Μια προθεσμία που περνά σχεδόν απαρατήρητη μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για δεκάδες οικοδομικά έργα σε όλη τη χώρα. Εργολάβοι και ιδιοκτήτες συγκεκριμένων οικοδομικών αδειών καλούνται μέχρι τις 22 Φεβρουαρίου να προβούν σε μια απλή αλλά απολύτως κρίσιμη ενέργεια: να γνωστοποιήσουν την άδειά τους στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Όσοι αμελήσουν τη διαδικασία, κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με σοβαρά νομικά και χρηματοδοτικά αδιέξοδα.
Η υποχρέωση αυτή απορρέει από το άρθρο 68 του ν. 5197/2025, με το οποίο εισήχθη ο θεσμός του λεγόμενου «περιβαλλοντικού ισοδυνάμου». Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο που επιχειρεί να εξισορροπήσει την πολεοδομική ανάπτυξη με την περιβαλλοντική προστασία, ιδίως σε περιπτώσεις όπου έχουν δοθεί κίνητρα ή προσαυξήσεις δόμησης.
Τι είναι το περιβαλλοντικό ισοδύναμο και γιατί αφορά άμεσα τα έργα
Με απλά λόγια, το κράτος δίνει τη δυνατότητα να προχωρήσουν ή να «διασωθούν» οικοδομικές άδειες που βρίσκονται σε γκρίζες ζώνες – είτε λόγω δικαστικών εμπλοκών είτε λόγω εξάρτησης από χρηματοδοτικά προγράμματα. Ωστόσο, αυτή η διευκόλυνση δεν είναι δωρεάν. Σε αντάλλαγμα, προβλέπεται οικονομική συμμετοχή των ιδιοκτητών και εργολάβων, καθώς και υλοποίηση έργων περιβαλλοντικής αναβάθμισης στις περιοχές όπου ανεγείρονται τα κτίρια.
Το περιβαλλοντικό ισοδύναμο δεν εφαρμόζεται οριζόντια. Αντίθετα, αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες οικοδομικών αδειών, οι οποίες θα πρέπει πρώτα να δηλωθούν για να συμπεριληφθούν στον σχεδιασμό.
Ποιες άδειες «μπαίνουν στο παιχνίδι»
Ο νόμος ξεχωρίζει δύο βασικές περιπτώσεις:
Η πρώτη αφορά άδειες που έχουν ήδη ακυρωθεί με δικαστική απόφαση ή έχουν προσβληθεί και εκκρεμεί η κρίση τους στα δικαστήρια. Προϋπόθεση είναι να έχουν ξεκινήσει οι οικοδομικές εργασίες έως και τις 11 Δεκεμβρίου 2024.
Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει άδειες που εκδόθηκαν έως την ίδια ημερομηνία και συνδέονται με αιτήματα χρηματοδότησης από προγράμματα όπως το Ταμείο Ανάκαμψης ή το ΕΣΠΑ, υπό την προϋπόθεση ότι τα αιτήματα αυτά θα εγκριθούν.
Για όσους εντάσσονται σε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις, το πρώτο βήμα είναι ξεκάθαρο: έλεγχος της άδειας και άμεση γνωστοποίηση.
Η γνωστοποίηση που δεν είναι αίτηση – αλλά κρίνει τα πάντα
Η διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί έως τις 22 Φεβρουαρίου δεν είναι αίτηση έγκρισης ούτε συνεπάγεται αυτόματα κόστος. Πρόκειται για μια ηλεκτρονική γνωστοποίηση, με βασικά στοιχεία της οικοδομικής άδειας, ώστε το Υπουργείο να έχει πλήρη εικόνα για τα έργα που βρίσκονται σε εκκρεμότητα ανά περιοχή.
Ο λόγος είναι ο σχεδιασμός των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικού Ισοδύναμου Αναβάθμισης Πόλεων (Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π.), τα οποία θα εκπονηθούν μέσα στην επόμενη διετία. Μόνο οι άδειες που θα δηλωθούν εγκαίρως θα ληφθούν υπόψη σε αυτόν τον σχεδιασμό.
Τι προβλέπουν τα Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π.
Τα Ειδικά Σχέδια θα καθορίσουν συγκεκριμένες παρεμβάσεις περιβαλλοντικής και αστικής αναβάθμισης. Ανάμεσα στα μέτρα που προβλέπονται περιλαμβάνονται:
δημιουργία και αναβάθμιση κοινόχρηστων και πράσινων χώρων,
απόκτηση ακινήτων για πλατείες και πάρκα,
κατεδάφιση επικίνδυνων ή ετοιμόρροπων κτισμάτων,
αστικές αναπλάσεις σε υποβαθμισμένες γειτονιές,
παρεμβάσεις σε ρέματα και φυσικά στοιχεία,
αποκατάσταση διατηρητέων κτιρίων και μνημείων.
Παράλληλα, προβλέπεται η καταβολή ειδικού τέλους από τους ιδιοκτήτες και εργολάβους σε λογαριασμό υπέρ του οικείου δήμου.
Γιατί η προθεσμία είναι «κόκκινος συναγερμός»
Η έγκαιρη γνωστοποίηση δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Όσοι δεν δηλώσουν την άδειά τους αποκλείονται αυτομάτως από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις του άρθρου 68. Αυτό μπορεί να σημαίνει καθυστερήσεις ετών, απώλεια χρηματοδότησης ή ακόμη και οριστικό «πάγωμα» έργων.
Χαρακτηριστικό είναι το σενάριο πολυκατοικίας στην Αττική, της οποίας η άδεια έχει προσβληθεί δικαστικά. Αν ο εργολάβος προχωρήσει στη γνωστοποίηση, διατηρεί το δικαίωμα συνέχισης του έργου υπό όρους. Αν όχι, το έργο κινδυνεύει να μείνει ημιτελές επ’ αόριστον.
Αντίστοιχα, σε έργα που συνδέονται με το Ταμείο Ανάκαμψης, η μη γνωστοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της χρηματοδότησης και ανατροπή ολόκληρου του επιχειρηματικού σχεδιασμού.
Το συμπέρασμα
Η 22α Φεβρουαρίου δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι ένα κομβικό ορόσημο για όσους έχουν οικοδομικές άδειες σε εκκρεμότητα. Μια απλή ηλεκτρονική κίνηση μπορεί να διασφαλίσει τη συνέχιση ενός έργου. Η αδράνεια, αντίθετα, μπορεί να κοστίσει εκατομμύρια.
