Μια βαθιά τομή στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά ενοικίασης κατοικιών προετοιμάζεται να εφαρμοστεί εντός του 2026. Πρόκειται για το λεγόμενο «πιστοποιητικό φερεγγυότητας», ευρύτερα γνωστό ως «Τειρεσίας των ενοικιαστών», ένα εργαλείο που, αν και παρουσιάζεται ως μηχανισμός εξυγίανσης της αγοράς, ήδη προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις και ανησυχίες.
Η ιδέα δεν είναι νέα. Από το 2024 βρίσκεται στο τραπέζι του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, όμως πλέον φαίνεται πως μπαίνει στην τελική ευθεία υλοποίησης, στο πλαίσιο της ενεργοποίησης του Μητρώου Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους. Στόχος του νέου συστήματος είναι η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού πιστοληπτικής αξιολόγησης φυσικών και νομικών προσώπων, που θα αποτυπώνει τη συνολική εικόνα των οικονομικών τους υποχρεώσεων.
Στην πράξη, το «πιστοποιητικό φερεγγυότητας» θα επιτρέπει στους ιδιοκτήτες ακινήτων να έχουν πρόσβαση στο ιστορικό πληρωμών των υποψήφιων ενοικιαστών τους. Το σύστημα θα συνδέεται με το Μητρώο Ιδιοκτησίας Ακινήτων και θα ενημερώνεται αυτόματα κάθε φορά που δηλώνεται λύση μίσθωσης, καταγράφοντας αν υπήρξαν οφειλές ή καθυστερήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, οι εκμισθωτές θα μπορούν να αξιολογούν εκ των προτέρων τον οικονομικό «κίνδυνο» που ενδέχεται να αναλάβουν.
Το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους θα συγκεντρώνει δεδομένα από τράπεζες, φορολογικές αρχές και ασφαλιστικούς φορείς, με σκοπό τη διαμόρφωση ενός ενιαίου πιστοληπτικού σκορ (credit score). Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, το νέο σύστημα θα λειτουργεί συμπληρωματικά με τον υφιστάμενο «Τειρεσία» και την Ανεξάρτητη Αρχή Πιστοληπτικής Αξιολόγησης, υπό την εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους.
Ωστόσο, σε μια αγορά ενοικίων που ήδη χαρακτηρίζεται από έντονη πίεση, ελλιπή προσφορά και συνεχείς αυξήσεις τιμών, η εισαγωγή ενός τέτοιου εργαλείου γεννά σοβαρά ερωτήματα. Ενοικιαστές και κοινωνικοί φορείς υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα ενδέχεται να λειτουργήσει ως φίλτρο αποκλεισμού, περιορίζοντας δραστικά την πρόσβαση στη στέγη για χιλιάδες νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, χωρίς απαραίτητα να είναι κακοπληρωτές.
Το βασικό επιχείρημα των επικριτών είναι ότι το κράτος ενισχύει μονομερώς τη θέση των ιδιοκτητών, χωρίς να λαμβάνει παράλληλα μέτρα για την προστασία των ενοικιαστών από τις ανεξέλεγκτες αυξήσεις των μισθωμάτων. Σε ένα περιβάλλον όπου τα ενοίκια απορροφούν ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος, η ύπαρξη ενός «φακέλου φερεγγυότητας» μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο πίεσης ή ακόμη και εκβιασμού.
Από την άλλη πλευρά, οι ιδιοκτήτες ακινήτων και οι οργανώσεις τους βλέπουν το μέτρο ως αναγκαίο. Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων έχει επανειλημμένα τονίσει ότι το «πιστοποιητικό φερεγγυότητας» αποτελεί στοιχειώδη δικλείδα ασφαλείας. Υποστηρίζουν ότι, όπως ακριβώς οι τράπεζες έχουν πλήρη εικόνα του οικονομικού προφίλ ενός πολίτη πριν εγκρίνουν ακόμη και ένα μικρό δάνειο, έτσι και οι εκμισθωτές θα πρέπει να έχουν βασική πληροφόρηση πριν παραχωρήσουν περιουσία μεγάλης αξίας.
Σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ, το μέτρο θα μπορούσε να λειτουργήσει και ως κίνητρο για να επιστρέψουν περισσότερα ακίνητα στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης, περιορίζοντας το φαινόμενο της αποχής ιδιοκτητών που φοβούνται την αφερεγγυότητα των ενοικιαστών. Η άποψη αυτή, ωστόσο, δεν πείθει τους συλλόγους ενοικιαστών, οι οποίοι κάνουν λόγο για «λίστα προγραφών» που θα στιγματίζει κοινωνικά και οικονομικά τους πιο ευάλωτους.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, σύμφωνα με τα οποία τα ανείσπρακτα ενοίκια αντιστοιχούν μόλις στο 0,18% του συνόλου. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ενοικιαστών παραμένει συνεπής στις υποχρεώσεις της, ακόμη και σε συνθήκες αυξημένου κόστους ζωής. Οι ιδιοκτήτες, πάντως, αμφισβητούν αυτά τα δεδομένα, υποστηρίζοντας ότι μεγάλο μέρος των οφειλών δεν δηλώνεται επίσημα, ώστε να αποφευχθεί η φορολόγηση για εισοδήματα που δεν εισπράχθηκαν.
Καθώς το 2026 πλησιάζει, το βέβαιο είναι ότι ο «Τειρεσίας των ενοικιαστών» θα αποτελέσει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα μέτρα στον χώρο της στέγασης. Το αν θα συμβάλει πράγματι στη σταθεροποίηση της αγοράς ή αν θα οξύνει περαιτέρω το στεγαστικό πρόβλημα, θα εξαρτηθεί από τις δικλίδες προστασίας που –ή δεν– θα συνοδεύσουν την εφαρμογή του.
