Στο οικονομικό επιτελείο επεξεργάζονται ένα ενδεχόμενο που, αν τελικά υλοποιηθεί, θα επηρεάσει άμεσα εκατομμύρια συνταξιούχους: μια ενιαία αύξηση της τάξης του 1,5% σε όλες τις συντάξεις. Το μέτρο εξετάζεται ως διορθωτική παρέμβαση, με οριζόντια εφαρμογή, χωρίς διακρίσεις μεταξύ κατηγοριών. Ωστόσο, τίποτα δεν έχει «κλειδώσει» ακόμη.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι τυχαία. Σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος ζωής παραμένει αυξημένο και οι πιέσεις στα εισοδήματα των νοικοκυριών συνεχίζονται, η κυβέρνηση αναζητά στοχευμένες κινήσεις που να ενισχύουν την αγοραστική δύναμη χωρίς να διαταράσσουν τη δημοσιονομική ισορροπία. Η ιδέα μιας μικρής αλλά καθολικής αναπροσαρμογής βρίσκεται στο τραπέζι ως πιθανό «σήμα στήριξης» προς τους απόμαχους της εργασίας.
Τι σημαίνει στην πράξη το 1,5%
Αν προχωρήσει το σενάριο, η αύξηση θα εφαρμοστεί σε όλες τις καταβαλλόμενες συντάξεις, ανεξαρτήτως ύψους. Αυτό σημαίνει ότι τόσο οι χαμηλοσυνταξιούχοι όσο και όσοι λαμβάνουν υψηλότερα ποσά θα δουν αντίστοιχη ποσοστιαία ενίσχυση στο μηνιαίο τους εισόδημα.
Για παράδειγμα, σε σύνταξη 800 ευρώ, μια αναπροσαρμογή 1,5% μεταφράζεται σε επιπλέον 12 ευρώ τον μήνα. Σε σύνταξη 1.200 ευρώ, η αύξηση φτάνει τα 18 ευρώ μηνιαίως. Τα ποσά μπορεί να μην είναι εντυπωσιακά, ωστόσο σε ετήσια βάση διαμορφώνουν μια αισθητή διαφορά για χιλιάδες νοικοκυριά που λειτουργούν με αυστηρά περιορισμένους προϋπολογισμούς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι πρόκειται για οριζόντια παρέμβαση. Δεν στοχεύει σε συγκεκριμένες κατηγορίες ούτε συνδέεται με εισοδηματικά κριτήρια. Αυτό απλοποιεί τη διαδικασία εφαρμογής, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει το συνολικό δημοσιονομικό βάρος.
Το δημοσιονομικό αποτύπωμα
Οι πρώτοι υπολογισμοί ανεβάζουν το κόστος της πιθανής αύξησης περίπου στα 250 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για σημαντικό ποσό, το οποίο θα πρέπει να καλυφθεί χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο ο στόχος για πρωτογενή πλεονάσματα και χωρίς να δημιουργηθούν νέες δημοσιονομικές τρύπες.
Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζονται, μέρος της χρηματοδότησης θα μπορούσε να προέλθει από τα αυξημένα έσοδα τόκων που καταγράφονται στα δημόσια ταμεία. Οι επιπλέον αυτοί τόκοι εκτιμάται ότι ανέρχονται σε περίπου 50 εκατομμύρια ευρώ. Αν και δεν επαρκούν από μόνοι τους για να καλύψουν το σύνολο του κόστους, θα μπορούσαν να αποτελέσουν ένα πρώτο «μαξιλάρι».
Το υπόλοιπο ποσό θα μπορούσε να αντληθεί από τα διαθέσιμα αποθεματικά του ειδικού δημοσιονομικού «κουμπαρά», τα οποία φτάνουν περίπου τα 22 δισεκατομμύρια ευρώ. Η ύπαρξη αυτού του αποθέματος δημιουργεί έναν βαθμό ευελιξίας, καθώς επιτρέπει στην κυβέρνηση να εξετάζει παρεμβάσεις χωρίς άμεση ανάγκη για νέα μέτρα ή επιπλέον φορολογικά βάρη.
Γιατί δεν θεωρείται δεδομένο
Παρά τις συζητήσεις, η εφαρμογή της αύξησης δεν πρέπει να θεωρείται προεξοφλημένη. Στο οικονομικό επιτελείο σταθμίζουν πολλαπλούς παράγοντες: τις προβλέψεις για την ανάπτυξη, την πορεία των εσόδων, τις δεσμεύσεις έναντι των ευρωπαϊκών θεσμών, αλλά και τις ευρύτερες κοινωνικές ανάγκες.
Κάθε μόνιμη δαπάνη, ακόμη και αν φαίνεται περιορισμένη σε ποσοστιαίο επίπεδο, ενσωματώνεται στον προϋπολογισμό των επόμενων ετών. Αυτό σημαίνει ότι η όποια απόφαση θα έχει διαχρονικό αντίκτυπο και δεν θα περιοριστεί σε μια εφάπαξ ενίσχυση. Για τον λόγο αυτό, οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν μόνο εφόσον διασφαλιστεί ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.
Επιπλέον, εξετάζονται και εναλλακτικές λύσεις, όπως στοχευμένα επιδόματα ή άλλες παρεμβάσεις με μικρότερο μόνιμο κόστος. Η επιλογή της οριζόντιας αύξησης έχει το πλεονέκτημα της απλότητας και της καθολικότητας, αλλά συνεπάγεται υψηλότερη και διαρκή επιβάρυνση.
Το πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα
Πέρα από τους αριθμούς, η συζήτηση για αύξηση 1,5% έχει και συμβολική διάσταση. Σε μια περίοδο όπου οι συνταξιούχοι έχουν βιώσει πολυετείς περικοπές και περιορισμούς, ακόμη και μια μικρή βελτίωση μπορεί να εκληφθεί ως αναγνώριση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν.
Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην κοινωνική ευαισθησία και στη δημοσιονομική πειθαρχία. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν το επόμενο διάστημα θα αποτελέσουν ένδειξη για το πώς προτίθεται να κινηθεί στο πεδίο της εισοδηματικής πολιτικής.
Τι να περιμένουν οι συνταξιούχοι
Προς το παρόν, το σενάριο της οριζόντιας αναπροσαρμογής παραμένει υπό αξιολόγηση. Οι τελικές ανακοινώσεις θα εξαρτηθούν από τα επικαιροποιημένα στοιχεία για την πορεία των δημόσιων οικονομικών και από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.
Εάν τελικά δοθεί το «πράσινο φως», η αύξηση θα ενσωματωθεί στις καταβαλλόμενες συντάξεις και θα έχει μόνιμο χαρακτήρα. Αν όχι, είναι πιθανό να αναζητηθούν άλλες μορφές στήριξης.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι το ζήτημα των συντάξεων παραμένει στο επίκεντρο. Και όσο οι οικονομικές συνθήκες μεταβάλλονται, τόσο πιο έντονα θα επανέρχονται στο προσκήνιο παρόμοιες προτάσεις που μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών.
