Η απόκτηση ενός ακινήτου μέσω κληρονομιάς δεν συνεπάγεται μόνο συναισθηματική φόρτιση ή γραφειοκρατία με συμβολαιογράφους. Φέρνει μαζί της και μια σειρά από φορολογικές υποχρεώσεις, τις οποίες οι κληρονόμοι οφείλουν να εκπληρώσουν χωρίς καθυστερήσεις, αν δεν θέλουν να βρεθούν αντιμέτωποι με πρόστιμα ή λανθασμένες χρεώσεις στον ΕΝΦΙΑ.
Πολλοί φορολογούμενοι θεωρούν ότι η διαδικασία ολοκληρώνεται με τη δήλωση φόρου κληρονομιάς. Ωστόσο, αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα. Το κρίσιμο επόμενο στάδιο είναι η σωστή και έγκαιρη ενημέρωση του Ε9, καθώς από τα στοιχεία που θα δηλωθούν εκεί εξαρτάται άμεσα ο υπολογισμός του ετήσιου φόρου ακινήτων.
Το «παράθυρο» των 72 ωρών που δεν πρέπει να αγνοήσεις
Όσοι κληρονόμησαν ακίνητα μέσα στο 2025 καλούνται να επισκεφθούν άμεσα την ηλεκτρονική πλατφόρμα του Ε9 μέσω της ΑΑΔΕ. Ο χρόνος πιέζει, καθώς οι μεταβολές στην περιουσιακή κατάσταση πρέπει να δηλωθούν άμεσα μετά την ολοκλήρωση της αποδοχής κληρονομιάς.
Η καθυστέρηση ή η παράλειψη ενημέρωσης του Ε9 μπορεί να οδηγήσει σε λάθος εκκαθάριση του ΕΝΦΙΑ, με ποσά αυξημένα ή μειωμένα, τα οποία στη συνέχεια απαιτούν διορθώσεις, ενστάσεις και επιπλέον ταλαιπωρία για τον φορολογούμενο.
Νέο μοντέλο: Οι συμβολαιογράφοι μπαίνουν πιο ενεργά στο παιχνίδι
Σε μια προσπάθεια να μειωθούν τα λάθη και να απλοποιηθεί η διαδικασία, η φορολογική διοίκηση σχεδιάζει μια σημαντική αλλαγή. Στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού βρίσκεται η ενεργότερη συμμετοχή των συμβολαιογράφων στη δήλωση των ακινήτων που μεταβιβάζονται λόγω κληρονομιάς.
Στόχος είναι, μετά την ολοκλήρωση της αποδοχής, οι συμβολαιογράφοι να έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνουν απευθείας το Ε9 για λογαριασμό των κληρονόμων. Πρόκειται για ένα μοντέλο που ήδη εφαρμόζεται επιτυχώς σε αγοραπωλησίες, γονικές παροχές και δωρεές, όπου η δήλωση γίνεται αυτόματα και ψηφιακά, χωρίς να απαιτείται επιπλέον ενέργεια από τον πολίτη.
Οι προθεσμίες που καθορίζουν τα πάντα
Η τήρηση των χρονικών ορίων είναι καθοριστική. Για τις περιπτώσεις εξ αδιαθέτου κληρονομιάς, η προθεσμία υποβολής της δήλωσης στοιχείων ακινήτων λήγει στις 31 Ιανουαρίου του έτους που ακολουθεί τον θάνατο του κληρονομούμενου.
Για τους εκ διαθήκης κληρονόμους, το χρονικό ορόσημο παραμένει το ίδιο, με αφετηρία όμως τη δημοσίευση της διαθήκης. Αν η πράξη αποδοχής κληρονομιάς συνταχθεί πριν λήξει η προθεσμία αποποίησης, ισχύει και πάλι η 31η Ιανουαρίου του επόμενου έτους, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή δεν έχει ήδη παρέλθει.
Τι ισχύει αν χαθεί η βασική προθεσμία
Σε περιπτώσεις όπου δεν τηρηθεί το αρχικό χρονοδιάγραμμα, υπάρχει εναλλακτική δυνατότητα. Η δήλωση Ε9 μπορεί να υποβληθεί έως την τελευταία εργάσιμη ημέρα του μήνα που ακολουθεί τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης της κληρονομιάς.
Η προθεσμία αποποίησης, σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, είναι τέσσερις μήνες από τη στιγμή που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής. Το χρονικό αυτό όριο επεκτείνεται στο ένα έτος όταν ο θάνατος έχει συμβεί στο εξωτερικό ή όταν ο κληρονόμος διέμενε εκτός Ελλάδας και ενημερώθηκε καθυστερημένα.
Ποσοστά, αποποιήσεις και «τελικοί» κληρονόμοι
Η δήλωση στο Ε9 γίνεται με βάση το ποσοστό ιδιοκτησίας που αναλογεί στον κάθε κληρονόμο. Οι εκ διαθήκης κληρονόμοι δηλώνουν το ακίνητο εφόσον η διαθήκη έχει δημοσιευθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου του προηγούμενου έτους, ενώ οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι προχωρούν στη δήλωση όταν δεν υπάρχει δημοσιευμένη διαθήκη έως την ίδια ημερομηνία.
Σε περιπτώσεις όπου έχουν προηγηθεί αποποιήσεις, την υποχρέωση δήλωσης αναλαμβάνουν οι τελικοί κληρονόμοι. Η υποβολή γίνεται από το επόμενο έτος του θανάτου ή, αν υπάρχει διαθήκη, από το επόμενο έτος της δημοσίευσής της, χωρίς την επιβολή προστίμου, εφόσον τηρηθεί το περιθώριο του επόμενου μήνα μετά τη λήξη της προθεσμίας αποποίησης.
Πού και πώς υποβάλλεται η δήλωση
Η δήλωση στοιχείων ακινήτων του αποβιώσαντος πραγματοποιείται ψηφιακά μέσω της πλατφόρμας myAADE. Η διαδικασία γίνεται από την ενότητα «Τα Αιτήματά μου», επιλέγοντας τη θεματική ομάδα «Κεφάλαιο» και τη διαδικασία που αφορά ειδικές περιπτώσεις μη ψηφιακής υποβολής του Ε9.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η κληρονομιά ακινήτου δεν συγχωρεί αμέλεια. Η σωστή ενημέρωση του Ε9 στον σωστό χρόνο μπορεί να γλιτώσει τους κληρονόμους από περιττά έξοδα, άγχος και φορολογικές παγίδες που εμφανίζονται εκ των υστέρων.
