Το υπουργείο Εσωτερικών έδωσε στη δημοσιότητα εγκύκλιο για την εφαρμογή του νέου νόμου 5225/2025, με τον οποίο αναμορφώνεται ριζικά το πειθαρχικό δίκαιο των δημοσίων υπαλλήλων. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αλλαγή των τελευταίων ετών στο πλαίσιο λειτουργίας του Δημοσίου, καθώς εισάγει αυστηρότερες ποινές, νέα πειθαρχικά αδικήματα και διαφορετικές διαδικασίες ελέγχου και αξιολόγησης.
Ο νόμος αυτός επηρεάζει άμεσα όλους τους εργαζομένους που υπάγονται τόσο στον Κώδικα Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων Ν.Π.Δ.Δ. (ν. 3528/2007) όσο και στον Κώδικα Κατάστασης Δημοτικών και Κοινοτικών Υπαλλήλων (ν. 3584/2007). Με άλλα λόγια, αφορά τη συντριπτική πλειονότητα όσων εργάζονται σε δημόσιες υπηρεσίες, δήμους, περιφέρειες και νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
Ποινές-σοκ και πρόστιμα που φτάνουν τα 100.000 ευρώ
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές τομές του νέου πλαισίου είναι η κλιμάκωση των ποινών για παραπτώματα. Ο υπάλληλος που παραβιάζει καθήκοντα ή επιδεικνύει αναξιοπρεπή συμπεριφορά, μπορεί πλέον να βρεθεί αντιμέτωπος με οριστική παύση, δηλαδή απόλυση, αλλά και με διοικητικά πρόστιμα τα οποία κυμαίνονται από 10.000 έως 100.000 ευρώ.
Στην πράξη, ο νόμος «σφίγγει τα λουριά» σε περιπτώσεις αμέλειας, παράβασης καθήκοντος ή παραπτωμάτων που μέχρι πρότινος αντιμετωπίζονταν πιο ελαφρά. Στόχος, σύμφωνα με το υπουργείο, είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη δημόσια διοίκηση.
⚙️ Νέα αδικήματα – «ιδιώνυμο» η άρνηση αξιολόγησης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εισαγωγή νέων πειθαρχικών αδικημάτων, τα οποία μέχρι σήμερα δεν προβλέπονταν ρητά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η άρνηση συμμετοχής στη διαδικασία αξιολόγησης. Ο υπάλληλος που δεν δέχεται να αξιολογηθεί, εμποδίζει ή υπονομεύει τη διαδικασία, τιμωρείται αυτόνομα, καθώς η άρνηση χαρακτηρίζεται πλέον ως ιδιώνυμο πειθαρχικό αδίκημα.
Με τον τρόπο αυτό, η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει ένα σαφές μήνυμα για το τέλος της «ανυπακοής» σε ζητήματα αξιολόγησης, τα οποία αποτελούσαν για χρόνια μήλο της έριδος ανάμεσα σε εργαζόμενους και διοίκηση.
Αφαίρεση κλιμακίων και πάγωμα μισθών
Το πειθαρχικό οπλοστάσιο εμπλουτίζεται και με νέες μορφές ποινών. Ενδεικτικά, προβλέπεται αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων και στέρηση μισθολογικής εξέλιξης έως πέντε χρόνια. Επίσης, αυξάνονται τα πρόστιμα αποδοχών που μπορούν να επιβληθούν από πειθαρχικά προϊστάμενους — για παράδειγμα, οι υπουργοί και οι δήμαρχοι θα μπορούν να επιβάλουν πλέον πρόστιμα έως και πέντε μηνών αποδοχών, έναντι τριών που ίσχυαν μέχρι τώρα.
Η αυστηροποίηση αυτή, όπως σημειώνουν νομικοί κύκλοι, στοχεύει στην ενίσχυση της πειθαρχίας, αλλά προκαλεί ανησυχία στις συνδικαλιστικές οργανώσεις, οι οποίες κάνουν λόγο για εργαλεία αυθαίρετης τιμωρίας.
Απόλυση για εργασία χωρίς άδεια – και εκτός υπηρεσίας
Το νέο πλαίσιο προβλέπει επίσης ότι υπάλληλοι που απασχολούνται με αμοιβή εκτός υπηρεσίας χωρίς προηγούμενη άδεια μπορούν να οδηγηθούν σε οριστική παύση, δηλαδή σε απόλυση.
Παράλληλα, διατηρούνται ως λόγοι απόλυσης παραπτώματα όπως η παράβαση υποχρέωσης εχεμύθειας ή η αναξιοπρεπής συμπεριφορά εντός ή εκτός υπηρεσίας.
Η ΑΔΕΔΥ έχει ήδη εκφράσει έντονες αντιδράσεις, τονίζοντας ότι τέτοιες διατάξεις στο παρελθόν χρησιμοποιήθηκαν για να ποινικοποιηθεί η συνδικαλιστική δράση και να φιμωθούν φωνές που διαμαρτύρονταν για τις συνθήκες εργασίας.
⚖️ Αργία χωρίς γνώμη Πειθαρχικού – τέλος στους αιρετούς εκπροσώπους
Μία ακόμη κρίσιμη αλλαγή είναι η διεύρυνση των περιπτώσεων αυτοδίκαιης αργίας. Η Διοίκηση μπορεί πλέον να θέσει σε αργία έναν υπάλληλο χωρίς προηγούμενη γνώμη του Πειθαρχικού Συμβουλίου, σε περιπτώσεις όπως σύλληψη, επιβολή περιοριστικών όρων ή προσωρινή κράτηση.
Επιπλέον, καταργείται η συμμετοχή των αιρετών εκπροσώπων των εργαζομένων στα Πειθαρχικά Συμβούλια, ενώ παύει να υπάρχει και η δυνατότητα ένστασης κατά των αποφάσεων τους. Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς θεωρείται ότι περιορίζει τη διαφάνεια και τον έλεγχο των πειθαρχικών διαδικασιών.
Ένα νέο τοπίο στο Δημόσιο
Με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει μια πιο “αποτελεσματική” και αυστηρή Δημόσια Διοίκηση, με έμφαση στην ευθύνη, τη διαφάνεια και την αξιολόγηση. Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι κάνουν λόγο για πειθαρχικό αυταρχισμό, που ανοίγει τον δρόμο για μαζικές τιμωρίες και σιωπή στο εσωτερικό των υπηρεσιών.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο νόμος 5225/2025 αλλάζει ριζικά τις ισορροπίες στον δημόσιο τομέα. Από εδώ και πέρα, κάθε παράλειψη, καθυστέρηση ή απείθεια απέναντι στη διοίκηση μπορεί να έχει βαρύτατο κόστος, οικονομικό και επαγγελματικό.
Ο δημόσιος υπάλληλος της νέας εποχής καλείται να λειτουργεί μέσα σε ένα πολύ πιο αυστηρό πλαίσιο ευθυνών — με ποινές που θυμίζουν περισσότερο ιδιωτικό παρά δημόσιο τομέα.
