θα διορθώσει την ασάφεια του άρθρου 53 και θα αποκαταστήσει την ισορροπία μεταξύ φορολογικής πειθαρχίας και δικαιοσύνης.
Συμπέρασμα:
Η νέα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνέπειας των φορολογουμένων, όμως η αυστηρή και αναδρομική εφαρμογή της κινδυνεύει να τιμωρήσει υπέρμετρα πολίτες και επαγγελματίες για δηλώσεις χωρίς καμία δημοσιονομική συνέπεια. Αν δεν υπάρξουν άμεσες διορθωτικές κινήσεις, το μέτρο μπορεί να εξελιχθεί σε νέο μέτωπο σύγκρουσης μεταξύ πολιτών και φορολογικής διοίκησης.
