Με τις κινητοποιήσεις να φουντώνουν σε όλη τη χώρα και τα τρακτέρ να έχουν ήδη πάρει θέση στους δρόμους, ο αγροτικός κόσμος εμφανίζεται αποφασισμένος να διεκδικήσει λύσεις για το αυξανόμενο κόστος παραγωγής, τις χαμηλές τιμές διάθεσης και τις καθυστερήσεις στις πληρωμές. Παράλληλα, η συζήτηση για τις μειωμένες προκαταβολές της βασικής ενίσχυσης, μετά το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και την προσαρμογή στα νέα ευρωπαϊκά πρότυπα, έχει φτάσει σε οριακό σημείο. Μέσα σε αυτό το τεταμένο κλίμα, η κυβέρνηση εκπέμπει ένα μήνυμα: οι πραγματικοί παραγωγοί δεν θα αδικηθούν και θα λάβουν τα χρήματα που δικαιούνται.
Παρότι η προκαταβολή που καταβλήθηκε πρόσφατα ήταν αισθητά χαμηλότερη από πέρυσι – 363 εκατ. ευρώ έναντι 476 εκατ. – κυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι συνολικά μέχρι το τέλος του έτους οι αγρότες θα δουν ποσά που φτάνουν τα 3,7 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, πρόκειται για το μεγαλύτερο ύψος πληρωμών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ σε ετήσια βάση.
Το 2025 αναμένεται ακόμη πιο «γεμάτο» από πλευράς ενισχύσεων, αφού μόνο ο ΟΠΕΚΕΠΕ προβλέπεται να διοχετεύσει 3,3 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 600 εκατ. συγκριτικά με το 2024. Τα χρήματα αυτά προέρχονται κυρίως από τον δεύτερο πυλώνα της ΚΑΠ και στοχεύουν στον εκσυγχρονισμό των αγροτικών εκμεταλλεύσεων, δηλαδή στην ανάπτυξη πιο ανταγωνιστικών και βιώσιμων μορφών καλλιέργειας και κτηνοτροφίας.
Ήδη, μέχρι τις 26 Νοεμβρίου, είχαν πληρωθεί 1,9 δισ. ευρώ. Την περασμένη εβδομάδα προστέθηκαν ακόμη 363 εκατ. ευρώ από την προκαταβολή της βασικής ενίσχυσης, 119 εκατ. από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης και περίπου 56 εκατ. για αποζημιώσεις σχετικές με νοσήματα στο ζωικό κεφάλαιο. Μέχρι την εκπνοή του έτους θα ακολουθήσει νέο κύμα πληρωμών ύψους 1,2 δισ. ευρώ, κάτι που – όπως λένε κυβερνητικοί αξιωματούχοι – θα μετατρέψει τον φετινό Δεκέμβριο σε μήνα «ουσιαστικής ενίσχυσης των αγροτών και των κτηνοτρόφων».
Το νέο σύστημα που αλλάζει το τοπίο των επιδοτήσεων
Από το 2025 έρχεται το λεγόμενο υβριδικό – μεταβατικό σύστημα, το οποίο έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για πρώτη φορά ενσωματώνει αναλυτικά, αντικειμενικά στοιχεία για την πραγματική έκταση που καλλιεργείται και τον ακριβή αριθμό των ζώων που εκτρέφει κάθε παραγωγός.
Για τις γεωργικές εκτάσεις γίνεται υποχρεωτική η δήλωση ΑΤΑΚ και, όπου αυτό δεν είναι εφικτό, ο ΚΑΕΚ. Στον κτηνοτροφικό τομέα λαμβάνονται υπόψη τιμολόγια πώλησης γάλακτος και κρέατος αλλά και αγορών ζωοτροφών, στοιχεία που διασταυρώνονται με δεδομένα από ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, myDATA και φορολογικές δηλώσεις.
Ταυτόχρονα, καταργείται ο μηχανισμός που επέτρεπε στους κτηνοτρόφους να ενεργοποιούν δικαιώματα σε απομακρυσμένους βοσκότοπους, δημιουργώντας στρεβλώσεις και «πανωγραψίματα». Πλέον, οι διαθέσιμοι βοσκότοποι πρέπει να βρίσκονται στην ίδια ή σε γειτονική περιφερειακή ενότητα.
Στόχος, σύμφωνα με την κυβέρνηση, είναι τριπλός:
Να δημιουργηθεί ένα απολύτως αξιόπιστο και διαφανές σύστημα διαχείρισης επιδοτήσεων, εναρμονισμένο με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Να κατανέμονται οι ενισχύσεις δίκαια, βάσει των πραγματικών δεδομένων κάθε παραγωγού.
Να αξιοποιηθεί στο έπακρο κάθε διαθέσιμο ευρώ από τα κοινοτικά κονδύλια.
Η αλήθεια πίσω από τη μειωμένη προκαταβολή
Η κυβέρνηση παραδέχεται ότι η προκαταβολή ήταν μειωμένη κατά περίπου 25%. Όπως εξηγεί, αυτό οφείλεται στο ότι για πρώτη φορά οι υπολογισμοί έγιναν με βάση «χειροπιαστά» στοιχεία για το μέγεθος και τη δραστηριότητα κάθε εκμετάλλευσης. Επιπλέον, ένα ποσοστό της μείωσης συνδέεται με ελέγχους που βρίσκονται σε εξέλιξη και αφορούν ασυμφωνίες στις δηλώσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι 44.000 παραγωγοί που δεν πληρώθηκαν προκαταβολή λόγω προβλημάτων στις αιτήσεις τους. Αν τα στοιχεία τους επαληθευτούν, θα πληρωθούν άμεσα. Περίπου 2.000 εξ αυτών, οι οποίοι φέρονται να εμπλέκονται σε υποθέσεις με την Οικονομική Αστυνομία, θα αποκλειστούν οριστικά.
Ανάλογη κατάσταση επικρατεί και με τις χιλιάδες εκτάσεις που «κόπηκαν» λόγω αναντιστοιχιών στις δορυφορικές εικόνες. Σε εποχικές καλλιέργειες, όπως κοφτολίβαδα, ενδέχεται να είχε ολοκληρωθεί η συγκομιδή όταν λήφθηκαν οι εικόνες. Σε τέτοιες περιπτώσεις θα χρησιμοποιηθούν λήψεις από προηγούμενες περιόδους. Οι παραγωγοί θα έχουν κανονικά δικαίωμα ένστασης και, όπου υπάρχουν λάθη, θα γίνουν οι αντίστοιχες διορθώσεις.
Βοσκότοποι και ζώα: το μεγάλο αγκάθι
Ιδιαίτερο πρόβλημα έχει προκύψει σε πέντε νομούς, όπου οι διαθέσιμοι βοσκότοποι δεν επαρκούν για να «καλύψουν» το δηλωμένο ζωικό κεφάλαιο 13.421 κτηνοτρόφων. Παρόλο που αυτοί διαθέτουν όλα τα τιμολόγια που αποδεικνύουν παραγωγική δραστηριότητα, ο μαθηματικός τύπος υπολογισμού οδηγεί σε μικρότερες ενισχύσεις. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει εντολή να προχωρήσει άμεσα σε συμπληρωματικές πληρωμές, ώστε να αποκατασταθεί η αδικία.
Όσοι θεωρούν ότι η βασική τους ενίσχυση έχει υπολογιστεί λάθος θα μπορούν επίσης να υποβάλουν ένσταση. Αντίστοιχα, για όσους αποδειχθεί ότι υπέβαλαν ανακριβείς δηλώσεις θα υπάρξει μείωση, με τα χρήματα να επαναδιανέμονται σε όσους τηρούν ειλικρινώς τους κανόνες.
Η επόμενη μέρα: πληρωμές με AI, ψηφιακούς χάρτες και ηλεκτρονικά ζώα
Το νέο μοντέλο πληρωμών στηρίζεται πλέον σε τεχνολογίες αιχμής. Δημιουργείται ψηφιακός γεωχωρικός χάρτης με δορυφορικά δεδομένα και εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος θα ανανεώνεται διαρκώς. Κάθε αιγοπρόβατο θα φέρει ηλεκτρονική σήμανση, ενώ τα στοιχεία θα συνδέονται απευθείας με τη βάση δεδομένων του ΟΣΔΕ και της ΑΑΔΕ.
Παράλληλα, το νέο μητρώο ιδιοκτησίας ακινήτων (ΜΙΔΑΣ) θα δώσει πλήρη εικόνα για το ιδιοκτησιακό καθεστώς κάθε αγροτεμαχίου, μειώνοντας δραστικά τις καταχρήσεις.
