Ένα θέμα που απασχολεί εδώ και χρόνια χιλιάδες συνταξιούχους του Δημοσίου επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς δρομολογούνται πληρωμές αναδρομικών από τις παράνομες κρατήσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ). Τα ποσά που αναμένεται να επιστραφούν δεν είναι αμελητέα: σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν ή και ξεπερνούν τις 8.500 ευρώ, δημιουργώντας εύλογες προσδοκίες αλλά και νέα ερωτήματα για το ποιοι τελικά δικαιούνται χρήματα και με ποιες προϋποθέσεις.
Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, οι επιστροφές αφορούν συνταξιούχους του Δημοσίου που έχουν κινηθεί δικαστικά και έχουν δικαιωθεί για τις περικοπές που υπέστησαν στις συντάξεις τους κατά το διάστημα 2017–2018. Πρόκειται για περίοδο κατά την οποία η ΕΑΣ κρίθηκε αντισυνταγματική, ανοίγοντας τον δρόμο για μαζικές προσφυγές και απαιτήσεις αναδρομικών.
Πόσα χρήματα επιστρέφονται και σε ποιους
Τα αναδρομικά που εξετάζονται αυτή τη στιγμή αφορούν κρατήσεις έως και 23 μηνών. Το τελικό ποσό που μπορεί να λάβει ένας συνταξιούχος εξαρτάται από το ύψος της σύνταξής του και το ποσοστό της εισφοράς που του παρακρατούνταν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το συνολικό ποσό αγγίζει τα 8.556 ευρώ μικτά, γεγονός που καθιστά τις επιστροφές ιδιαίτερα σημαντικές.
Ωστόσο, δεν πρόκειται για οριζόντιες πληρωμές. Οι επιστροφές δρομολογούνται μόνο για όσους έχουν καταθέσει αγωγές και έχουν δικαιωθεί από τα αρμόδια δικαστήρια. Υπολογίζεται ότι βρίσκονται σε εκκρεμότητα περίπου 8.000 αγωγές συνταξιούχων του Δημοσίου, πολλές από τις οποίες προχωρούν με προτεραιότητα, ιδίως όταν αφορούν ειδικά μισθολόγια.
Ο ρόλος των δικαστικών αποφάσεων
Καθοριστικό σημείο στην υπόθεση αποτέλεσε η απόφαση 244/2017 της Ολομέλειας του Ελεγκτικό Συνέδριο. Με τη συγκεκριμένη απόφαση κρίθηκε ότι η επιβολή της ΕΑΣ στις συντάξεις του Δημοσίου παραβίαζε το Σύνταγμα, αλλά μόνο για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα: από τον Φεβρουάριο του 2017 έως και τον Δεκέμβριο του 2018.
Αυτό σημαίνει ότι διεκδικήσεις για προγενέστερα ή μεταγενέστερα διαστήματα δεν γίνονται δεκτές από τα δικαστήρια, περιορίζοντας έτσι το εύρος των αναδρομικών. Παρ’ όλα αυτά, η απόφαση αυτή αφορά έναν πολύ μεγάλο αριθμό συνταξιούχων, που εκτιμάται ότι φτάνει τις 350.000.
Γιατί δεν εξετάζονται όλες οι υποθέσεις
Ένα στοιχείο που προκαλεί συχνά σύγχυση είναι το γεγονός ότι πολλές υποθέσεις δεν εξετάζονται πλέον από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Ο λόγος είναι ότι το ανώτατο δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί επί της ουσίας της ΕΑΣ για το συγκεκριμένο διάστημα, με αποτέλεσμα οι νέες αγωγές να κινούνται πλέον στο πλαίσιο της συμμόρφωσης της διοίκησης στις τελεσίδικες αποφάσεις.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι όσοι έχουν προσφύγει και έχουν δικαιωθεί, βρίσκονται πιο κοντά στην καταβολή των ποσών, ενώ όσοι δεν έχουν κινηθεί δικαστικά παραμένουν εκτός πληρωμών, τουλάχιστον προς το παρόν.
Τι ισχύει για όσους δεν έχουν κάνει αγωγή
Εδώ εντοπίζεται και το μεγάλο ερώτημα που απασχολεί χιλιάδες συνταξιούχους: αν οι αποφάσεις των ανώτατων δικαστηρίων είναι δεσμευτικές για τη διοίκηση, γιατί δεν επιστρέφονται τα ποσά σε όλους;
Η απάντηση βρίσκεται στην πρακτική εφαρμογή της αρχής της ισότητας. Τυπικά, οι αποφάσεις τόσο του Ελεγκτικού Συνεδρίου όσο και του Συμβουλίου της Επικρατείας δεσμεύουν το κράτος και τα όργανά του. Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση, τα αρμόδια υπουργεία και ο ΕΦΚΑ οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τη νομολογία και να αποφεύγουν την άνιση μεταχείριση των πολιτών.
Στην πράξη όμως, η διοίκηση συχνά περιορίζει τις επιστροφές μόνο σε όσους έχουν ασκήσει ένδικα μέσα, επικαλούμενη δημοσιονομικούς λόγους. Έτσι δημιουργείται ένα καθεστώς «δύο ταχυτήτων» μεταξύ συνταξιούχων, το οποίο συνεχίζει να προκαλεί αντιδράσεις.
Τι να περιμένουν οι συνταξιούχοι το επόμενο διάστημα
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι κρίσιμο, καθώς προχωρά η εκκαθάριση των εκκρεμών αγωγών και η εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων. Όσοι έχουν ήδη δικαιωθεί θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και τις ανακοινώσεις του ΕΦΚΑ για το χρονοδιάγραμμα πληρωμών.
Παράλληλα, το θέμα της ΕΑΣ παραμένει ανοιχτό πολιτικά, καθώς επανέρχεται διαρκώς το αίτημα για καθολική επιστροφή των αναδρομικών, χωρίς την ανάγκη δικαστικών προσφυγών. Το αν και πότε θα υπάρξει τέτοια απόφαση, μένει να φανεί.
Ένα είναι βέβαιο: τα αναδρομικά της ΕΑΣ δεν είναι απλώς ένα λογιστικό ζήτημα, αλλά μια υπόθεση που αγγίζει την αξιοπιστία του κράτους και την ισότιμη μεταχείριση των συνταξιούχων. Και γι’ αυτό, δύσκολα θα φύγει σύντομα από την επικαιρότητα.
