Μια ριζική τομή στη σχέση των παιδιών με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ετοιμάζει η κυβέρνηση, φέρνοντας προς έγκριση στο Υπουργικό Συμβούλιο ένα νομοσχέδιο που προβλέπει καθολική απαγόρευση δημιουργίας και διατήρησης λογαριασμών σε social media για ανηλίκους έως 15 ετών. Στον πυρήνα της πρωτοβουλίας βρίσκεται μια κρατική εφαρμογή με την ονομασία Kids Wallet, η οποία θα λειτουργεί ως μηχανισμός γονικού ελέγχου και επαλήθευσης ηλικίας.
Τον γενικό συντονισμό του εγχειρήματος έχει ο Άκης Σκέρτσος, ενώ το πλαίσιο αναμένεται να παρουσιαστεί από τον πρωθυπουργό Κυριάκος Μητσοτάκης. Στη διαμόρφωση του σχεδίου συμμετέχουν τα υπουργεία Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δικαιοσύνης και Υγείας, γεγονός που καταδεικνύει ότι η ρύθμιση δεν αντιμετωπίζεται ως απλώς τεχνολογικό ζήτημα, αλλά ως θέμα δημόσιας υγείας, δικαιωμάτων και κοινωνικής πολιτικής.
Πώς θα λειτουργεί το Kids Wallet
Το Kids Wallet σχεδιάζεται ως κρατική ψηφιακή εφαρμογή που θα εγκαθίσταται από τον γονέα στις συσκευές του παιδιού — κινητό τηλέφωνο, tablet ή φορητό υπολογιστή. Μέσω αυτής θα ενεργοποιείται σύστημα επαλήθευσης ηλικίας (age verification), το οποίο θα «επικοινωνεί» με τις πλατφόρμες κατά τη διαδικασία εγγραφής ή σύνδεσης.
Εάν ο χρήστης είναι κάτω των 15 ετών, η δημιουργία νέου λογαριασμού θα αποτρέπεται αυτόματα, ενώ προβλέπεται και μπλοκάρισμα διατήρησης ήδη υφιστάμενων λογαριασμών. Σημαντικό στοιχείο της πρότασης είναι ότι δεν προβλέπεται δυνατότητα παράκαμψης μέσω γονικής συναίνεσης· η απαγόρευση θα είναι απόλυτη.
Σε περίπτωση που οι εταιρείες δεν συμμορφωθούν με την υποχρέωση ενσωμάτωσης του συστήματος επαλήθευσης, προβλέπονται διοικητικές κυρώσεις και χρηματικά πρόστιμα. Με άλλα λόγια, η ευθύνη μεταφέρεται ρητά και στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Ποιες υπηρεσίες μπαίνουν στο «στόχαστρο»
Το μέτρο δεν περιορίζεται σε μία ή δύο εφαρμογές. Αντίθετα, καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ψηφιακών υπηρεσιών, όπως:
-
Το Instagram
-
Το TikTok
-
Το Facebook
-
Το Tinder
Παράλληλα, στο πεδίο εφαρμογής εντάσσονται εφαρμογές ιδιωτικής ανταλλαγής μηνυμάτων, ιστοσελίδες τυχερών παιχνιδιών, καθώς και πλατφόρμες ηλεκτρονικής πώλησης καπνικών προϊόντων και αλκοόλ. Η λογική είναι σαφής: οποιοδήποτε ψηφιακό περιβάλλον ενδέχεται να εκθέσει ανηλίκους σε ακατάλληλο περιεχόμενο ή εμπορικές πρακτικές που απευθύνονται σε ενήλικες θα υπόκειται σε περιορισμούς.
Οι εταιρείες θα κληθούν να ενσωματώσουν το σύστημα επαλήθευσης του Kids Wallet στις διαδικασίες εγγραφής, μετατρέποντας ουσιαστικά την κρατική εφαρμογή σε προαπαιτούμενο για την πρόσβαση.
Τι διαφοροποιεί το ελληνικό μοντέλο
Σε διεθνές επίπεδο, η Αυστραλία αποτέλεσε την πρώτη χώρα που υιοθέτησε καθολική απαγόρευση χρήσης social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών. Ωστόσο, το ελληνικό σχέδιο διαφοροποιείται σε κρίσιμο σημείο: η επαλήθευση ηλικίας δεν θα γίνεται από τις ίδιες τις πλατφόρμες, αλλά μέσω κρατικής εφαρμογής.
Αυτή η επιλογή μεταφέρει τον έλεγχο από τις πολυεθνικές εταιρείες τεχνολογίας στο εθνικό επίπεδο. Το κράτος αναλαμβάνει ρυθμιστικό και τεχνικό ρόλο, επιδιώκοντας να επιβάλει ενιαίο πρότυπο συμμόρφωσης. Πρόκειται για μοντέλο που εγείρει συζητήσεις, καθώς αλλάζει τις ισορροπίες μεταξύ δημόσιας εξουσίας και ιδιωτικών τεχνολογικών κολοσσών.
Τι θα ισχύει για τους 15–18 ετών
Η ρύθμιση δεν σταματά στους κάτω των 15. Για τους εφήβους 15 έως 18 ετών προβλέπονται περιοριστικά μέτρα χρήσης, χωρίς να διευκρινίζονται ακόμη όλες οι τεχνικές λεπτομέρειες. Παράλληλα, εξετάζεται ειδική μεταβατική πρόβλεψη για όσους ανηλίκους διαθέτουν ήδη λογαριασμούς.
Το νομοσχέδιο ενσωματώνει επίσης εκπαιδευτικές παρεμβάσεις στα σχολεία, με έμφαση στην ψηφιακή παιδεία, καθώς και δομές συμβουλευτικής υποστήριξης για γονείς και μαθητές. Η στρατηγική εμφανίζεται διττή: αφενός περιορισμός της πρώιμης έκθεσης, αφετέρου καλλιέργεια υπεύθυνης χρήσης.
Τα δεδομένα που τροφοδοτούν τη συζήτηση
Ευρωπαϊκές μελέτες καταγράφουν συσχέτιση μεταξύ υπερβολικής χρήσης μέσων κοινωνικής δικτύωσης και αυξημένων επιπέδων άγχους, διαταραχών ύπνου και μειωμένης αυτοεκτίμησης σε ανηλίκους. Επιπλέον, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο από μικρή ηλικία αυξάνει την πιθανότητα διαδικτυακής παρενόχλησης ή κακοποίησης.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μονοδιάστατο. Στον δημόσιο διάλογο επανέρχονται ερωτήματα σχετικά με:
-
Τον ρόλο της οικογένειας στη διαμόρφωση ψηφιακών ορίων.
-
Την ανάγκη συστηματικής ένταξης της ψηφιακής παιδείας στο σχολικό πρόγραμμα.
-
Την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και στην ανάπτυξη αυτονομίας των εφήβων.
Τα δύσκολα ερωτήματα
Παρά την πρόθεση ενίσχυσης της προστασίας των ανηλίκων, ειδικοί επισημαίνουν πρακτικά και νομικά εμπόδια. Η χρήση VPN ή η πρόσβαση μέσω συσκευών τρίτων ενδέχεται να επιτρέψουν την παράκαμψη των περιορισμών. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία διεθνών πλατφορμών, οι οποίες λειτουργούν σε πολυεθνικό ρυθμιστικό περιβάλλον.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν και τα ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η συγκέντρωση και επεξεργασία στοιχείων ηλικίας από κρατική εφαρμογή απαιτεί αυστηρές εγγυήσεις διαφάνειας, ασφάλειας και περιορισμού σκοπού, ώστε να μην υπονομευθούν θεμελιώδη ψηφιακά δικαιώματα.
Το επόμενο διάστημα θα αναδείξει εάν το εγχείρημα μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο εξίσου κρίσιμες αξίες: την προστασία της παιδικής ηλικίας και τον σεβασμό της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας στο διαδίκτυο. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για παρέμβαση που —αν εφαρμοστεί— θα αλλάξει ριζικά το τοπίο της ψηφιακής ενηλικίωσης στην Ελλάδα.
