Η 13η σύνταξη αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο φορτισμένα ζητήματα στον δημόσιο διάλογο, ιδίως για τους εκατομμύρια συνταξιούχους που είδαν τα εισοδήματά τους να συρρικνώνονται την προηγούμενη δεκαετία. Το τελευταίο διάστημα, η συζήτηση επανέρχεται με μεγαλύτερη ένταση, καθώς δηλώσεις κυβερνητικών παραγόντων, αλλά και διαρροές από το οικονομικό επιτελείο, έχουν αναζωπυρώσει τις προσδοκίες για κάποιας μορφής οικονομική ενίσχυση.
Ωστόσο, πίσω από τους τίτλους και τις προσδοκίες, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και λιγότερο αισιόδοξη από ό,τι θα ήθελαν πολλοί.
Πού βρίσκεται σήμερα η 13η σύνταξη
Η παραδοσιακή 13η σύνταξη, όπως καταβαλλόταν μέχρι το 2012 ως επιπλέον μηνιαίο εισόδημα σε όλους τους συνταξιούχους, δεν υφίσταται πλέον. Από το 2019 και μετά, το μέτρο αντικαταστάθηκε από έκτακτες οικονομικές ενισχύσεις, οι οποίες δεν έχουν μόνιμο χαρακτήρα, δεν καταβάλλονται κάθε χρόνο και δεν αφορούν το σύνολο των δικαιούχων.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα βοηθήματα αυτά δόθηκαν σε χαμηλοσυνταξιούχους και σε ευάλωτες ομάδες, με κριτήρια εισοδήματος και περιουσίας, ενώ το ύψος τους διέφερε κάθε φορά. Με απλά λόγια, δεν πρόκειται για σύνταξη, αλλά για προσωρινά επιδόματα που αποφασίζονται ανάλογα με τις δημοσιονομικές αντοχές της εκάστοτε χρονιάς.
Γιατί δεν επιστρέφει η «κανονική» 13η σύνταξη
Το βασικό εμπόδιο για την επαναφορά της πλήρους 13ης σύνταξης είναι το κόστος. Σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομικών αναλυτών, η καθολική εφαρμογή του μέτρου θα απαιτούσε ετήσια δαπάνη που ξεπερνά το 1,2 έως 1,4 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό, ειδικά σε μια περίοδο όπου τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται να τηρούν αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη στήριξη των συνταξιούχων και στη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, χωρίς να ανοίξει τον δρόμο για νέους φόρους ή περικοπές σε άλλους τομείς.
Τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι
Σύμφωνα με πληροφορίες από κύκλους του οικονομικού επιτελείου, εξετάζονται τρεις βασικές επιλογές:
Πρώτον, η μόνιμη επαναφορά της 13ης σύνταξης για όλους. Πρόκειται για το πιο δημοφιλές σενάριο σε κοινωνικό επίπεδο, αλλά και το πιο δύσκολο στην υλοποίηση. Το υψηλό δημοσιονομικό βάρος καθιστά το ενδεχόμενο αυτό εξαιρετικά περιορισμένο.
Δεύτερον, η στοχευμένη ενίσχυση χαμηλοσυνταξιούχων. Αυτό το σενάριο θεωρείται το πιο ρεαλιστικό, καθώς μειώνει το κόστος στα 300–400 εκατ. ευρώ ετησίως. Η ενίσχυση θα αφορά συγκεκριμένα εισοδηματικά κλιμάκια και δεν θα έχει καθολικό χαρακτήρα.
Τρίτον, η καταβολή ενός ετήσιου βοηθήματος τύπου «επιταγής ακρίβειας». Πρόκειται για λύση χαμηλότερου κόστους, που δεν δημιουργεί μόνιμη υποχρέωση για το κράτος, αλλά ταυτόχρονα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως 13η σύνταξη.
Τι επισημαίνουν οι οικονομολόγοι
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια γενικευμένη παροχή θα μπορούσε να επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά, ειδικά σε περιβάλλον αυξημένων επιτοκίων και περιορισμένου δημοσιονομικού χώρου. Παράλληλα, αναγνωρίζουν ότι οι συνταξιούχοι πλήττονται έντονα από την ακρίβεια και τη συνεχιζόμενη άνοδο του κόστους ζωής.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι μια ετήσια, στοχευμένη ενίσχυση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μερική αντιστάθμιση των απωλειών, χωρίς να εκτροχιάσει τον προϋπολογισμό.
Από τι θα εξαρτηθούν οι τελικές αποφάσεις
Οι τελικές εξελίξεις θα καθοριστούν από μια σειρά παραγόντων, όπως:
η πορεία της ελληνικής οικονομίας τα επόμενα έτη,
οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες,
τα έσοδα από ΦΠΑ και κατανάλωση,
και το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων.
Με τα σημερινά δεδομένα, η επιστροφή της 13ης σύνταξης στο πλήρες, παλιό της μοντέλο δεν θεωρείται πιθανή. Αντίθετα, πιο κοντά στην πραγματικότητα βρίσκεται ένα περιορισμένο, ετήσιο βοήθημα για συγκεκριμένες ομάδες συνταξιούχων.
Τι πρέπει να περιμένουν οι συνταξιούχοι
Για περίπου 2,5 εκατομμύρια συνταξιούχους, το μήνυμα είναι σαφές: δεν υπάρχουν ενδείξεις για άμεση και καθολική επαναφορά της 13ης σύνταξης. Πιο πιθανή είναι μια μικρότερη οικονομική ενίσχυση, το ύψος της οποίας θα καθορίζεται κάθε χρόνο με βάση τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.
