Η εποχή που οι δημόσιοι υπάλληλοι περίμεναν με αγωνία την έκδοση της οριστικής σύνταξης φαίνεται πως οδεύει προς το τέλος της. Η ραγδαία επιτάχυνση στις διαδικασίες απονομής, ως αποτέλεσμα της πλήρους ψηφιοποίησης των ενσήμων και της αυτοματοποίησης της επεξεργασίας των αιτήσεων, δημιουργεί πλέον σοβαρές προϋποθέσεις για την οριστική κατάργηση της προσωρινής σύνταξης στο Δημόσιο.
Τα τελευταία δεδομένα από τον e-ΕΦΚΑ αποτυπώνουν μια εικόνα που μέχρι πριν λίγα χρόνια έμοιαζε ανέφικτη. Σχεδόν το 80% των αιτήσεων συνταξιοδότησης για υπαλλήλους με αποκλειστικό χρόνο ασφάλισης στο Δημόσιο – δηλαδή χωρίς διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση – ολοκληρώνονται πλέον μέσω αυτοματοποιημένου συστήματος. Το πιο εντυπωσιακό; Η έκδοση της απόφασης γίνεται σε χρονικό διάστημα μικρότερο των δύο μηνών.
Σε ορισμένες κατηγορίες, μάλιστα, η ταχύτητα είναι ακόμη μεγαλύτερη. Στις περιπτώσεις συντάξεων λόγω θανάτου, η μεταβίβαση της σύνταξης μπορεί να πραγματοποιηθεί αυθημερόν, με την υποβολή της αίτησης. Πρόκειται για μια θεαματική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν, όταν οι δικαιούχοι βρίσκονταν αντιμέτωποι με πολυμήνιες ή και πολυετείς καθυστερήσεις.
Από τη «μεταβατική λύση» στην πλήρη κατάργηση
Η προσωρινή σύνταξη θεσπίστηκε ως μέτρο-γέφυρα: στόχος της ήταν να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο εισόδημα στους αποχωρούντες υπαλλήλους μέχρι να ολοκληρωθεί η επεξεργασία της οριστικής τους σύνταξης. Στην πράξη, λειτουργούσε ως αναγκαία λύση σε ένα σύστημα που δεν μπορούσε να ανταποκριθεί γρήγορα στον όγκο των αιτήσεων.
Σήμερα, όμως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει ριζικά. Όταν η απονομή της κύριας σύνταξης ολοκληρώνεται σε λιγότερο από δύο μήνες, το ερώτημα που τίθεται είναι εύλογο: ποιος ο λόγος ύπαρξης της προσωρινής;
Ο σχεδιασμός που εξετάζεται προβλέπει ότι για όσους διαθέτουν «καθαρό» ασφαλιστικό ιστορικό στο Δημόσιο – χωρίς διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση – η διαδικασία θα ολοκληρώνεται τόσο γρήγορα ώστε η καταβολή της οριστικής κύριας σύνταξης να γίνεται απευθείας, μέσα στον επόμενο μήνα από την υποβολή της αίτησης. Με άλλα λόγια, ο ασφαλισμένος δεν θα περνά πλέον από το στάδιο της προσωρινής παροχής.
Τι ισχύει σήμερα για την προσωρινή σύνταξη
Μέχρι τώρα, οι δημόσιοι υπάλληλοι που αποχωρούν λόγω γήρατος λαμβάνουν προσωρινή σύνταξη που αντιστοιχεί στο 50% των αποδοχών, όπως αυτές υπολογίζονται με βάση το μισθολόγιο του 2011. Το ποσό αυτό είναι σαφώς χαμηλότερο από την τελική κύρια σύνταξη που προκύπτει μετά τον πλήρη επανυπολογισμό.
Η προσωρινή καταβάλλεται για διάστημα έως τριών μηνών – χρονικό όριο που θεωρητικά καλύπτει το διάστημα μέχρι την έκδοση της οριστικής απόφασης. Ωστόσο, με τους νέους χρόνους επεξεργασίας να έχουν μειωθεί αισθητά, το μεταβατικό αυτό στάδιο τείνει να καταστεί περιττό.
Η ουσία είναι απλή: όταν η οριστική σύνταξη εκδίδεται τόσο γρήγορα, η καταβολή ενός χαμηλότερου ποσού για μικρό χρονικό διάστημα δεν εξυπηρετεί πλέον τον αρχικό της σκοπό.
Η δύναμη της ψηφιοποίησης
Η μεταρρύθμιση δεν προέκυψε τυχαία. Η συστηματική ψηφιοποίηση των ενσήμων, η δημιουργία ολοκληρωμένων ηλεκτρονικών φακέλων και η χρήση αυτοματοποιημένων αλγοριθμικών διαδικασιών ελέγχου έχουν μειώσει δραστικά την ανθρώπινη παρέμβαση σε απλές και «καθαρές» περιπτώσεις.
Όταν το σύστημα μπορεί να αναγνωρίσει πλήρως τον χρόνο ασφάλισης, να διασταυρώσει στοιχεία και να υπολογίσει το ποσό χωρίς επιπλέον δικαιολογητικά ή διορθώσεις, η απονομή γίνεται σχεδόν μηχανικά. Αυτό εξηγεί γιατί οι υποθέσεις με αποκλειστικό χρόνο στο Δημόσιο ολοκληρώνονται τόσο ταχύτερα σε σχέση με το παρελθόν.
Τα «αγκάθια» που παραμένουν
Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο, δεν λείπουν οι εξαιρέσεις. Υποθέσεις που περιλαμβάνουν διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση εξακολουθούν να απαιτούν διασταυρώσεις μεταξύ διαφορετικών ταμείων. Αν προστεθούν ελλιπή δικαιολογητικά ή εκκρεμείς οφειλές προς ασφαλιστικούς φορείς, ο χρόνος αναμονής μπορεί να επεκταθεί σημαντικά – σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και έως έναν χρόνο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πλήρης κατάργηση της προσωρινής σύνταξης δεν είναι απλή υπόθεση. Το σύστημα θα πρέπει να διατηρήσει δικλίδες ασφαλείας ώστε να μην αφήνονται ασφαλισμένοι χωρίς εισόδημα κατά τη διάρκεια σύνθετων ελέγχων.
Μια αλλαγή με συμβολικό βάρος
Η ενδεχόμενη κατάργηση της προσωρινής σύνταξης στο Δημόσιο δεν είναι απλώς μια τεχνική μεταβολή. Έχει και ισχυρό συμβολικό χαρακτήρα. Για δεκαετίες, η προσωρινή παροχή αποτελούσε ένδειξη ενός δυσκίνητου μηχανισμού που αδυνατούσε να ανταποκριθεί άμεσα στις υποχρεώσεις του.
Η μετάβαση σε άμεση απονομή οριστικής σύνταξης σηματοδοτεί τη μετάβαση σε ένα μοντέλο πιο αποτελεσματικό, διαφανές και φιλικό προς τον πολίτη. Εφόσον η τάση διατηρηθεί και τα εκκρεμή προβλήματα περιοριστούν, η προσωρινή σύνταξη ενδέχεται σύντομα να αποτελεί απλώς μια ανάμνηση ενός παλαιότερου διοικητικού τοπίου.
Το βέβαιο είναι ότι η ψηφιακή αναδιοργάνωση έχει ήδη αλλάξει τους κανόνες του παιχνιδιού. Και αυτή τη φορά, οι δημόσιοι υπάλληλοι φαίνεται πως θα είναι οι πρώτοι που θα δουν στην πράξη τα οφέλη της.
