Μπορεί τρόφιμα και ποτά που θεωρούμε «αθώα» – όπως ένα ποτήρι κρασί, μια μπύρα ή λίγη κέτσαπ στο μπέργκερ – να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου; Σύμφωνα με νέα μεγάλης κλίμακας επιστημονική μελέτη, η απάντηση δεν είναι τόσο απλή, αλλά σίγουρα αξίζει προσοχή.
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα εξετάζει όλο και πιο προσεκτικά τον ρόλο των συντηρητικών και των τεχνητών προσθέτων στα τρόφιμα. Στόχος τους είναι να παρατείνουν τη διάρκεια ζωής των προϊόντων και να βελτιώνουν την εμφάνιση ή τη γεύση. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι η συστηματική κατανάλωσή τους – ειδικά μέσω υπερεπεξεργασμένων τροφίμων – ίσως έχει επιπτώσεις στην υγεία.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό The BMJ, βασίστηκε σε διατροφικά και ιατρικά δεδομένα περισσότερων από 105.000 ατόμων, τα οποία συλλέχθηκαν σε βάθος 14 ετών. Οι ερευνητές δεν εξέτασαν απλώς τα τρόφιμα συνολικά, αλλά εστίασαν συγκεκριμένα σε 17 διαφορετικά συντηρητικά και στη σχέση τους με διάφορες μορφές καρκίνου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δεν είναι όλα τα συντηρητικά εξίσου προβληματικά. Η πλειονότητά τους δεν παρουσίασε καμία στατιστικά σημαντική συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Ωστόσο, ορισμένες ουσίες ξεχώρισαν.
Μεταξύ αυτών:
-
Σορβικό κάλιο και μεταδιθειώδες κάλιο, που συνδέθηκαν με αυξημένο συνολικό κίνδυνο καρκίνου και καρκίνο του μαστού.
-
Νιτρώδες νάτριο, που εμφάνισε συσχέτιση με καρκίνο του προστάτη.
-
Νιτρικό κάλιο, οξικό οξύ και ερυθορβικό νάτριο, τα οποία σχετίστηκαν με αυξημένο συνολικό κίνδυνο καρκίνου.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι πρόκειται για συσχετίσεις και όχι για απόδειξη ότι οι ουσίες αυτές προκαλούν καρκίνο. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα εγείρουν σημαντικά ερωτήματα.
Πού «κρύβονται» αυτά τα συντηρητικά
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο ποια συντηρητικά σχετίζονται με τον καρκίνο, αλλά σε πόσα καθημερινά τρόφιμα εντοπίζονται. Δεν πρόκειται αποκλειστικά για αλλαντικά ή επεξεργασμένα κρέατα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα συγκεκριμένα πρόσθετα βρίσκονται συχνά σε:
-
κρασί και μπύρα
-
αποξηραμένα φρούτα
-
επεξεργασμένα δημητριακά και σιτηρά
-
τυριά
-
σάλτσες και καρυκεύματα, όπως η κέτσαπ και οι σάλτσες σαλάτας
Έτσι, ακόμη και άτομα που θεωρούν ότι ακολουθούν σχετικά ισορροπημένη διατροφή μπορεί να εκτίθενται σε αυτά χωρίς να το γνωρίζουν.
Πώς μπορεί να επηρεάζουν τον οργανισμό
Οι ερευνητές δεν κατέληξαν σε έναν συγκεκριμένο μηχανισμό μέσω του οποίου τα συντηρητικά συνδέονται με τον καρκίνο. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι πιθανόν εμπλέκονται πολλοί παράγοντες ταυτόχρονα.
Ορισμένα συντηρητικά φαίνεται να επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου, μεταβάλλοντας την ισορροπία των «καλών» και «κακών» βακτηρίων. Άλλα ενδέχεται να ενισχύουν τη χρόνια φλεγμονή, η οποία αποτελεί γνωστό παράγοντα κινδύνου για πολλές σοβαρές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου.
Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο το σώμα μεταβολίζει κάθε χημική ουσία παίζει καθοριστικό ρόλο. Κάποια πρόσθετα αποδομούνται εύκολα και αποβάλλονται, ενώ άλλα μπορεί να μετατρέπονται σε πιο επιβλαβείς ενώσεις.
Γιατί δεν χρειάζεται πανικός
Οι ειδικοί είναι ξεκάθαροι: κανείς δεν ισχυρίζεται ότι ένα ποτήρι κρασί ή λίγη κέτσαπ προκαλούν καρκίνο. Η μελέτη δεν αποδεικνύει αιτιότητα και δεν λαμβάνει υπόψη όλους τους πιθανούς παράγοντες, όπως το γενετικό υπόβαθρο, το κάπνισμα, η άσκηση ή το συνολικό διατροφικό μοτίβο.
Επιπλέον, τα συντηρητικά συνήθως βρίσκονται σε τρόφιμα που περιέχουν επίσης πολλή ζάχαρη, κορεσμένα λιπαρά και αλάτι – στοιχεία που από μόνα τους σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο ασθενειών. Άρα, δεν είναι πάντα εύκολο να απομονωθεί ο ρόλος μιας μόνο ουσίας.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην πράξη
Το βασικό μήνυμα των ειδικών δεν είναι η πλήρης αποφυγή, αλλά η συνειδητή επιλογή. Η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων και η στροφή προς φρέσκα, ελάχιστα επεξεργασμένα προϊόντα φαίνεται να είναι η πιο ασφαλής στρατηγική.
Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και φυσικές πηγές πρωτεΐνης προσφέρουν θρεπτικά συστατικά που έχουν αποδεδειγμένα προστατευτική δράση.
Και φυσικά, η ισορροπία παραμένει το κλειδί. Ένα μπέργκερ με λίγη κέτσαπ ή ένα ποτήρι κρασί δεν θα καθορίσουν την υγεία σας. Όμως, οι καθημερινές επιλογές στο σύνολό τους κάνουν τη διαφορά.
