Το εφάπαξ επανέρχεται δυναμικά στη δημόσια συζήτηση, καθώς σε αρκετούς κλάδους καταγράφονται αυξήσεις στα ποσά που καταβάλλονται στους νέους συνταξιούχους. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς κρύβεται μια πραγματικότητα που δεν είναι ίδια για όλους. Άλλοι βλέπουν ενίσχυση στον λογαριασμό τους, ενώ άλλοι διαπιστώνουν ότι η τελική παροχή απέχει σημαντικά από όσα περίμεναν.
Η τομή που άλλαξε τα δεδομένα έγινε με τον Νόμος 4387/2016, γνωστό ως «νόμος Κατρούγκαλου», ο οποίος αναμόρφωσε ριζικά τον τρόπο υπολογισμού του εφάπαξ. Το αποτέλεσμα; Ένα σύστημα δύο ταχυτήτων, όπου η χρονική στιγμή εισόδου στην αγορά εργασίας παίζει καθοριστικό ρόλο.
Τα ποσά που καταβάλλονται σήμερα (Οκτώβριος 2025)
Παρά τις μεταρρυθμίσεις, σε αρκετά Ταμεία παρατηρείται ανοδική τάση σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τα εφάπαξ διαμορφώνονται ως εξής:
-
Δημόσιο: 25.547 ευρώ (αύξηση 2.600 ευρώ)
-
ΔΕΚΟ – Τράπεζες: 25.347 ευρώ (αύξηση 2.100 ευρώ)
-
ΟΣΕ: έως 72.089 ευρώ
-
ΔΕΗ: 50.767 ευρώ (αύξηση 6.995 ευρώ)
-
Ειδικά μισθολόγια: 43.741 ευρώ
-
Εκπαιδευτικοί: 26.000 ευρώ (από 22.385 ευρώ το 2024)
-
Σώματα Ασφαλείας: 23.338 ευρώ (από 18.712 ευρώ)
Οι αυξήσεις είναι υπαρκτές και σε ορισμένες περιπτώσεις σημαντικές. Ωστόσο, αν γίνει σύγκριση με τα ποσά που καταβάλλονταν πριν από το 2016, οι διαφορές παραμένουν αισθητές. Οι περικοπές της προηγούμενης δεκαετίας – που έφτασαν ακόμη και το 23% – δεν έχουν πλήρως αποκατασταθεί.
Γιατί πολλοί μιλούν για «κουτσουρεμένο» εφάπαξ
Ο χαρακτηρισμός δεν αφορά μόνο τις μειώσεις που επιβλήθηκαν στα χρόνια της κρίσης. Αγγίζει κυρίως τη φιλοσοφία του νέου τρόπου υπολογισμού.
Μέχρι το 2013, το σύστημα είχε έντονα αναδιανεμητικό χαρακτήρα. Από το 2014 και μετά, υιοθετήθηκε ένα μοντέλο που στηρίζεται στη λεγόμενη «νοητή κεφαλαιοποίηση». Με απλά λόγια, ο ασφαλισμένος λαμβάνει πίσω τις εισφορές που κατέβαλε, χωρίς ουσιαστική απόδοση.
Σε περιόδους χαμηλού πληθωρισμού αυτό μπορεί να μην προκαλεί μεγάλες στρεβλώσεις. Όμως σε ένα περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής, η απουσία τόκου σημαίνει ότι η πραγματική αξία του ποσού διαβρώνεται. Έτσι, το εφάπαξ μπορεί ονομαστικά να φαίνεται ικανοποιητικό, αλλά η αγοραστική του δύναμη να είναι μειωμένη.
Ο σημερινός μηχανισμός υπολογισμού – Δύο ξεχωριστά «κομμάτια»
Το ισχύον πλαίσιο διαχωρίζει τον χρόνο ασφάλισης σε δύο περιόδους:
1️⃣ Έτη έως 31/12/2013
Για το διάστημα αυτό, το ποσό υπολογίζεται με βάση το 60% του μέσου όρου αποδοχών της πενταετίας 2009–2013. Πρόκειται για την περίοδο που θεωρείται «καλή πενταετία» αναφοράς. Όσο μεγαλύτερο τμήμα της ασφάλισης καλύπτει αυτή την περίοδο, τόσο υψηλότερο το τελικό αποτέλεσμα.
2️⃣ Έτη από 1/1/2014 και μετά
Εδώ εφαρμόζεται το σύστημα της νοητής κεφαλαιοποίησης. Το εφάπαξ προκύπτει από το σύνολο των καταβληθεισών εισφορών έως την αποχώρηση, βάσει συγκεκριμένου μαθηματικού τύπου. Δεν υπάρχει πρόσθετη απόδοση πέραν αυτών των εισφορών.
Η διαφοροποίηση αυτή δημιουργεί ουσιαστικά δύο κατηγορίες ασφαλισμένων:
-
Εκείνους που έχουν σημαντικό χρόνο πριν το 2014 και ευνοούνται από το πρώτο σκέλος.
-
Εκείνους που ξεκίνησαν μετά το 2014 και λαμβάνουν μόνο το σωρευτικό ποσό των εισφορών τους.
Τι σημαίνει αυτό για τους νεότερους εργαζόμενους
Όσοι μπήκαν στην αγορά εργασίας μετά την 1η Ιανουαρίου 2014, το εφάπαξ τους θα βασιστεί αποκλειστικά στο νέο μοντέλο. Δηλαδή, θα λάβουν πίσω ό,τι κατέβαλαν.
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι αν μπορεί κάποιος να εισπράξει λιγότερα από όσα πλήρωσε. Τυπικά, το σύστημα επιστρέφει τις εισφορές. Ωστόσο, αν ληφθεί υπόψη η απώλεια αγοραστικής δύναμης λόγω πληθωρισμού, η πραγματική αξία μπορεί να είναι χαμηλότερη.
Στην πράξη, όσο περισσότερα χρόνια παραμένει κάποιος στην εργασία, τόσο αυξάνει το σωρευτικό ποσό εισφορών και περιορίζει αναλογικά τις απώλειες. Παρ’ όλα αυτά, η διαφορά σε σχέση με το παλαιό σύστημα παραμένει ουσιώδης.
Ποιοι τελικά κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Κερδισμένοι εμφανίζονται κυρίως όσοι:
-
Έχουν μεγάλο μέρος ασφάλισης πριν το 2014
-
Βρίσκονται κοντά στην πενταετία 2009–2013
-
Εντάσσονται σε κλάδους με υψηλότερες αποδοχές
Αντίθετα, λιγότερο ευνοημένοι είναι:
-
Οι νεοεισερχόμενοι μετά το 2014
-
Όσοι έχουν χαμηλότερες αποδοχές
-
Όσοι εργάστηκαν περισσότερα χρόνια αποκλειστικά υπό το νέο καθεστώς
Η διαφοροποίηση δεν είναι ιδεολογική – είναι μαθηματική. Ο τύπος υπολογισμού καθορίζει το αποτέλεσμα.
Υπάρχουν κρατήσεις στο εφάπαξ;
Το εφάπαξ καταβάλλεται κανονικά και δεν υπόκειται σε κατάσχεση ως γενικός κανόνας. Ωστόσο, μπορούν να γίνουν παρακρατήσεις σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:
-
Οφειλές προς την Εφορία (έως 50% του ποσού)
-
Υποχρεώσεις από δάνειο στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων
-
Ανεξόφλητες ασφαλιστικές εισφορές προς τον ΕΦΚΑ
Εκτός αυτών των περιπτώσεων, το ποσό αποδίδεται στον δικαιούχο στο σύνολό του.
Το τελικό συμπέρασμα
Οι αυξήσεις που καταγράφονται το 2025 δημιουργούν θετικές εντυπώσεις. Όμως το ουσιαστικό ζήτημα δεν είναι μόνο το ύψος του ποσού, αλλά ο τρόπος που αυτό διαμορφώνεται.
Το εφάπαξ σήμερα δεν λειτουργεί με τη λογική του παρελθόντος. Η μετάβαση σε ένα περισσότερο «ανταποδοτικό» μοντέλο άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού. Για κάποιους αυτό μεταφράζεται σε αξιοπρεπή παροχή. Για άλλους, σε μια απλή επιστροφή εισφορών χωρίς ουσιαστική προσαύξηση.
Το κρίσιμο, λοιπόν, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα μπουν στον λογαριασμό, αλλά πότε ξεκίνησε η ασφάλιση και υπό ποιους όρους. Και αυτή η λεπτομέρεια κάνει όλη τη διαφορά.
