Ένα νέο τραπεζικό μοντέλο εξαπλώνεται με ταχύτητα στο ελληνικό σύστημα και έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει τη σχέση καταθετών και τραπεζών. Οι απλοί, δωρεάν καταθετικοί λογαριασμοί μετατρέπονται σταδιακά σε «λογαριασμούς προνομίων» με μηνιαία συνδρομή λίγων λεπτών. Μπορεί το ποσό να μοιάζει αμελητέο, όμως η πρακτική έχει πυροδοτήσει σοβαρές αντιδράσεις, νομικές ενστάσεις και έντονη ανησυχία, ιδίως για τους πιο ευάλωτους καταναλωτές.
Μετά την εφαρμογή αντίστοιχων πακέτων από τη Eurobank και την Εθνική Τράπεζα, όλα δείχνουν πως και η Alpha Bank ετοιμάζεται να προχωρήσει σε μαζική ένταξη των πελατών της σε βασικό συνδρομητικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, το σχέδιο προβλέπει ότι οι περισσότεροι καταθετικοί λογαριασμοί θα ενταχθούν αυτόματα στο πακέτο MyAlpha Benefit Base, με μηνιαίο κόστος 0,80 ευρώ, προσφέροντας βασικές συναλλαγές χωρίς επιμέρους χρεώσεις.
Η φιλοσοφία των τραπεζών είναι σαφής: αντί για αποσπασματικές προμήθειες σε κάθε έμβασμα, πληρωμή ή έκδοση κάρτας, ένας σταθερός «μικρός» λογαριασμός κάθε μήνα. Οι πελάτες, τουλάχιστον θεωρητικά, μπορούν να εξαιρεθούν μέσω e-banking, επιλέγοντας το λεγόμενο opt-out. Στην πράξη όμως, πολλοί καταναλωτές δηλώνουν ότι είτε δεν ενημερώθηκαν επαρκώς είτε δυσκολεύονται να διαχειριστούν ψηφιακά τις αλλαγές.
Το μοντέλο δεν είναι καινούργιο. Η Eurobank άνοιξε τον δρόμο το καλοκαίρι του 2024, μετατρέποντας τους απλούς λογαριασμούς σε My Blue Advantage με μηνιαία συνδρομή 0,60 ευρώ, η οποία μηδενίζεται εφόσον ο πελάτης χρησιμοποιεί την τράπεζα ως βασική. Λίγους μήνες αργότερα, η Εθνική Τράπεζα εφάρμοσε καθολική αναβάθμιση των λογαριασμών ταμιευτηρίου σε Λογαριασμούς Προνομίων, με χρέωση 0,80 ευρώ, χωρίς δυνατότητα εξαίρεσης.
Εκεί όμως ξεκίνησε και η έντονη κοινωνική αντίδραση. Καταναλωτές και ενώσεις μιλούν για «σιωπηρή επιβολή χρέωσης», επισημαίνοντας ότι η αλλαγή όρων γίνεται χωρίς ρητή συγκατάθεση. Στο επίκεντρο των καταγγελιών βρίσκεται η ΕΚΠΟΙΖΩ, η οποία κάνει λόγο για αδιαφανείς και παραπλανητικές πρακτικές. Σύμφωνα με την ένωση, η αυτόματη μετατροπή δωρεάν λογαριασμών σε συνδρομητικούς συνιστά καταχρηστικό όρο, ιδίως όταν η αδράνεια του πελάτη εκλαμβάνεται ως αποδοχή.
Η ΕΚΠΟΙΖΩ επικαλείται αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τις οποίες η μονομερής τροποποίηση συμβάσεων χωρίς σαφή συναίνεση μπορεί να κριθεί παράνομη. Ήδη έχει κινηθεί νομικά κατά της Εθνικής Τράπεζας, ενώ έχει αποστείλει και εξώδικη πρόσκληση προς την Alpha Bank, ζητώντας να σταματήσει τη χρέωση εφόσον δεν υπάρχει ρητή συγκατάθεση των καταθετών.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η πλειονότητα των λογαριασμών στην Ελλάδα αφορά μικρά ποσά. Σύμφωνα με στοιχεία του ΤΕΚΕ, πάνω από το 70% των καταθετών διατηρεί υπόλοιπα κάτω των 1.000 ευρώ, ενώ πολλοί λογαριασμοί είναι πρακτικά ανενεργοί. Για αυτούς τους καταναλωτές, ακόμη και μια μικρή μηνιαία επιβάρυνση μπορεί να οδηγήσει είτε σε «ροκάνισμα» του υπολοίπου είτε στο κλείσιμο του λογαριασμού.
Οι τράπεζες, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα είναι πιο δίκαιο και διαφανές, ειδικά μετά τις κυβερνητικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών που περιόρισαν δραστικά τις λεγόμενες «λαϊκές» προμήθειες. Στελέχη του κλάδου σημειώνουν ότι η διατήρηση ανενεργών λογαριασμών έχει κόστος και ότι τα συνδρομητικά πακέτα απλοποιούν τη σχέση τράπεζας–πελάτη.
Η σύγκρουση, ωστόσο, φαίνεται πως μόλις ξεκίνησε. Η ΕΚΠΟΙΖΩ έχει προειδοποιήσει ότι θα επεκτείνει τις δικαστικές της ενέργειες σε κάθε τράπεζα που εφαρμόζει αντίστοιχες πρακτικές, ενώ καλεί το Υπουργείο Ανάπτυξης να αναλάβει ενεργό ρόλο στην εποπτεία της αγοράς και στην επιβολή κυρώσεων για καταχρηστικούς όρους.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι απλό αλλά κρίσιμο: πρόκειται για έναν σύγχρονο, πιο «καθαρό» τρόπο τιμολόγησης των τραπεζικών υπηρεσιών ή για μια σιωπηλή χρέωση που περνά κάτω από το ραντάρ των καταναλωτών; Σε κάθε περίπτωση, οι επόμενοι μήνες αναμένονται καθοριστικοί, καθώς οι νομικές εξελίξεις και οι αντιδράσεις της κοινωνίας θα δείξουν αν το νέο τραπεζικό τοπίο ήρθε για να μείνει — ή για να ανατραπεί.
