Μια από τις πιο ριζικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στο στεγαστικό ζήτημα ετοιμάζεται να εφαρμόσει η κυβέρνηση, με στόχο να αυξηθεί άμεσα η προσφορά κατοικιών και να ανακοπεί η ανεξέλεγκτη άνοδος των ενοικίων. Στο επίκεντρο βρίσκεται μια νέα πολεοδομική ρύθμιση που «ξεμπλοκάρει» χιλιάδες ακίνητα τα οποία σήμερα παραμένουν ανεκμετάλλευτα ή εγκλωβισμένα σε χρήσεις που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες των σύγχρονων πόλεων.
Η βασική ιδέα είναι απλή: γραφεία που έμειναν άδεια, καταστήματα που δεν άντεξαν στην αλλαγή του εμπορίου, παλιά ξενοδοχεία, ακόμη και πρώην βιομηχανικά κτίρια, θα μπορούν πλέον να μετατρέπονται πολύ πιο γρήγορα σε κατοικίες. Στην πράξη, αυτό σημαίνει λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερες εγκρίσεις και σαφώς συντομότερα χρονοδιαγράμματα για τους ιδιοκτήτες που θέλουν να επενδύσουν στη μακροχρόνια μίσθωση.
Μέχρι σήμερα, παρότι η αλλαγή χρήσης ακινήτων προβλεπόταν θεωρητικά από το θεσμικό πλαίσιο, στην πράξη αποτελούσε έναν μικρό «Γολγοθά». Πολλαπλές υπηρεσίες, αντικρουόμενες ερμηνείες των πολεοδομικών σχεδίων και συνεχείς τροποποιήσεις αδειών έκαναν το εγχείρημα ασύμφορο. Έτσι, πολλοί ιδιοκτήτες επέλεγαν την εύκολη λύση της βραχυχρόνιας μίσθωσης ή άφηναν τα ακίνητα κλειστά, στερώντας από την αγορά πολύτιμο οικιστικό απόθεμα.
Η νέα ρύθμιση φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτή την πραγματικότητα. Όπως έχει τονιστεί δημόσια, θα επιτρέπει τη μετατροπή μη οικιστικών ακινήτων σε σπίτια ακόμη και κατά παρέκκλιση των ισχυόντων Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Με τον τρόπο αυτό, ανοίγει ο δρόμος για την αξιοποίηση ενός τεράστιου αποθέματος κτιρίων που σήμερα υποβαθμίζουν ολόκληρες γειτονιές.
Τη φιλοσοφία της παρέμβασης ανέλυσε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια οριζόντια πολεοδομική λύση σε ένα διαρθρωτικό πρόβλημα των ελληνικών πόλεων. Όπως σημείωσε, υπάρχουν ακίνητα «παγιδευμένα» σε χρήσεις άλλων δεκαετιών, τα οποία σήμερα δεν εξυπηρετούν ούτε την οικονομία ούτε την κοινωνία.
Κεντρικός στόχος της ρύθμισης είναι τριπλός: αύξηση της προσφοράς κατοικιών, βελτίωση των αποδόσεων για τους ιδιοκτήτες και αποκλιμάκωση της πίεσης στα ενοίκια. Παράλληλα, επιδιώκεται η αναζωογόνηση περιοχών που τα προηγούμενα χρόνια μαράζωσαν, με κλειστά ρολά, εγκαταλελειμμένα κτίρια και ελάχιστη καθημερινή δραστηριότητα.
Το νέο πλαίσιο δεν έρχεται μόνο του. Θα «κουμπώσει» με το πρόγραμμα «Κατασκευάζω–Νοικιάζω» (Build to Rent), το οποίο αναμένεται να ενεργοποιηθεί αμέσως μετά το Πάσχα. Μέσω του προγράμματος, εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη ή διαχείριση ακινήτων θα μπορούν είτε να ανεγείρουν νέες κατοικίες είτε να μετατρέπουν υφιστάμενα κτίρια άλλης χρήσης σε οικιστικά.
Η βασική προϋπόθεση είναι σαφής: τα ακίνητα που θα ενταχθούν στο πρόγραμμα θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, διάρκειας τουλάχιστον δέκα ετών, με προκαθορισμένο μίσθωμα. Με αυτόν τον τρόπο, το κράτος επιχειρεί να διασφαλίσει ότι το νέο απόθεμα δεν θα «διαρρεύσει» ξανά στη βραχυχρόνια μίσθωση, αλλά θα ενισχύσει πραγματικά την αγορά της προσιτής στέγης.
Για να γίνει το εγχείρημα ελκυστικό, προβλέπονται και φορολογικά κίνητρα. Οι κατασκευαστικές και επενδυτικές εταιρείες θα έχουν τη δυνατότητα να εκπέσουν από τον φόρο εισοδήματος τα έσοδα που προκύπτουν από τα ενοίκια των συγκεκριμένων ακινήτων. Πρόκειται για ένα μέτρο που στοχεύει να μειώσει το ρίσκο και να κατευθύνει κεφάλαια προς τη μακροχρόνια μίσθωση, αντί για πιο βραχυπρόθεσμες και ασταθείς επιλογές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η ρύθμιση θα αφορά αποκλειστικά υφιστάμενα κτίρια. Αυτό σημαίνει ότι δεν ανοίγει παράθυρο άναρχης δόμησης, αλλά δίνεται προτεραιότητα στην αναβάθμιση του ήδη δομημένου περιβάλλοντος. Παράλληλα, θα θεσπιστούν σαφείς δικλίδες ασφαλείας ώστε να αποτραπούν καταστρατηγήσεις και «παραθυράκια».
Σύμφωνα με την κυβερνητική προσέγγιση, το όφελος δεν περιορίζεται στους ιδιοκτήτες ή στους επενδυτές. Αφορά άμεσα τα νέα ζευγάρια που αναζητούν ένα προσιτό σπίτι, τις οικογένειες που θέλουν καλύτερη ποιότητα ζωής και τις τοπικές κοινωνίες που χρειάζονται μόνιμους κατοίκους για να ξαναβρούν ρυθμό και οικονομική δραστηριότητα.
Αν το σχέδιο υλοποιηθεί όπως έχει σχεδιαστεί, θα μπορούσε να αλλάξει ουσιαστικά τον στεγαστικό χάρτη των μεγάλων αστικών κέντρων. Χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα που σήμερα παραμένουν αναξιοποίητα ενδέχεται να μετατραπούν σε σύγχρονες κατοικίες, προσφέροντας μια ανάσα σε μια αγορά που εδώ και χρόνια βρίσκεται στα όριά της. Το στοίχημα, πλέον, είναι η ταχύτητα και η συνέπεια στην εφαρμογή.
