Για χιλιάδες νέους συνταξιούχους, η στιγμή της πρώτης πληρωμής δεν συνοδεύεται από ανακούφιση, αλλά από απογοήτευση. Το ποσό που πιστώνεται στον λογαριασμό είναι αισθητά χαμηλότερο από αυτό που υπολόγιζαν, χωρίς να υπάρχει πάντα ξεκάθαρη εξήγηση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απάντηση βρίσκεται σε παλιές οφειλές προς τον ΕΦΚΑ ή την Εφορία, οι οποίες ενεργοποιούν μηχανισμούς παρακράτησης. Όμως δεν αφαιρούνται όλα τα χρέη, ούτε με τον ίδιο τρόπο.
Πότε ο ΕΦΚΑ «κρατάει» μέρος της σύνταξης
Οι ασφαλιστικές οφειλές που έχουν συσσωρευτεί πριν από τη συνταξιοδότηση δεν σημαίνουν αυτόματα μπλοκάρισμα της σύνταξης. Η νομοθεσία προβλέπει ανώτατα επιτρεπτά όρια χρεών, εντός των οποίων η σύνταξη απονέμεται κανονικά, με ταυτόχρονη αποπληρωμή του χρέους μέσω μηνιαίων κρατήσεων.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους αυτοαπασχολούμενους, το ανώτατο όριο οφειλών που επιτρέπει την έκδοση σύνταξης φτάνει τις 20.000 ευρώ. Αντίστοιχα, για τους αγρότες –ιδίως όσους προέρχονται από τον πρώην ΟΓΑ– το όριο είναι σημαντικά χαμηλότερο και διαμορφώνεται στις 6.000 ευρώ.
Εφόσον το συνολικό χρέος δεν υπερβαίνει αυτά τα ποσά, ο ΕΦΚΑ προχωρά στην απονομή της σύνταξης και ξεκινά αυτόματα η αποπληρωμή του χρέους σε μηνιαίες δόσεις, οι οποίες αφαιρούνται απευθείας από το καταβαλλόμενο ποσό. Αντίθετα, όταν οι οφειλές ξεπερνούν τα προβλεπόμενα όρια, η σύνταξη «παγώνει» μέχρι ο ασφαλισμένος να μειώσει το χρέος του, είτε με εφάπαξ καταβολή είτε μέσω ρύθμισης.
Ποια χρέη δεν μπορούν να παρακρατηθούν αυτόματα
Δεν είναι όλες οι οφειλές ίδιες στα μάτια του ΕΦΚΑ. Υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου η αυτόματη παρακράτηση δεν επιτρέπεται:
-
Χρέη που δεν έχουν ακόμη βεβαιωθεί διοικητικά
-
Οφειλές που έχουν παραγραφεί βάσει νόμου
-
Ποσά για τα οποία έχει δοθεί αναστολή είσπραξης με δικαστική απόφαση
Σε αυτές τις περιπτώσεις, καμία κράτηση δεν μπορεί να γίνει χωρίς προηγούμενη διοικητική ή δικαστική ενέργεια. Αυτό σημαίνει ότι ο συνταξιούχος έχει δικαίωμα να αμφισβητήσει την παρακράτηση, εφόσον αυτή επιβληθεί χωρίς νόμιμη βάση.
Τι ισχύει για τα χρέη προς την Εφορία
Σε αντίθεση με τον ΕΦΚΑ, η Εφορία δεν παρακρατεί αυτόματα οφειλές με την έναρξη καταβολής της σύνταξης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα χρέη «ξεχνιούνται». Η φορολογική διοίκηση έχει στη διάθεσή της άλλα εργαλεία.
Το βασικότερο είναι η κατάσχεση μέρους της σύνταξης, εφόσον αυτή υπερβαίνει το ακατάσχετο όριο. Σήμερα, το όριο προστασίας για μισθούς και συντάξεις ανέρχεται στα 1.000 ευρώ τον μήνα. Οτιδήποτε ξεπερνά αυτό το ποσό μπορεί να κατασχεθεί, με κλιμακωτό τρόπο και συγκεκριμένους περιορισμούς.
Παράλληλα, η Εφορία μπορεί να προχωρήσει σε συμψηφισμό επιστροφών φόρου με υφιστάμενες οφειλές, μειώνοντας ή μηδενίζοντας τα ποσά που θα έπρεπε να επιστραφούν στον φορολογούμενο.
Επικουρικές συντάξεις και επιδόματα: Υπάρχει προστασία;
Πολλοί συνταξιούχοι θεωρούν –λανθασμένα– ότι η επικουρική σύνταξη είναι απρόσβλητη. Στην πράξη, η επικουρική δεν εξαιρείται από παρακρατήσεις για οφειλές προς τον ΕΦΚΑ και μπορεί να μειωθεί κανονικά.
Όσον αφορά τα κοινωνικά και προνοιακά επιδόματα, ισχύει αυξημένη προστασία, αλλά όχι απόλυτη. Ανάλογα με το είδος της παροχής και τη νομική της φύση, ενδέχεται να επιτρέπονται περιορισμένες παρεμβάσεις, ιδίως σε περιπτώσεις σοβαρών ληξιπρόθεσμων χρεών.
Τι πρέπει να κάνουν οι συνταξιούχοι για να μη βρεθούν προ εκπλήξεως
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ενημέρωση είναι το ισχυρότερο «όπλο» του συνταξιούχου. Όποιος διαπιστώσει αιφνιδιαστική μείωση στη σύνταξή του, θα πρέπει άμεσα:
-
Να ελέγξει αν τα χρέη για τα οποία γίνεται παρακράτηση είναι νόμιμα βεβαιωμένα
-
Να διαπιστώσει αν έχουν παραγραφεί ή αν υπάρχει δικαστική εκκρεμότητα
-
Να ζητήσει αναλυτική ενημέρωση από τον ΕΦΚΑ ή την ΑΑΔΕ για τον τρόπο υπολογισμού της κράτησης
Σε πολλές περιπτώσεις έχουν εντοπιστεί λανθασμένες ή υπερβολικές παρακρατήσεις, οι οποίες μπορούν να διορθωθούν, αρκεί να εντοπιστούν έγκαιρα και να ακολουθηθεί η σωστή διαδικασία.
