Οι κοινοί τραπεζικοί λογαριασμοί θεωρούνται εδώ και χρόνια μια εύκολη λύση για την οργάνωση των οικογενειακών οικονομικών. Σύζυγοι, γονείς με παιδιά ή συγγενείς πρώτου βαθμού τους χρησιμοποιούν για να καλύπτουν καθημερινές ανάγκες, να εξυπηρετούν πληρωμές ή να έχουν άμεση πρόσβαση σε χρήματα σε περιπτώσεις ανάγκης. Αυτό που οι περισσότεροι αγνοούν, όμως, είναι ότι η «άνεση» αυτή μπορεί να μετατραπεί σε σοβαρό φορολογικό πρόβλημα, αν δεν γνωρίζουν πώς ακριβώς αντιμετωπίζει η εφορία τις κινήσεις αυτών των λογαριασμών.
Η βασική παγίδα εμφανίζεται όταν ένας από τους συνδικαιούχους προχωρά σε ανάληψη ή μεταφορά χρημάτων που δεν αντιστοιχούν στη δική του οικονομική συνεισφορά. Με απλά λόγια, αν σε έναν κοινό λογαριασμό καταθέτει χρήματα μόνο ένα πρόσωπο και ένα άλλο κάνει χρήση των ποσών για προσωπικούς λόγους, η φορολογική διοίκηση μπορεί να θεωρήσει ότι πρόκειται για δωρεά ή γονική παροχή. Και αυτό αρκεί για να ενεργοποιηθούν φόροι, δηλώσεις και έλεγχοι.
Οι τράπεζες αποστέλλουν αναλυτικά στοιχεία κινήσεων στην ΑΑΔΕ, γεγονός που επιτρέπει στην εφορία να διαπιστώνει ποιος καταθέτει και ποιος «σηκώνει» χρήματα. Όταν οι αναλήψεις ή οι μεταφορές ξεπερνούν τα ποσά που έχει βάλει ο συγκεκριμένος συνδικαιούχος, τότε μπαίνει στο μικροσκόπιο του ελέγχου. Αν δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι τα χρήματα του ανήκουν ή ότι χρησιμοποιήθηκαν για λογαριασμό του καταθέτη, η πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί φορολογικά επιβαρυντική.
Το πιο συνηθισμένο σενάριο αφορά τους κοινούς λογαριασμούς μεταξύ γονέων και παιδιών. Πολλοί γονείς επιλέγουν να έχουν τα παιδιά τους συνδικαιούχους για λόγους πρακτικούς ή ασφάλειας. Όταν, όμως, ένα ποσό μεταφερθεί από τον κοινό λογαριασμό σε ατομικό λογαριασμό του παιδιού χωρίς να έχει προηγηθεί σχετική δήλωση, η εφορία μπορεί να το θεωρήσει δωρεά. Το ίδιο ισχύει και όταν τα χρήματα καταλήγουν σε άλλον κοινό λογαριασμό, στον οποίο συμμετέχει το παιδί μαζί με τρίτο πρόσωπο, χωρίς σαφή τεκμηρίωση της τελικής χρήσης των χρημάτων.
Η νομοθεσία, βέβαια, προβλέπει σημαντικές απαλλαγές για δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ συγγενών πρώτου βαθμού. Ποσά έως 800.000 ευρώ μεταξύ γονέων, παιδιών, συζύγων, παππούδων, γιαγιάδων και εγγονιών μπορούν να μεταφερθούν χωρίς φόρο, αρκεί να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η μεταφορά πρέπει να γίνεται μέσω τραπεζικού συστήματος και να έχει υποβληθεί εγκαίρως η σχετική δήλωση στην πλατφόρμα myPROPERTY της ΑΑΔΕ. Αν κάποιο από αυτά τα βήματα παραλειφθεί, η απαλλαγή χάνεται αυτομάτως.
Σημαντικό είναι να γίνει σαφές ότι η απλή κατάθεση χρημάτων σε κοινό λογαριασμό δεν θεωρείται από μόνη της δωρεά. Το φορολογικό ζήτημα γεννάται τη στιγμή που ο συνδικαιούχος, ο οποίος δεν έχει καταθέσει τα χρήματα, τα χρησιμοποιεί για δικό του όφελος. Εκεί ακριβώς εστιάζουν οι έλεγχοι, ειδικά όταν πρόκειται για μεγάλα ποσά ή για επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
Υπάρχουν, πάντως, περιπτώσεις που συνήθως δεν προκαλούν προβλήματα. Μικρά ποσά που χρησιμοποιούνται για καθημερινές ανάγκες ή χρήματα που αποστέλλονται για την κάλυψη εξόδων παιδιών που σπουδάζουν στο εξωτερικό, συνήθως δεν μπαίνουν στο στόχαστρο, εφόσον υπάρχει ξεκάθαρη αιτιολόγηση και συνέπεια στις κινήσεις. Ωστόσο, τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο αν δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία.
Αν, κατά τον φορολογικό έλεγχο, δεν μπορέσει να αποδειχθεί η νομιμότητα της συναλλαγής, τότε ο φόρος επιβάλλεται από το πρώτο ευρώ. Οι συντελεστές μπορεί να κυμανθούν από 10% έως και 40%, ανάλογα με τη συγγενική σχέση των εμπλεκομένων. Ακόμη πιο αυστηρή είναι η αντιμετώπιση των παροχών σε μετρητά, οι οποίες φορολογούνται αυτοτελώς με 10%, χωρίς κανένα αφορολόγητο όριο.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στις λεγόμενες διαδοχικές δωρεές. Πρόκειται για περιπτώσεις όπου τα χρήματα μεταφέρονται μέσω ενδιάμεσων προσώπων, με στόχο να φτάσουν τελικά σε κάποιον που δεν ανήκει στην πρώτη κατηγορία συγγένειας. Η εφορία εξετάζει τον χρόνο, τη συχνότητα και τον σκοπό αυτών των κινήσεων. Αν διαπιστωθεί προσπάθεια καταστρατήγησης της νομοθεσίας, μπορεί να επιβληθεί φόρος 20% χωρίς αφορολόγητο, ειδικά όταν οι μεταφορές πραγματοποιούνται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, όπως έξι μήνες.
Συμπερασματικά, ο κοινός τραπεζικός λογαριασμός δεν είναι τόσο «αθώος» όσο φαίνεται. Η σωστή ενημέρωση, η τήρηση των διαδικασιών και η έγκαιρη δήλωση των μεταφορών μπορούν να γλιτώσουν νοικοκυριά από δυσάρεστες εκπλήξεις και βαριά φορολογικά πρόστιμα. Σε διαφορετική περίπτωση, μια απλή οικογενειακή διευκόλυνση μπορεί να εξελιχθεί σε ακριβό λάθος.
