Ριζικά αλλάζει από το 2026 το πλαίσιο για τα ακαθάριστα οικόπεδα, μετατρέποντας μια μέχρι σήμερα «χαλαρή» υποχρέωση σε μια αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία με συγκεκριμένα χρονικά όρια, διαφοροποιημένα πρόστιμα και σοβαρές συνέπειες για όσους αμελήσουν ή δηλώσουν ψευδώς ότι συμμορφώθηκαν.
Η βασική αλλαγή είναι ξεκάθαρη: δεν αρκεί πλέον να καθαρίσεις το οικόπεδό σου. Πρέπει να το κάνεις την σωστή περίοδο, να το δηλώσεις εμπρόθεσμα και να μπορείς, αν χρειαστεί, να αποδείξεις ότι ο καθαρισμός ήταν πλήρης, σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές της Πυροσβεστικής Διάταξης του 2024.
Το νέο αυστηρό πλαίσιο αποτυπώνεται και στο νομοσχέδιο «Ενεργή Μάχη» του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και αποτέλεσε βασικό θέμα συζήτησης στο πρόσφατο 43ο Πανελλήνιο Συνέδριο της ΠΟΜΙΔΑ. Εκεί, ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας, Στράτος Παραδιάς, αναγνώρισε ότι ορισμένες ρυθμίσεις κινούνται σε πιο ρεαλιστική κατεύθυνση, προειδοποίησε όμως ότι παραμένουν «γκρίζες ζώνες» που μπορεί να παγιδεύσουν ιδιοκτήτες.
Σφιχτό χρονοδιάγραμμα: Τέλος στις παρατάσεις
Μέχρι σήμερα, ο καθαρισμός οικοπέδων γινόταν συχνά χωρίς σαφές χρονικό πλαίσιο, με συνεχείς παρατάσεις και αβεβαιότητα για το πότε ακριβώς θεωρείται κάποιος εκπρόθεσμος. Από το 2026, αυτό αλλάζει οριστικά.
Ο καθαρισμός θα πρέπει να ολοκληρώνεται υποχρεωτικά μέσα σε δύο μήνες, από 1η Απριλίου έως 31 Μαΐου κάθε έτους. Παράταση θα μπορεί να δοθεί μόνο με ρητή υπουργική απόφαση, καταργώντας ουσιαστικά την πρακτική των «σιωπηρών» παρατάσεων.
Αντίστοιχα, μπαίνει σαφές όριο και στη δήλωση καθαρισμού. Η υποβολή θα πρέπει να γίνεται έως τις 15 Ιουνίου, ημερομηνία που –σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ– δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πραγματικότητα των εργασιών και της αποκομιδής, γι’ αυτό και ζητείται να μετατεθεί στις 30 Ιουνίου.
Η μεγάλη παγίδα: Η μη δήλωση είναι παράβαση από μόνη της
Η πιο κρίσιμη αλλαγή δεν αφορά μόνο το πότε καθαρίζεται το οικόπεδο, αλλά το τι συμβαίνει αν δεν δηλωθεί. Στο νέο καθεστώς, η μη υποβολή δήλωσης δεν θεωρείται τυπική αμέλεια, αλλά αυτοτελής παράβαση, ακόμη και αν το οικόπεδο είναι πράγματι καθαρό.
Με απλά λόγια: μπορεί να έχεις κάνει όλες τις εργασίες σωστά, αλλά αν δεν δηλώσεις εγκαίρως τον καθαρισμό, τιμωρείσαι.
Πώς αλλάζουν τα πρόστιμα – και ποιοι θα πληρώσουν περισσότερα
Από το 2026, τα πρόστιμα για μη καθαρισμό γίνονται αισθητά βαρύτερα. Το ποσό διπλασιάζεται, από 0,50 ευρώ σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ενώ παραμένει το ελάχιστο όριο των 200 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι για μεσαία και μεγάλα οικόπεδα, η επιβάρυνση μπορεί να εκτοξευθεί.
Παράλληλα, αλλάζει και η φιλοσοφία στα πρόστιμα για τη μη δήλωση καθαρισμού. Αντί για ένα ενιαίο πρόστιμο που μπορούσε να φτάσει τα 1.000 ευρώ, εισάγεται κλιμάκωση:
-
500 ευρώ, αν το οικόπεδο δεν έχει καθαριστεί καθόλου
-
100 ευρώ, αν έχει καθαριστεί αλλά δεν δηλώθηκε
Η προσέγγιση είναι πιο αναλογική, όμως η παράβαση εξακολουθεί να καταγράφεται και να έχει συνέπειες.
Ιδιαίτερα αυστηρή παραμένει η αντιμετώπιση των ψευδών δηλώσεων. Το πρόστιμο των 5.000 ευρώ διατηρείται, όπως και η ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών, καθιστώντας το ρίσκο εξαιρετικά υψηλό.
Τα «θολά σημεία» που φοβίζουν τους ιδιοκτήτες
Παρά τη σκλήρυνση του πλαισίου, παραμένουν σοβαρές εκκρεμότητες. Το μεγαλύτερο αγκάθι αφορά την αποκομιδή των υπολειμμάτων. Η Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024 θεωρεί τον καθαρισμό ελλιπή αν δεν απομακρυνθούν τα υπολείμματα, ωστόσο δεν ξεκαθαρίζει ρητά ποιος έχει την ευθύνη της αποκομιδής, τη στιγμή που οι πολίτες συχνά εξαρτώνται αποκλειστικά από τους δήμους.
Ασαφής παραμένει και ο διαχωρισμός ρόλων μεταξύ δήμων και Πυροσβεστικής στους ελέγχους, ενώ η δυνατότητα υποβολής δήλωσης μέσω της Πυροσβεστικής για ηλικιωμένους ή ψηφιακά αποκλεισμένους πολίτες παραμένει «στα χαρτιά», καθώς εξαρτάται από μελλοντική υπουργική απόφαση.
Τι σημαίνει πρακτικά το 2026
Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: από το 2026, ο καθαρισμός οικοπέδων παύει να είναι μια τυπική ετήσια υποχρέωση. Μετατρέπεται σε μια αυστηρά χρονοθετημένη, γραφειοκρατικά ακριβή και πλήρως ελεγχόμενη διαδικασία, με πραγματικό οικονομικό και ποινικό ρίσκο.
Για τους ιδιοκτήτες, το μήνυμα είναι απλό αλλά σκληρό: λιγότερη ανοχή, μηδενικά περιθώρια λάθους και κόστος που πλέον πονάει. Αν κάτι πάει στραβά, το 2026 δεν θα συγχωρεί.
